Radzymin – Bitwa Warszawska 1920 i Cmentarz Poległych
Miasto, o które w sierpniu 1920 roku toczyły się najzaciętsze walki Bitwy Warszawskiej, cmentarz poległych żołnierzy i klasycystyczna kolegiata fundacji księżnej Czartoryskiej – Radzymin to ważny punkt na mapie polskiej historii.
Fot. Witia, CC BY-SA 4.0
Radzymin to miasto liczące ok. 13 tysięcy mieszkańców, położone w powiecie wołomińskim, ok. 20 km na północny wschód od Warszawy, przy drodze ekspresowej S8. Na północy miasta płynie rzeka Rządza, a niedaleko rozciąga się Zalew Zegrzyński. Radzymin jest dziś przede wszystkim miejscem pamięci o Bitwie Warszawskiej 1920 roku – jednej z najważniejszych bitew w historii Polski.
Historia miasta
Najstarszy zachowany dokument – przywilej lokacyjny księcia Bolesława IV warszawskiego – pochodzi z 1440 roku. W 1473 roku erygowano tu parafię, a w 1475 roku Radzymin otrzymał prawa miejskie na prawie chełmińskim. Miasto należało kolejno do Leszczyńskich, Czartoryskich i Lubomirskich. 25 kwietnia 1809 roku, w wojnie z Austrią, pod Radzyminem rozegrała się zwycięska bitwa, w której Polacy wzięli do niewoli dwa bataliony piechoty.
Bitwa Warszawska 1920
W sierpniu 1920 roku pod Radzyminem toczyły się najzacieklejsze walki o przedpola Warszawy. Miasto kilkakrotnie przechodziło z rąk do rąk, a 15 sierpnia – dzień przełomu w bitwie – obchodzimy dziś jako Dzień Wojska Polskiego. W mieście działa Muzeum Bitwy Warszawskiej 1920 roku, oddział Muzeum Niepodległości w Warszawie, a na Cmentarzu Poległych z kaplicą z 1927 roku spoczywają żołnierze polegli w 1920, 1939 i 1944 roku.
Kolegiata i zabytki
Najcenniejszym zabytkiem jest klasycystyczna kolegiata Przemienienia Pańskiego z lat 1779–1780, zaprojektowana przez Jana Chrystiana Kamsetzera z fundacji księżnej Eleonory Czartoryskiej, a w latach 1897–1919 rozbudowana. Obok stoi wolno stojąca dzwonnica i XVIII-wieczna plebania. W mieście zachowały się też późnoklasycystyczna szkoła z lat 1834–1844 według projektu Antonia Corazziego – dziś liceum – oraz dawny szpital wojskowy projektu Henryka Marconiego z 1843 roku.
Rok 1944 i sztetl
Latem 1944 roku pod Radzyminem rozegrała się jedna z największych bitew pancernych na ziemiach polskich, a miasto zostało niemal całkowicie zniszczone. Przed wojną mieszkało tu wielu Żydów – Radzymin był ważnym ośrodkiem chasydyzmu, do którego pielgrzymowano do cadyka Jakowa Arie Gutermana. W latach 1907–1908 w mieście przebywał przyszły noblista Isaac Bashevis Singer.
Nad Rządzą
Na północy miasta płynie Rządza, a w Rejentówce nad rzeką rozciągają się wydmy dochodzące do 5 metrów wysokości. Niedaleko leży Zalew Zegrzyński – sztuczne jezioro z 1962 roku, popularne wśród żeglarzy.
Plan wizyty
- Rano Muzeum Bitwy Warszawskiej 1920 roku.
- Przed południem Cmentarz Poległych i kolegiata.
- Po południu Zalew Zegrzyński albo spacer nad Rządzą.
Ciekawostki
- W 1899 roku do Radzymina doprowadzono wąskotorową Kolej Marecką z Warszawy.
- Przed wojną Radzymin liczył ok. 8800 mieszkańców, w tym ok. 3900 Żydów.
Z dziećmi
Wizyta w muzeum i opowieść o bitwie, która uratowała niepodległość Polski, to dobra lekcja historii dla starszych dzieci.
Kiedy przyjechać
Przez cały rok; w sierpniu odbywają się uroczystości rocznicowe Bitwy Warszawskiej.
Jak dojechać
Radzymin leży przy drodze ekspresowej S8, ok. 20 km od Warszawy; łatwo dojechać samochodem i autobusem.
W okolicy
- Bitwa Warszawska 1920 – miejsca pamięci.
- Zalew Zegrzyński i Serock.
- Śladami Józefa Piłsudskiego.
- Henryk Marconi – architekt.
- Chasydzi w Polsce.
- Warszawa – Stare Miasto i Zamek Królewski.
Gdzie spać
W Radzyminie i okolicy działają hotele i pensjonaty, a największy wybór jest w Warszawie – zobacz noclegi. Więcej miast: kategoria Miasta i starówki.
Galeria zdjęć

Fot. Witia, CC BY-SA 4.0

Fot. Witia, CC BY-SA 4.0
Opublikowano: 20.11.2026




