Nur – dawna stolica ziemi nurskiej nad Bugiem
Wieś, od której wzięła nazwę cała kraina Mazowsza, dawny port na Bugu z własnym cłem wodnym i miejsce sejmików szlachty – Nur to cichy zakątek nad rzeką, w którym historia jest na wyciągnięcie ręki.
Nur to wieś licząca niespełna 500 mieszkańców, siedziba gminy w powiecie ostrowskim, położona na prawym brzegu Bugu. Przez ponad cztery stulecia była miastem królewskim i ośrodkiem ziemi nurskiej – jednej z dawnych ziem Mazowsza. Nazwa miejscowości pierwotnie oznaczała teren mokry, wilgotny – co dobrze oddaje nadbużański krajobraz.
Osada targowa i miasto
Archeolodzy odkryli tu ślady osadnictwa od paleolitu, a we wczesnym średniowieczu działała w Nurze osada targowa, w której handlowano zbożem, drewnem, skórami, woskiem i miodem. Pierwsza parafia powstała prawdopodobnie w XII–XIII wieku. Nur otrzymał prawa miejskie na początku XV wieku, potwierdzone w 1434 roku. W 1568 roku król Zygmunt August zwolnił miasto z ceł na towary spławiane Bugiem do Gdańska, co wzmocniło handel zbożem. W lustracji z 1564 roku odnotowano 263 domy i cztery jarmarki w roku.
Stolica ziemi nurskiej
Nur był ośrodkiem ziemi nurskiej w województwie mazowieckim. Od XVI do pierwszej połowy XVIII wieku zbierały się tu sejmiki szlacheckie, na których wybierano posłów i rozstrzygano sprawy regionu. Na Bugu działało cło wodne od statków, tratew i łodzi – rzeka była wówczas ważną drogą handlową.
Wojny i powstania
Potop szwedzki zniszczył miasto i kościół, odbudowany dopiero w 1693 roku. W 1794 roku ziemianie nurscy przystąpili do insurekcji kościuszkowskiej, a 17 maja 1831 roku pod Nurem rozegrała się bitwa powstania listopadowego, w której dowodził generał Tomasz Łubieński. Po powstaniu styczniowym, w 1869 roku, Nur utracił prawa miejskie. Pod koniec 1918 roku członkowie Polskiej Organizacji Wojskowej i ochotnicy rozbroili tu wojska niemieckie.
Układ miasta i zabytki
Ochroną objęto średniowieczny układ przestrzenny z pierwszej połowy XV wieku – układ ulic i dawnego rynku wciąż zdradza miejską przeszłość. W Nurze zachowały się drewniana plebania z 1929 roku i cmentarz parafialny z grobem rodziny Nieczykowskich z 1870 roku. Przypomnieniem dawnej społeczności żydowskiej – w 1860 roku stanowiła ponad jedną trzecią mieszkańców – jest cmentarz żydowski.
Nad Bugiem
Nur leży nad Bugiem – jedną z najdzikszych rzek w Polsce, z piaszczystymi łachami i starorzeczami. To dobre miejsce na spacer brzegiem rzeki, wędkowanie albo start spływu kajakowego. Kilka kilometrów dalej leży Zuzela – miejsce urodzenia prymasa Stefana Wyszyńskiego.
Plan wizyty
- Rano spacer po dawnym układzie miasteczka i plebania.
- Przed południem brzeg Bugu.
- Po południu Zuzela z sanktuarium prymasa albo Andrzejewo.
Ciekawostki
- Ostatnim starostą nurskim był Karol Wodzyński.
- W 1808 roku burmistrzem Nura był Jacenty Budziszewski.
Z dziećmi
Opowieść o dawnym porcie, z którego zboże płynęło Bugiem aż do Gdańska, i spacer nad rzeką to dobra przygoda dla dzieci.
Kiedy przyjechać
Od wiosny do jesieni.
Jak dojechać
Nur leży przy drodze krajowej nr 63 i wojewódzkiej nr 694, ok. 30 km na południowy wschód od Ostrowi Mazowieckiej.
W okolicy
- Zuzela – miejsce urodzenia prymasa.
- Andrzejewo – gotycki kościół.
- Ziemia nurska.
- Ciechanowiec – Muzeum Rolnictwa.
- Sejmiki szlacheckie – miasta obrad.
- Dolina Bugu.
Gdzie spać
Nad Bugiem w okolicy Nura działają agroturystyki, a większy wybór jest w Ostrowi Mazowieckiej – zobacz noclegi. Więcej miast: kategoria Miasta i starówki.
Galeria zdjęć
Opublikowano: 20.11.2026






