Żelechów – wielki rynek i Traugutt
Kwadratowy rynek o boku ponad stu metrów z ratuszem i sukiennicami pośrodku, miasto pierwszego prezydenta Warszawy i miejsce, gdzie mieszkał dyktator powstania styczniowego – Żelechów to zaskakujące miasteczko Mazowsza.
Fot. Aneta Lazurek, CC BY-SA 3.0 pl
Żelechów to miasteczko liczące ok. 3,8 tysiąca mieszkańców, położone na pograniczu Mazowsza i Lubelszczyzny, w powiecie garwolińskim. Od Siedlec dzieli je ok. 50 km, a od Warszawy i Lublina – po 85 km. Choć niewielkie, ma ogromny rynek, klasycystyczny ratusz i historię związaną z ważnymi postaciami polskich dziejów.
Historia
Parafię w Żelechowie erygowano w 1325 roku, a prawa miejskie miejscowość miała już w pierwszej połowie XV wieku – w 1447 roku Kazimierz Jagiellończyk nadał jej targi i jarmarki. Pierwszymi właścicielami byli Ciołkowie, zwani później Żelechowskimi. W 1792 roku dobra kupił Ignacy Wyssogota Zakrzewski – pierwszy prezydent Warszawy – który wytyczył nowy rynek i zbudował ratusz. W XIX wieku Żelechów słynął z produkcji obuwia.
Wielki rynek
Rynek w Żelechowie, wytyczony w latach 90. XVIII wieku, ma boki długości ok. 114 metrów i należy do największych tego typu placów w Europie. Pośrodku stoi klasycystyczny ratusz z sukiennicami z ok. 1800 roku – symbol miasta. Dawniej odbywały się tu duże jarmarki, na które zjeżdżali kupcy i rolnicy z całej okolicy.
Lelewel i Traugutt
W latach 1829–1831 posłem na sejm z okręgu żelechowskiego był historyk Joachim Lelewel. W Żelechowie mieszkał też Romuald Traugutt – późniejszy dyktator powstania styczniowego, który służył tu jako oficer saperów. Te związki sprawiają, że miasteczko jest ważnym punktem na mapie historii XIX wieku.
Kościoły i pałac
Parafialny kościół Zwiastowania NMP zbudowano w latach 1692–1728, a w latach 1889–1894 przebudowano w stylu neobarokowym – to najwyższa budowla w mieście. Najstarszym zabytkiem jest kościół św. Stanisława z 1741 roku, ufundowany przez Wacława Rzewuskiego. W parku stoi pałac, którego budowę rozpoczęto w 1762 roku z fundacji Jerzego Lubomirskiego, a ukończono w 1838 roku za Jana Ordęgi.
Pamięć
Przed wojną w Żelechowie mieszkało ok. 9 tysięcy osób, w znacznej części Żydów. W czasie okupacji Niemcy utworzyli getto dla ok. 13 tysięcy osób – we wrześniu 1942 roku rozpoczęły się deportacje do Treblinki. Synagogę z 1885 roku spalono w 1939 roku. Zachował się cmentarz żydowski z ok. 200 macewami.
Plan wizyty
- Rano rynek z ratuszem i sukiennicami.
- Przed południem kościoły i pałac w parku.
- Po południu Garwolin albo Stoczek Łukowski z polem bitwy 1831.
Ciekawostki
- W Żelechowie działa teatr amatorski z długą tradycją, zapoczątkowany przez lekarza Antoniego Michałowskiego.
- W okolicy produkuje się dziś urządzenia rehabilitacyjne i części do ciągników.
Z dziećmi
Spacer po ogromnym rynku i opowieść o Traugutcie, który mieszkał w tym miasteczku, to dobra lekcja historii w terenie.
Kiedy przyjechać
Przez cały rok.
Jak dojechać
Żelechów leży ok. 85 km na południowy wschód od Warszawy; najwygodniej dojechać samochodem przez Garwolin.
W okolicy
- Garwolin – miasto nad Wilgą.
- Stoczek Łukowski – pole bitwy 1831.
- Łuków – kolegiata i zalew.
- Siedlce – pałac Ogińskich.
- Powstanie styczniowe – miejsca pamięci.
- Najpiękniejsze rynki w Polsce.
Gdzie spać
W Żelechowie działają pensjonaty, a większy wybór jest w Garwolinie i Siedlcach – zobacz noclegi. Więcej miast: kategoria Miasta i starówki.
Galeria zdjęć

Fot. Aneta Lazurek, CC BY-SA 3.0 pl

Fot. Aneta Lazurek, CC BY-SA 3.0 pl

Fot. Marcin Białek, CC BY-SA 3.0
Opublikowano: 19.11.2026





