Przejdź do treści
Miasta i starówki Ciekawe miejsca

Żelechów – wielki rynek i Traugutt

Kwadratowy rynek o boku ponad stu metrów z ratuszem i sukiennicami pośrodku, miasto pierwszego prezydenta Warszawy i miejsce, gdzie mieszkał dyktator powstania styczniowego – Żelechów to zaskakujące miasteczko Mazowsza.

Fot. Aneta Lazurek, CC BY-SA 3.0 pl

czas: 1–2 godzinytrudność: łatwa

Żelechów to miasteczko liczące ok. 3,8 tysiąca mieszkańców, położone na pograniczu Mazowsza i Lubelszczyzny, w powiecie garwolińskim. Od Siedlec dzieli je ok. 50 km, a od Warszawy i Lublina – po 85 km. Choć niewielkie, ma ogromny rynek, klasycystyczny ratusz i historię związaną z ważnymi postaciami polskich dziejów.

Historia

Parafię w Żelechowie erygowano w 1325 roku, a prawa miejskie miejscowość miała już w pierwszej połowie XV wieku – w 1447 roku Kazimierz Jagiellończyk nadał jej targi i jarmarki. Pierwszymi właścicielami byli Ciołkowie, zwani później Żelechowskimi. W 1792 roku dobra kupił Ignacy Wyssogota Zakrzewski – pierwszy prezydent Warszawy – który wytyczył nowy rynek i zbudował ratusz. W XIX wieku Żelechów słynął z produkcji obuwia.

Wielki rynek

Rynek w Żelechowie, wytyczony w latach 90. XVIII wieku, ma boki długości ok. 114 metrów i należy do największych tego typu placów w Europie. Pośrodku stoi klasycystyczny ratusz z sukiennicami z ok. 1800 roku – symbol miasta. Dawniej odbywały się tu duże jarmarki, na które zjeżdżali kupcy i rolnicy z całej okolicy.

Lelewel i Traugutt

W latach 1829–1831 posłem na sejm z okręgu żelechowskiego był historyk Joachim Lelewel. W Żelechowie mieszkał też Romuald Traugutt – późniejszy dyktator powstania styczniowego, który służył tu jako oficer saperów. Te związki sprawiają, że miasteczko jest ważnym punktem na mapie historii XIX wieku.

Kościoły i pałac

Parafialny kościół Zwiastowania NMP zbudowano w latach 1692–1728, a w latach 1889–1894 przebudowano w stylu neobarokowym – to najwyższa budowla w mieście. Najstarszym zabytkiem jest kościół św. Stanisława z 1741 roku, ufundowany przez Wacława Rzewuskiego. W parku stoi pałac, którego budowę rozpoczęto w 1762 roku z fundacji Jerzego Lubomirskiego, a ukończono w 1838 roku za Jana Ordęgi.

Pamięć

Przed wojną w Żelechowie mieszkało ok. 9 tysięcy osób, w znacznej części Żydów. W czasie okupacji Niemcy utworzyli getto dla ok. 13 tysięcy osób – we wrześniu 1942 roku rozpoczęły się deportacje do Treblinki. Synagogę z 1885 roku spalono w 1939 roku. Zachował się cmentarz żydowski z ok. 200 macewami.

Plan wizyty

  • Rano rynek z ratuszem i sukiennicami.
  • Przed południem kościoły i pałac w parku.
  • Po południu Garwolin albo Stoczek Łukowski z polem bitwy 1831.

Ciekawostki

  • W Żelechowie działa teatr amatorski z długą tradycją, zapoczątkowany przez lekarza Antoniego Michałowskiego.
  • W okolicy produkuje się dziś urządzenia rehabilitacyjne i części do ciągników.

Z dziećmi

Spacer po ogromnym rynku i opowieść o Traugutcie, który mieszkał w tym miasteczku, to dobra lekcja historii w terenie.

Kiedy przyjechać

Przez cały rok.

Jak dojechać

Żelechów leży ok. 85 km na południowy wschód od Warszawy; najwygodniej dojechać samochodem przez Garwolin.

W okolicy

Gdzie spać

W Żelechowie działają pensjonaty, a większy wybór jest w Garwolinie i Siedlcach – zobacz noclegi. Więcej miast: kategoria Miasta i starówki.

Galeria zdjęć

Żelechów — Rynek (układ przestrzenny z przyległymi kwartałami), k. XVIII-XIX, Żelechów , Żelechów
Żelechów — Rynek (układ przestrzenny z przyległymi kwartałami), k. XVIII-XIX, Żelechów , Żelechów
Fot. Aneta Lazurek, CC BY-SA 3.0 pl
Żelechów — Rynek (układ przestrzenny z przyległymi kwartałami), k. XVIII-XIX, Żelechów , Żelechów
Żelechów — Rynek (układ przestrzenny z przyległymi kwartałami), k. XVIII-XIX, Żelechów , Żelechów
Fot. Aneta Lazurek, CC BY-SA 3.0 pl
Żelechów — Saint Stanisław church in Żelechów , Poland
Żelechów — Saint Stanisław church in Żelechów , Poland
Fot. Marcin Białek, CC BY-SA 3.0

Opublikowano: 19.11.2026

Atrakcje i trasy w okolicy

Mapa →
Stoczek Łukowski – pole bitwy z 1831 roku
Miasta i starówki

Stoczek Łukowski – pole bitwy z 1831 roku

Pole pierwszej zwycięskiej bitwy powstania listopadowego, pomnik z okazji jej stulecia, neogotycki kościół i ciche uliczki dawnego miasteczka targoweg…

1–2 godziny
Wola Okrzejska – muzeum Sienkiewicza
Pałace i dwory

Wola Okrzejska – muzeum Sienkiewicza

Biała oficyna dworska kryta strzechą w parku ze starymi drzewami, w miejscu, gdzie w 1846 roku przyszedł na świat Henryk Sienkiewicz – muzeum w Woli O…

1–2 godziny
Ziemia garwolińska – przewodnik
Miasta i starówki

Ziemia garwolińska – przewodnik

Kraina pól, sosnowych lasów i niewielkich rzek między Wisłą a Świdrem, gdzie co kilkanaście kilometrów stoi pomnik ważnej bitwy – przewodnik po ziemi …

2–3 dni

Więcej: Miasta i starówki

Więcej →
Zbąszynek – kolejowe miasto-ogród
Miasta i starówki

Zbąszynek – kolejowe miasto-ogród

Miasto, które powstało, bo nowa granica przecięła linię kolejową – Zbąszynek wybudowano od podstaw w latach 20. XX wieku jako niemiecką stację granicz…

1–2 godziny
Miasta zaplanowane od podstaw – przewodnik
Miasta i starówki

Miasta zaplanowane od podstaw – przewodnik

Większość polskich miast rosła powoli wokół rynku i zamku. Kilka z nich narysowano jednak na desce kreślarskiej, zanim stanął pierwszy dom – od renesa…

1–7 dni