Zuzela – miejsce urodzenia prymasa Wyszyńskiego
Wieś nad Bugiem, w której urodził się prymas Tysiąclecia, kościół ogłoszony jego sanktuarium i drewniana szkoła, do której chodził jako chłopiec – Zuzela to najważniejszy przystanek na szlaku błogosławionego Stefana Wyszyńskiego.
Fot. Robert Wielgórski, CC BY-SA 3.0
Zuzela to niewielka wieś licząca ok. 160 mieszkańców, położona w gminie Nur, w powiecie ostrowskim, nad rzeczką Pukawką, niedaleko Bugu. Leży w dawnej ziemi nurskiej. Tu w 1901 roku urodził się Stefan Wyszyński – późniejszy prymas Polski, kardynał i metropolita warszawsko-gnieźnieński, ogłoszony w 2021 roku błogosławionym.
Wieś kanoników z Czerwińska
Pierwsza wzmianka o Zuzeli pochodzi z 1161 roku, gdy książę mazowiecki Henryk nadał wieś klasztorowi kanoników regularnych z Czerwińska. Zakon władał Zuzelą aż do końca XVIII wieku – po III rozbiorze dobra przejęło państwo pruskie. Znaleziska archeologiczne wskazują, że ludzie mieszkali tu już w neolicie. Parafia istniała co najmniej od początku XV wieku, a kolejne kościoły nosiły różne wezwania.
Sanktuarium bł. Stefana Wyszyńskiego
Obecny neogotycki kościół zbudowano w latach 1908–1913 według projektu Józefa Piusa Dziekońskiego. Częściowo zniszczony w 1944 roku, został odbudowany do 1967 roku. 12 września 2021 roku, w dniu beatyfikacji prymasa, ogłoszono go sanktuarium bł. Stefana Wyszyńskiego. W skarbcu przechowywane są renesansowy kielich z 1642 roku i srebrny krzyż ołtarzowy z 1604 roku. Obok stoi drewniana dzwonnica z początku XX wieku.
Muzeum w dawnej szkole
Do miejscowej szkoły powszechnej chodził mały Stefan Wyszyński. W drewnianym budynku dawnej szkoły, istniejącym już w 1900 roku, działa dziś muzeum poświęcone prymasowi – z pamiątkami z jego życia i posługi. To miejsce, które pozwala zobaczyć skromne początki jednego z najważniejszych Polaków XX wieku.
Nur – dawna stolica ziemi
Kilka kilometrów od Zuzeli, na prawym brzegu Bugu, leży Nur – dawne miasto królewskie i ośrodek ziemi nurskiej, w którym od XVI do XVIII wieku obradowały sejmiki szlachty. Nur stracił prawa miejskie w latach 1869–1870, ale zachował średniowieczny układ przestrzenny z XV wieku.
Dolina Bugu
Zuzela leży kilka kilometrów od Bugu, w krajobrazie łąk, pól i nadrzecznych zarośli. Dawniej parafia obejmowała tereny po obu stronach rzeki. Okolica to dobre miejsce na spokojne spacery i wycieczki rowerowe, a nad samym Bugiem – na wypoczynek z dala od zgiełku. Trasę po miejscach związanych z prymasem warto połączyć z wizytą w dolinie rzeki.
Plan wizyty
- Rano sanktuarium i dzwonnica.
- Przed południem muzeum w dawnej szkole i cmentarz z XIX-wiecznymi grobowcami.
- Po południu Nur nad Bugiem albo Andrzejewo, gdzie prymas spędził dzieciństwo.
Ciekawostki
- Rodzina Wyszyńskich przeniosła się później do pobliskiego Andrzejewa, gdzie ojciec przyszłego prymasa był organistą.
- Na cmentarzu w Zuzeli zachowały się grobowce z końca XIX wieku.
Z dziećmi
Wizyta w dawnej wiejskiej szkole, do której chodził przyszły prymas, to dobra okazja, by opowiedzieć dzieciom, jak wyglądała nauka sto lat temu.
Kiedy przyjechać
Przez cały rok.
Jak dojechać
Zuzela leży niedaleko Nura, ok. 25 km na południowy wschód od Ostrowi Mazowieckiej; najwygodniej dojechać samochodem.
W okolicy
- Andrzejewo – dzieciństwo prymasa.
- Śladami prymasa Stefana Wyszyńskiego.
- Ziemia nurska.
- Czerwińsk nad Wisłą – opactwo kanoników.
- Dolina Bugu.
- Józef Pius Dziekoński – architekt kościołów.
- Nur – dawna stolica ziemi nurskiej nad Bugiem.
Gdzie spać
W okolicy Zuzeli działają agroturystyki nad Bugiem, a większy wybór jest w Ostrowi Mazowieckiej – zobacz noclegi. Więcej sanktuariów: kategoria Sanktuaria i klasztory.
Galeria zdjęć

Fot. Robert Wielgórski, CC BY-SA 3.0

Fot. Robert Wielgórski, CC BY-SA 3.0
Opublikowano: 20.11.2026





