Andrzejewo – gotycki kościół i dzieciństwo prymasa
Ceglany kościół z początku XVI wieku, dawny rynek miasteczka biskupów płockich i cmentarz, na którym spoczywa matka prymasa Tysiąclecia – Andrzejewo to ważny przystanek na szlaku śladami Stefana Wyszyńskiego.
Fot. Jolanta Dyr, CC BY-SA 3.0
Andrzejewo to wieś licząca ok. 830 mieszkańców, siedziba gminy w powiecie ostrowskim, w dawnej ziemi nurskiej na Mazowszu. Przez ponad trzy stulecia była miastem, należącym do biskupów płockich. Dziś najbardziej znana jest jako miejsce, w którym dzieciństwo spędził przyszły prymas Polski – kardynał Stefan Wyszyński.
Od Wronia do Andrzejewa
Pierwotnie miejscowość nazywała się Wronie i już w pierwszej połowie XIII wieku pojawia się w inwentarzu dóbr biskupstwa płockiego. Na początku XVI wieku, z inicjatywy biskupa płockiego Andrzeja Krzyckiego, uzyskała prawa miejskie – przywilej wydał król Zygmunt I Stary w 1534 roku. Nowa nazwa – Andrzejów – nie przyjęła się, a miasto zaczęto nazywać Andrzejewem. Prawa miejskie utraciło w 1869 roku, w ramach carskich represji po powstaniu styczniowym.
Kościół św. Bartłomieja i Wojciecha
Parafię erygowano ok. 1430 roku. Budowę obecnego, późnogotyckiego kościoła z cegły rozpoczęto w 1526 roku, a konsekrował go w 1605 roku biskup Wojciech Baranowski. W kolejnych wiekach dobudowano kaplicę św. Anny (1612), w prezbiterium powstała polichromia (1632), a w latach 1788–1806 – chór muzyczny. Na wieży wiszą dzwony z 1695 i 1717 roku. To jeden z cenniejszych gotyckich kościołów północno-wschodniego Mazowsza.
Prymas Wyszyński
Stefan Wyszyński urodził się w 1901 roku w pobliskiej Zuzeli nad Bugiem, a dzieciństwo spędził w Andrzejewie, gdzie jego ojciec pracował jako organista. Na miejscowym cmentarzu spoczywają matka i siostra przyszłego prymasa. Andrzejewo jest dziś ważnym punktem na szlaku pamięci o prymasie Tysiąclecia, ogłoszonym w 2021 roku błogosławionym.
Sztetl i pamięć
Biskup Krzycki zakazał Żydom osiedlania się w mieście – pierwsi zamieszkali tu dopiero na początku XIX wieku. Pod koniec XIX wieku stanowili niemal połowę mieszkańców; zbudowali synagogę i cmentarz. W sierpniu 1941 roku Niemcy zamordowali ok. 230 Żydów z Andrzejewa w lesie Rząśnik, a część zginęła w zbrodni w Mianówku.
Cmentarz i kapliczki
Na cmentarzu parafialnym stoi piaskowcowa figura Immaculaty i murowana kaplica z 1884 roku, a przy drodze – kapliczka z połowy XIX wieku. To ciche miejsce, które warto odwiedzić, wspominając historię miasteczka.
Plan wizyty
- Rano gotycki kościół z polichromią i kaplicą św. Anny.
- Przed południem cmentarz z grobami matki i siostry prymasa.
- Po południu Zuzela nad Bugiem albo Zaręby Kościelne.
Ciekawostki
- Andrzejewo przez wieki należało do biskupów płockich, a nazwa miasta nawiązuje do imienia biskupa Andrzeja Krzyckiego.
- W 1879 roku miasteczko liczyło ok. 1200 mieszkańców – więcej niż dziś.
Z dziećmi
Opowieść o chłopcu z mazowieckiej wsi, który został prymasem Polski, i szukanie dzwonów na wieży kościoła to dobra lekcja historii.
Kiedy przyjechać
Przez cały rok.
Jak dojechać
Andrzejewo leży ok. 20 km na wschód od Ostrowi Mazowieckiej; najwygodniej dojechać samochodem.
W okolicy
- Śladami prymasa Stefana Wyszyńskiego.
- Ostrów Mazowiecka – Muzeum Rodziny Pileckich.
- Czyżew – dworzec-muzeum.
- Ziemia nurska.
- Gotyk ceglany w Polsce.
- Dawne miasta, które dziś są wsiami.
- Zuzela – miejsce urodzenia prymasa Wyszyńskiego.
Gdzie spać
W okolicy Andrzejewa działają agroturystyki, a większy wybór jest w Ostrowi Mazowieckiej – zobacz noclegi. Więcej sanktuariów: kategoria Sanktuaria i klasztory.
Galeria zdjęć

Fot. Jolanta Dyr, CC BY-SA 3.0

Fot. Jolanta Dyr, CC BY-SA 3.0

Fot. Gdaniec, CC BY 4.0
Opublikowano: 20.11.2026





