Przejdź do treści
Parki narodowe i przyroda Ciekawe miejsca

Sadowne – Puszcza Kamieniecka i Muzeum Ziemi Sadowieńskiej

Wieś wykarczowana w puszczy pięćset lat temu, na granicy nadbużańskich łąk i wydm, z muzeum regionalnym i pomnikiem, którego historia zaskakuje – Sadowne to dobry przystanek w drodze nad Bug.

Fot. MOs810, CC BY 4.0

czas: 1–2 godzinytrudność: łatwa

Sadowne to wieś licząca ok. 1,2 tysiąca mieszkańców, siedziba gminy w powiecie węgrowskim, przy drodze krajowej nr 50. Leży na granicy zalewanej przez Bug pradoliny i wzgórz wydmowych, które przez wieki chroniły osadników przed wylewami rzeki. Wieś powstała na północnym krańcu Puszczy Kamienieckiej i do dziś otaczają ją lasy.

Wieś na surowym korzeniu

Pierwsza wzmianka o Sadownem pochodzi z 1514 roku – z umowy z wójtem nowej wsi zakładanej „na surowym korzeniu”, czyli na terenie wykarczowanej puszczy. W 1524 roku erygowano parafię św. Jana Chrzciciela. Osadnicy przez stulecia karczowali lasy i osuszali mokradła – w 1527 roku uprawiano zaledwie jedną trzecią pól. Epidemia z 1583 roku sprawiła, że z ponad 200 mieszkańców zostało zaledwie 80.

Zamoyscy i koloniści

W XIX wieku Sadowne należało do Zamoyskich – od 1821 roku do Stanisława Kostki, a od 1824 roku do Andrzeja Zamoyskiego. Od 1829 roku osiedlali się tu niemieccy koloniści ewangeliccy. W 1864 roku, po carskim edykcie uwłaszczeniowym, mieszkańcy ufundowali pomnik wdzięczności. W XIX wieku przez okolicę poprowadzono kolej warszawsko-petersburską – stacja Sadowne Węgrowskie leży ok. 3 km od wsi.

Pomnik Kościuszki

W centrum stoi pomnik Tadeusza Kościuszki, wzniesiony na podstawie dawnego pomnika związanego ze zniesieniem pańszczyzny. To ciekawy przykład, jak lokalne pomniki zmieniały znaczenie wraz z historią – i jak mieszkańcy wpisywali w nie swoje patriotyczne dążenia.

Muzeum Ziemi Sadowieńskiej

W Sadownem działa Muzeum Ziemi Sadowieńskiej, założone w 1978 roku, a od 1999 roku prowadzone przez samorząd. Przybliża historię wsi i okolicy, życie codzienne mieszkańców i tradycje nadbużańskich wsi. W Sadownem znajduje się też dom rodzinny kompozytora Bolesława Szabelskiego.

Wrzesień 1939 i okupacja

We wrześniu 1939 roku obronę ziemi sadowieńskiej prowadziła Grupa Operacyjna „Wyszków” pod dowództwem generała Wincentego Kowalskiego. W czasie wojny zginęło ok. 216 mieszkańców gminy, a ponad 450 wywieziono na roboty do Rzeszy. Sadowieńskich Żydów Niemcy przesiedlili do getta w Stoczku, a następnie zamordowali w Treblince.

Plan wizyty

  • Rano kościół i pomnik Kościuszki.
  • Przed południem Muzeum Ziemi Sadowieńskiej.
  • Po południu spacer po Puszczy Kamienieckiej albo nad Bugiem.

Ciekawostki

  • Stacja kolejowa Sadowne Węgrowskie nosiła do 1923 roku nazwę „Zieleniec”.
  • Część akcji powieści Grzegorza Gołębiowskiego „Dziedzictwo” rozgrywa się w Sadownem i okolicach.

Z dziećmi

Muzeum z dawnymi sprzętami domowymi i spacer po wydmach w lesie to dobry plan na rodzinny dzień.

Kiedy przyjechać

Od wiosny do jesieni.

Jak dojechać

Sadowne leży przy drodze krajowej nr 50, między Ostrowią Mazowiecką a Łochowem; pociągiem można dojechać do stacji Sadowne Węgrowskie.

W okolicy

Gdzie spać

Nad Bugiem w okolicy Sadownego działają agroturystyki i ośrodki wypoczynkowe – zobacz noclegi. Więcej przyrody: kategoria Parki narodowe i przyroda.

Galeria zdjęć

Sadowne — Centrum Sadownego Węgrowskiego.
Sadowne — Centrum Sadownego Węgrowskiego.
Fot. MOs810, CC BY 4.0
Sadowne — Kościół św. Jana Chrzciciela w Sadownem Węgrowskiem – rzymskokatolicki kościół w Sadownem.
Sadowne — Kościół św. Jana Chrzciciela w Sadownem Węgrowskiem – rzymskokatolicki kościół w Sadownem.
Fot. MOs810, CC BY 4.0
Sadowne — Pomnik upamiętniający rodzinę Lubkiewiczów, zamordowaną za pomoc Żydom (pomnik z tablicą z
Sadowne — Pomnik upamiętniający rodzinę Lubkiewiczów, zamordowaną za pomoc Żydom (pomnik z tablicą z
Fot. Infosadowne, CC BY-SA 4.0

Opublikowano: 20.11.2026

Atrakcje i trasy w okolicy

Mapa →
Puszcza Biała i Brok nad Bugiem
Parki narodowe i przyroda

Puszcza Biała i Brok nad Bugiem

Jasne, sosnowe bory na piaszczystych wydmach między Bugiem a Narwią, letnisko z plażami nad meandrującą rzeką, kajaki i grzyby, a do tego tradycje Kur…

1–2 dni
Nadbużański Park Krajobrazowy – przewodnik
Parki narodowe i przyroda

Nadbużański Park Krajobrazowy – przewodnik

Jedna z ostatnich wielkich nieuregulowanych rzek Europy, piaszczyste łachy, starorzecza pełne ptaków i bory na wydmach – przewodnik po Nadbużańskim Pa…

2–3 dni
Treblinka – muzeum i miejsce pamięci
Miasta i starówki

Treblinka – muzeum i miejsce pamięci

Miejsce pamięci w lesie nad Bugiem, na terenie niemieckiego nazistowskiego obozu zagłady, w którym zamordowano setki tysięcy Żydów – z pomnikiem, pole…

2–3 godziny

Więcej: Parki narodowe i przyroda

Więcej →
Puszcza Augustowska – przewodnik
Parki narodowe i przyroda

Puszcza Augustowska – przewodnik

Sosnowe lasy po horyzont, jeziora połączone kanałem ze śluzami sprzed dwóch stuleci i rzeka, po której płynie się wśród ciszy – przewodnik po Puszczy …

2–5 dni