Sadowne – Puszcza Kamieniecka i Muzeum Ziemi Sadowieńskiej
Wieś wykarczowana w puszczy pięćset lat temu, na granicy nadbużańskich łąk i wydm, z muzeum regionalnym i pomnikiem, którego historia zaskakuje – Sadowne to dobry przystanek w drodze nad Bug.
Sadowne to wieś licząca ok. 1,2 tysiąca mieszkańców, siedziba gminy w powiecie węgrowskim, przy drodze krajowej nr 50. Leży na granicy zalewanej przez Bug pradoliny i wzgórz wydmowych, które przez wieki chroniły osadników przed wylewami rzeki. Wieś powstała na północnym krańcu Puszczy Kamienieckiej i do dziś otaczają ją lasy.
Wieś na surowym korzeniu
Pierwsza wzmianka o Sadownem pochodzi z 1514 roku – z umowy z wójtem nowej wsi zakładanej „na surowym korzeniu”, czyli na terenie wykarczowanej puszczy. W 1524 roku erygowano parafię św. Jana Chrzciciela. Osadnicy przez stulecia karczowali lasy i osuszali mokradła – w 1527 roku uprawiano zaledwie jedną trzecią pól. Epidemia z 1583 roku sprawiła, że z ponad 200 mieszkańców zostało zaledwie 80.
Zamoyscy i koloniści
W XIX wieku Sadowne należało do Zamoyskich – od 1821 roku do Stanisława Kostki, a od 1824 roku do Andrzeja Zamoyskiego. Od 1829 roku osiedlali się tu niemieccy koloniści ewangeliccy. W 1864 roku, po carskim edykcie uwłaszczeniowym, mieszkańcy ufundowali pomnik wdzięczności. W XIX wieku przez okolicę poprowadzono kolej warszawsko-petersburską – stacja Sadowne Węgrowskie leży ok. 3 km od wsi.
Pomnik Kościuszki
W centrum stoi pomnik Tadeusza Kościuszki, wzniesiony na podstawie dawnego pomnika związanego ze zniesieniem pańszczyzny. To ciekawy przykład, jak lokalne pomniki zmieniały znaczenie wraz z historią – i jak mieszkańcy wpisywali w nie swoje patriotyczne dążenia.
Muzeum Ziemi Sadowieńskiej
W Sadownem działa Muzeum Ziemi Sadowieńskiej, założone w 1978 roku, a od 1999 roku prowadzone przez samorząd. Przybliża historię wsi i okolicy, życie codzienne mieszkańców i tradycje nadbużańskich wsi. W Sadownem znajduje się też dom rodzinny kompozytora Bolesława Szabelskiego.
Wrzesień 1939 i okupacja
We wrześniu 1939 roku obronę ziemi sadowieńskiej prowadziła Grupa Operacyjna „Wyszków” pod dowództwem generała Wincentego Kowalskiego. W czasie wojny zginęło ok. 216 mieszkańców gminy, a ponad 450 wywieziono na roboty do Rzeszy. Sadowieńskich Żydów Niemcy przesiedlili do getta w Stoczku, a następnie zamordowali w Treblince.
Plan wizyty
- Rano kościół i pomnik Kościuszki.
- Przed południem Muzeum Ziemi Sadowieńskiej.
- Po południu spacer po Puszczy Kamienieckiej albo nad Bugiem.
Ciekawostki
- Stacja kolejowa Sadowne Węgrowskie nosiła do 1923 roku nazwę „Zieleniec”.
- Część akcji powieści Grzegorza Gołębiowskiego „Dziedzictwo” rozgrywa się w Sadownem i okolicach.
Z dziećmi
Muzeum z dawnymi sprzętami domowymi i spacer po wydmach w lesie to dobry plan na rodzinny dzień.
Kiedy przyjechać
Od wiosny do jesieni.
Jak dojechać
Sadowne leży przy drodze krajowej nr 50, między Ostrowią Mazowiecką a Łochowem; pociągiem można dojechać do stacji Sadowne Węgrowskie.
W okolicy
- Łochów – pałac nad Liwcem.
- Puszcza Biała i Brok nad Bugiem.
- Liw – zamek i lustro Twardowskiego w Węgrowie.
- Kolej warszawsko-petersburska – śladami linii.
- Dolina Bugu.
- Ziemia sokołowsko-węgrowska.
Gdzie spać
Nad Bugiem w okolicy Sadownego działają agroturystyki i ośrodki wypoczynkowe – zobacz noclegi. Więcej przyrody: kategoria Parki narodowe i przyroda.
Galeria zdjęć

Fot. MOs810, CC BY 4.0

Fot. MOs810, CC BY 4.0

Fot. Infosadowne, CC BY-SA 4.0
Opublikowano: 20.11.2026





