Ostrów Mazowiecka – muzeum rodziny Pileckich
Muzeum poświęcone rotmistrzowi Pileckiemu i jego żonie, dawne jatki zamienione w galerię i skraj Puszczy Białej – Ostrów Mazowiecka to dobry przystanek na trasie z Warszawy na Podlasie.
Ostrów Mazowiecka to miasto liczące ok. 21,5 tysiąca mieszkańców, położone w północno-wschodniej części Mazowsza, ok. 100 km od Warszawy. Jest siedzibą powiatu ostrowskiego. Leży przy drodze krajowej nr 8 prowadzącej na Podlasie i Litwę, w pobliżu Puszczy Białej. Dla wielu podróżnych to po prostu miasto mijane po drodze, a tymczasem od kilku lat przyciąga ono gości jednym z najciekawszych nowych muzeów biograficznych w Polsce.
Historia
Miasto założono w XIV wieku „na surowym korzeniu”, czyli w miejscu bez wcześniejszego osadnictwa – okolice niszczyły wcześniej najazdy Jaćwingów i Litwinów. W 1377 roku Ostrów stał się siedzibą kasztelanii w ziemi nurskiej, a książęta mazowieccy mieli tu swój dwór. Prawa miejskie na prawie chełmińskim nadał miastu w 1434 roku książę Bolesław IV. W 1514 roku księżna Anna Mazowiecka przyznała przywilej na cztery jarmarki rocznie. Na początku XVI wieku Ostrów liczył ok. 3 tysięcy mieszkańców i był jednym z większych miast Mazowsza. W XVII wieku zbierały się tu sejmiki ziemi nurskiej, a od 1867 roku miasto jest siedzibą powiatu. Obecną nazwę – Ostrów Mazowiecka – zatwierdzono w 1926 roku.
Muzeum Dom Rodziny Pileckich
W listopadzie 2022 roku otwarto Muzeum Dom Rodziny Pileckich – pierwszą placówkę muzealną w mieście. Upamiętnia ono rotmistrza Witolda Pileckiego, który dobrowolnie dał się uwięzić w Auschwitz, by zbierać informacje o obozie, oraz jego żonę Marię – rodowitą ostrowiankę. Ekspozycja opowiada o życiu rodziny, wartościach, jakimi się kierowała, i tragicznym losie rotmistrza, straconego w 1948 roku przez władze komunistyczne. To dobre miejsce na lekcję historii dla młodzieży i dorosłych.
Jatki i ratusz
Wizytówką centrum są jatki – dawna hala targowa z lat 1902–1903. Po rewitalizacji zakończonej w 2018 roku działa w nich Galeria Sztuki Jatki prowadzona przez miejski dom kultury. Przy ulicy 3 Maja stoi neobarokowy ratusz z 1927 roku, a w okolicy zachowało się kilka kamienic i budynków użyteczności publicznej z początku XX wieku, m.in. dawna poczta i bank.
Kościół i muzeum w spichlerzu
Parafialny kościół Wniebowzięcia NMP pochodzi z drugiej połowy XIX wieku. Kamienie w murze kościelnym i cmentarnym pochodzą podobno z dawnego grzebaliska zwanego Żale. Prywatne Muzeum Kresów i Ziemi Ostrowskiej, założone w 2013 roku, mieści się w odnowionym spichlerzu i gromadzi pamiątki z regionu oraz dawnych Kresów Wschodnich.
Pamięć
Przed wojną ok. połowy mieszkańców Ostrowi stanowili Żydzi – w mieście działała synagoga i żydowskie stowarzyszenia. 11 listopada 1939 roku Niemcy rozstrzelali za miastem 364 Żydów, w tym kobiety i dzieci. W czasie okupacji zniszczono ok. 60 procent zabudowy. Pozostały ślady dawnych cmentarzy żydowskich.
Plan wizyty
- Rano Muzeum Dom Rodziny Pileckich.
- Przed południem jatki, ratusz i kościół.
- Po południu Puszcza Biała albo Brok nad Bugiem.
Ciekawostki
- W 1510 roku Ostrów liczył niemal dwie trzecie tylu mieszkańców co Warszawa razem z przedmieściami.
- Przez miasto przebiega trasa rowerowa imienia Wojciecha Jastrzębowskiego, twórcy pojęcia ergonomii.
Z dziećmi
Wizyta w muzeum Pileckich jest najlepsza dla starszych dzieci i młodzieży; młodszych ucieszy spacer po lasach Puszczy Białej.
Kiedy przyjechać
Przez cały rok; muzeum jest dobrym celem także w deszczowy dzień.
Jak dojechać
Ostrów Mazowiecka leży ok. 100 km na północny wschód od Warszawy, przy drodze krajowej nr 8; najwygodniej dojechać samochodem lub autobusem.
W okolicy
- Puszcza Biała i Brok nad Bugiem.
- Wyszków – miasto nad Bugiem.
- Różan – forty nad Narwią.
- Łomża – katedra i Drozdowo.
- Treblinka – muzeum i miejsce pamięci.
- Śladami II wojny światowej.
- Żołnierze niezłomni – miejsca pamięci – przewodnik.
- Ziemia nurska – przewodnik.
Gdzie spać
W Ostrowi Mazowieckiej działają hotele przy trasie S8 i pensjonaty – zobacz noclegi. Więcej miast: kategoria Miasta i starówki.
Galeria zdjęć

Fot. MOs810, CC BY 4.0

Fot. geo573, CC BY 3.0
![Ostrów Mazowiecka — Tytuł : Ostrów-Maz. : ratusz Adres wydawniczy : [Ostrów Mazowiecka] : wyd. Księg. J. Radwa](/uploads/szlaki/g/ostrow-mazowiecka-muzeum-rodziny-pileckich-4-m.jpg)
Fot. Unknown authorUnknown author, Public domain
Opublikowano: 20.11.2026



