Zaręby Kościelne – klasztor reformatów nad Brokiem
Barokowy klasztor franciszkanów nad rzeką Brok, neogotycki kościół parafialny i schrony z czasów, gdy obok przebiegała granica dwóch okupantów – Zaręby Kościelne to wieś z zaskakująco bogatą historią.
Fot. Fczarnowski, CC BY-SA 4.0
Zaręby Kościelne to wieś licząca ok. 560 mieszkańców, siedziba gminy w powiecie ostrowskim, położona nad rzeką Brok, dopływem Bugu. Historycznie należały do ziemi nurskiej na Mazowszu. Pod koniec XIX wieku były miasteczkiem z dwoma kościołami, synagogą, sądem gminnym i siedmioma wiatrakami. Do dziś zachował się tu cenny zespół klasztorny z XVIII wieku.
Historia
W 1410 roku książę Janusz I nadał rycerzowi Świętosławowi z Zarembina 20 włók ziemi nad Brokiem – z tamtejszej osady wywodzi się dzisiejsza wieś. Pierwszy kościół powstał ok. 1430 roku, a w 1449 roku erygowano parafię. Od XVII wieku w miejscowości mieszkali też Żydzi – w 1680 roku istniała tu szkoła żydowska i wyznaczono miejsce pod cmentarz. W 1862 roku niedaleko poprowadzono kolej warszawsko-petersburską, dzięki której rozwinął się przemysł drzewny.
Klasztor reformatów
W 1761 roku, staraniem Szymona Zaremby, sprowadzili się tu franciszkanie reformaci. W latach 1765–1774 wznieśli kościół i klasztor – dziś zespół z kościołem św. Apostołów Szymona i Judy Tadeusza, konsekrowanym w 1792 roku. Po powstaniu styczniowym, w 1866 roku, władze carskie skasowały zakon – zakonników wywieziono do Pińczowa, a bibliotekę przejęło seminarium w Płocku.
Kościół św. Stanisława
Obok klasztoru stoi neogotycki kościół parafialny św. Stanisława, odbudowany w latach 1882–1900 po pożarze starszej świątyni. We wnętrzu znajduje się obraz Wniebowzięcia NMP. Dwie wieże kościołów wyznaczają sylwetkę wsi widoczną z doliny Broku.
Na granicy dwóch okupantów
We wrześniu 1939 roku Zaręby zajęli najpierw Niemcy, a 24 września – Sowieci, zgodnie z paktem Ribbentrop-Mołotow. Do czerwca 1941 roku wieś leżała w ZSRR, tuż przy granicy z terenami okupowanymi przez Niemców – z tego okresu zachowały się schrony dawnych umocnień. 22 czerwca 1941 roku ostrzał zniszczył ok. 70 procent zabudowy. 28 września 1941 roku Niemcy zamordowali niemal całą społeczność żydowską, prawie 2 tysiące osób, w lasach koło wsi Mianówek.
Dolina Broku
Zaręby leżą nad rzeką Brok, która płynie przez łąki i lasy ku Bugowi. Dolina rzeki to spokojny teren na spacery i wycieczki rowerowe, a dalej na południe zaczynają się bory Puszczy Białej. Dobrze połączyć wizytę w Zarębach z sąsiednim Andrzejewem i Czyżewem – razem tworzą ciekawą trasę po dawnej ziemi nurskiej.
Plan wizyty
- Rano zespół klasztorny reformatów.
- Przed południem kościół św. Stanisława i dawny rynek.
- Po południu spacer nad Brokiem albo Andrzejewo z gotyckim kościołem.
Ciekawostki
- Pod koniec XIX wieku w Zarębach działało aż siedem wiatraków.
- Przystanek kolejowy Zaręby Kościelne zbudowano w latach 1929–1930.
Z dziećmi
Spacer wokół dawnego klasztoru i szukanie śladów dawnych schronów to ciekawa lekcja historii dla starszych dzieci.
Kiedy przyjechać
Od wiosny do jesieni.
Jak dojechać
Zaręby Kościelne leżą przy linii kolejowej z Warszawy do Białegostoku, między Ostrowią Mazowiecką a Czyżewem.
W okolicy
- Andrzejewo – gotycki kościół.
- Czyżew – dworzec-muzeum.
- Ostrów Mazowiecka – Muzeum Rodziny Pileckich.
- Ziemia nurska.
- Klasztory franciszkańskie w Polsce.
- Puszcza Biała i Brok nad Bugiem.
Gdzie spać
W okolicy Zarąb działają agroturystyki, a większy wybór jest w Ostrowi Mazowieckiej – zobacz noclegi. Więcej sanktuariów: kategoria Sanktuaria i klasztory.
Galeria zdjęć

Fot. Fczarnowski, CC BY-SA 4.0

Fot. Klik9, CC BY-SA 4.0

Fot. Łukasz Jarosław Mozer, CC BY-SA 3.0
Opublikowano: 20.11.2026





