Jadów – Sanktuarium Krzyża Świętego nad Osownicą
Ceglany kościół wielkiego architekta świątyń, w którym od 2013 roku działa sanktuarium Krzyża Świętego, rokokowe organy i miasteczko, które po ponad stu pięćdziesięciu latach znów stało się miastem – Jadów to ciekawy przystanek nad Liwcem.
Fot. Jaburza, CC BY-SA 4.0
Jadów to jedno z najmniejszych miast w Polsce – liczy ok. 900 mieszkańców. Leży w powiecie wołomińskim, nad rzeczką Osownicą, dopływem Liwca, przy drodze wojewódzkiej nr 636. Prawa miejskie odzyskał 1 stycznia 2023 roku – po ponad 150 latach, przy niemal jednomyślnym poparciu mieszkańców w konsultacjach.
Historia
Początki Jadowa sięgają przełomu XIV i XV wieku. W 1475 roku osada otrzymała przywilej targowy i prawo do jarmarków, a w 1483 roku, za księcia mazowieckiego Bolesława IV, powstała tu parafia. Pod koniec XVI wieku Jadów był wsią królewską w powiecie nurskim. Prawa miejskie uzyskał w 1823 roku w dużej mierze dzięki staraniom hrabiego Stanisława Kostki Zamoyskiego. XIX wiek był okresem rozkwitu, przerwanym przez powstanie styczniowe – 13 października 1870 roku carskie władze odebrały Jadowowi prawa miejskie.
Sanktuarium Krzyża Świętego
Najważniejszym zabytkiem jest ceglany kościół Znalezienia Krzyża Świętego, zbudowany w latach 1882–1886 według projektu Józefa Piusa Dziekońskiego w miejscu wcześniejszych drewnianych świątyń. We wnętrzu zachowały się rokokowe organy. 15 września 2013 roku arcybiskup Henryk Hoser podniósł kościół do rangi sanktuarium Krzyża Świętego.
Kaplica cmentarna
Na cmentarzu stoi kaplica z końca XIX wieku, w której znajduje się obraz „Chrystus w grobie” pędzla Miłosza Kotarbińskiego, a także późnoklasycystyczny piaskowcowy nagrobek Fryderyki z Ditzów Kotarbińskiej, zmarłej w 1863 roku. To mało znana pamiątka związana z rodziną malarza.
Wojna i pamięć
W lipcu 1932 roku w czasie protestu chłopskiego zginęło tu trzech rolników. W czasie okupacji Niemcy utworzyli w Jadowie getto dla ok. 2500 Żydów. 23 września 1942 roku jego mieszkańców wywieziono do Treblinki i zamordowano. Pamiątką po społeczności żydowskiej jest cmentarz żydowski.
Ludzie
W Jadowie urodził się generał Gustaw Orlicz-Dreszer – jeden z najbliższych współpracowników Józefa Piłsudskiego – oraz dziennikarka radiowa Janina Jankowska. Tu zmarł lekarz i etnograf Leon Bokiewicz.
Plan wizyty
- Rano sanktuarium Krzyża Świętego.
- Przed południem kaplica cmentarna z obrazem Kotarbińskiego.
- Po południu spływ Liwcem albo pałac w Łochowie.
Ciekawostki
- W konsultacjach z 2021 roku 97 procent głosujących mieszkańców poparło przywrócenie praw miejskich.
- Jadów jest dziś jednym z najmniejszych miast w województwie mazowieckim.
Z dziećmi
Szukanie organowych piszczałek w kościele i spacer nad rzeczką Osownicą to spokojny plan na rodzinne popołudnie.
Kiedy przyjechać
Przez cały rok.
Jak dojechać
Jadów leży przy drodze wojewódzkiej nr 636, ok. 45 km na północny wschód od Warszawy.
W okolicy
- Łochów – pałac nad Liwcem.
- Liwiec – spływ pod zamkiem w Liwie.
- Radzymin – Bitwa Warszawska 1920.
- Józef Pius Dziekoński – architekt kościołów.
- Sadowne – Puszcza Kamieniecka.
- Miasteczka z odzyskanymi prawami – Mazowsze.
- Korytnica – dwór Łuniewskich i Anioł Śmierci.
Gdzie spać
W okolicy Jadowa działają agroturystyki, a większy wybór jest w Łochowie i Wołominie – zobacz noclegi. Więcej sanktuariów: kategoria Sanktuaria i klasztory.
Galeria zdjęć

Fot. Jaburza, CC BY-SA 4.0

Fot. MOs810, CC BY 4.0
Opublikowano: 20.11.2026





