Przejdź do treści
Miasta i starówki Ciekawe miejsca

Nur – dawna stolica ziemi nurskiej nad Bugiem

Wieś, od której wzięła nazwę cała kraina Mazowsza, dawny port na Bugu z własnym cłem wodnym i miejsce sejmików szlachty – Nur to cichy zakątek nad rzeką, w którym historia jest na wyciągnięcie ręki.

Fot. geo573, CC BY 3.0

czas: 1–2 godzinytrudność: łatwa

Nur to wieś licząca niespełna 500 mieszkańców, siedziba gminy w powiecie ostrowskim, położona na prawym brzegu Bugu. Przez ponad cztery stulecia była miastem królewskim i ośrodkiem ziemi nurskiej – jednej z dawnych ziem Mazowsza. Nazwa miejscowości pierwotnie oznaczała teren mokry, wilgotny – co dobrze oddaje nadbużański krajobraz.

Osada targowa i miasto

Archeolodzy odkryli tu ślady osadnictwa od paleolitu, a we wczesnym średniowieczu działała w Nurze osada targowa, w której handlowano zbożem, drewnem, skórami, woskiem i miodem. Pierwsza parafia powstała prawdopodobnie w XII–XIII wieku. Nur otrzymał prawa miejskie na początku XV wieku, potwierdzone w 1434 roku. W 1568 roku król Zygmunt August zwolnił miasto z ceł na towary spławiane Bugiem do Gdańska, co wzmocniło handel zbożem. W lustracji z 1564 roku odnotowano 263 domy i cztery jarmarki w roku.

Stolica ziemi nurskiej

Nur był ośrodkiem ziemi nurskiej w województwie mazowieckim. Od XVI do pierwszej połowy XVIII wieku zbierały się tu sejmiki szlacheckie, na których wybierano posłów i rozstrzygano sprawy regionu. Na Bugu działało cło wodne od statków, tratew i łodzi – rzeka była wówczas ważną drogą handlową.

Wojny i powstania

Potop szwedzki zniszczył miasto i kościół, odbudowany dopiero w 1693 roku. W 1794 roku ziemianie nurscy przystąpili do insurekcji kościuszkowskiej, a 17 maja 1831 roku pod Nurem rozegrała się bitwa powstania listopadowego, w której dowodził generał Tomasz Łubieński. Po powstaniu styczniowym, w 1869 roku, Nur utracił prawa miejskie. Pod koniec 1918 roku członkowie Polskiej Organizacji Wojskowej i ochotnicy rozbroili tu wojska niemieckie.

Układ miasta i zabytki

Ochroną objęto średniowieczny układ przestrzenny z pierwszej połowy XV wieku – układ ulic i dawnego rynku wciąż zdradza miejską przeszłość. W Nurze zachowały się drewniana plebania z 1929 roku i cmentarz parafialny z grobem rodziny Nieczykowskich z 1870 roku. Przypomnieniem dawnej społeczności żydowskiej – w 1860 roku stanowiła ponad jedną trzecią mieszkańców – jest cmentarz żydowski.

Nad Bugiem

Nur leży nad Bugiem – jedną z najdzikszych rzek w Polsce, z piaszczystymi łachami i starorzeczami. To dobre miejsce na spacer brzegiem rzeki, wędkowanie albo start spływu kajakowego. Kilka kilometrów dalej leży Zuzela – miejsce urodzenia prymasa Stefana Wyszyńskiego.

Plan wizyty

  • Rano spacer po dawnym układzie miasteczka i plebania.
  • Przed południem brzeg Bugu.
  • Po południu Zuzela z sanktuarium prymasa albo Andrzejewo.

Ciekawostki

  • Ostatnim starostą nurskim był Karol Wodzyński.
  • W 1808 roku burmistrzem Nura był Jacenty Budziszewski.

Z dziećmi

Opowieść o dawnym porcie, z którego zboże płynęło Bugiem aż do Gdańska, i spacer nad rzeką to dobra przygoda dla dzieci.

Kiedy przyjechać

Od wiosny do jesieni.

Jak dojechać

Nur leży przy drodze krajowej nr 63 i wojewódzkiej nr 694, ok. 30 km na południowy wschód od Ostrowi Mazowieckiej.

W okolicy

Gdzie spać

Nad Bugiem w okolicy Nura działają agroturystyki, a większy wybór jest w Ostrowi Mazowieckiej – zobacz noclegi. Więcej miast: kategoria Miasta i starówki.

Galeria zdjęć

Nur — Rzeka Bug w pobliżu wsi Nur - widok na wschód
Nur — Rzeka Bug w pobliżu wsi Nur - widok na wschód
Fot. geo573, CC BY 3.0
Nur — Rzeka Bug nieopodal miejscowości Nur
Nur — Rzeka Bug nieopodal miejscowości Nur
Fot. geo573, CC BY 3.0

Opublikowano: 20.11.2026

Atrakcje i trasy w okolicy

Mapa →
Zuzela – miejsce urodzenia prymasa Wyszyńskiego
Sanktuaria i klasztory

Zuzela – miejsce urodzenia prymasa Wyszyńskiego

Wieś nad Bugiem, w której urodził się prymas Tysiąclecia, kościół ogłoszony jego sanktuarium i drewniana szkoła, do której chodził jako chłopiec – Zuz…

1–2 godziny
Ciechanowiec – Muzeum Rolnictwa i skansen
Skanseny i tradycja

Ciechanowiec – Muzeum Rolnictwa i skansen

Jedno z największych muzeów rolnictwa w Polsce: skansen z chałupami, wiatrakami i dworem, kolekcja maszyn rolniczych i ogród roślin zielarskich.

2–3 h

Więcej: Miasta i starówki

Więcej →