Przejdź do treści
Miasta i starówki Ciekawe miejsca

Zbąszynek – kolejowe miasto-ogród

Miasto, które powstało, bo nowa granica przecięła linię kolejową – Zbąszynek wybudowano od podstaw w latach 20. XX wieku jako niemiecką stację graniczną. Dziś to ważny węzeł kolejowy z ciekawą architekturą międzywojnia.

Fot. Travelarz, CC BY-SA 3.0

czas: 1–2 godzinytrudność: łatwa

Zbąszynek to małe miasto liczące ok. 5 tysięcy mieszkańców, położone w województwie lubuskim, tuż przy granicy z Wielkopolską. Ma wyjątkową historię: nie wyrosło ze średniowiecznej osady, lecz zostało zaplanowane i zbudowane od zera w latach 20. XX wieku. Powodem była nowa granica polsko-niemiecka, która po I wojnie światowej przecięła ważną linię kolejową z Berlina do Poznania.

Historia

Po 1920 roku pobliski Zbąszyń znalazł się w Polsce, a Niemcy potrzebowali nowej stacji granicznej po swojej stronie. W 1923 roku na polach wsi Kosieczyn zaczęto budować osadę i stację celną Neu Bentschen, czyli „Nowy Zbąszyń”. Pierwsza lokalizacja, koło Dąbrówki Wielkopolskiej, została porzucona z powodu kłopotów z zakupem ziemi. Po 1945 roku miejscowość weszła w skład Polski – najpierw jako Nowy Zbąszyń, a od 1946 roku pod obecną nazwą.

Miasto-ogród

Zbąszynek zaprojektowano według idei miasta-ogrodu – autorem planu był Friedrich Veil. Powstały domy z ogródkami, szerokie ulice, szkoła, poczta, bank i dom kultury. Na pierwszy rzut oka widać, że to miasto „z jednej ręki” – spójne, uporządkowane i zielone, zupełnie inne niż średniowieczne miasteczka regionu.

Dworzec i węzeł kolejowy

Sercem miasta jest dworzec kolejowy z 1923 roku. Zbąszynek to do dziś ważny węzeł kolejowy – zbiegają się tu linie do Poznania, Warszawy, Berlina przez Świebodzin i Frankfurt nad Odrą, Zielonej Góry, Leszna i Gorzowa Wielkopolskiego. W dawnej parowozowni serwisuje się dziś pociągi Kolei Wielkopolskich.

Kościoły i ratusz

W 1929 roku zbudowano w mieście dwa kościoły – ewangelicki i katolicki. Dawny zbór ewangelicki to dziś kościół Macierzyństwa NMP, a katolicki kościół filialny nosi wezwanie świętych Piotra i Pawła. Z 1930 roku pochodzi budynek ratusza, a w mieście zachował się też modernistyczny dom kultury.

Drewniane kościoły w okolicy

W okolicznych wsiach stoją cenne drewniane kościoły: w Chlastawie – świątynia z 1637 roku, a w Kosieczynie – kościół, którego początki tradycja wiąże z początkiem XV wieku, obok dworu z XVII–XVIII wieku. Na wschód od miasta leży rezerwat przyrody Kręcki Łęg.

Plan wizyty

  • Rano dworzec i spacer po mieście-ogrodzie.
  • Przed południem kościoły i ratusz z 1930 roku.
  • Po południu drewniane kościoły w Chlastawie i Kosieczynie albo Zbąszyń nad jeziorem Błędno.

Ciekawostki

  • Zbąszynek jest jednym z niewielu polskich miast zaprojektowanych od podstaw w XX wieku.
  • Nazwa Neu Bentschen oznaczała po prostu „Nowy Zbąszyń”.

Z dziećmi

Obserwowanie pociągów na dużym węźle kolejowym to atrakcja dla małych miłośników kolei – a do parowozowni w Wolsztynie jest stąd niedaleko.

Kiedy przyjechać

Przez cały rok; latem warto połączyć wizytę z wypoczynkiem nad jeziorami ziemi zbąszyńskiej.

Jak dojechać

Zbąszynek ma bezpośrednie połączenia kolejowe m.in. z Poznaniem, Zieloną Górą i Berlinem.

W okolicy

Gdzie spać

W Zbąszynku i Zbąszyniu działają pensjonaty i agroturystyki – zobacz noclegi. Więcej miast: kategoria Miasta i starówki.

Galeria zdjęć

Zbąszynek — This photo was taken during Railway Wikiexpedition 2013 set up by Wikimedia Polska Associa
Zbąszynek — This photo was taken during Railway Wikiexpedition 2013 set up by Wikimedia Polska Associa
Fot. Travelarz, CC BY-SA 3.0
Zbąszynek — W przedwojennym Zbąszynku katolicy stanowili 25% mieszkańców i w pierwszych latach istnien
Zbąszynek — W przedwojennym Zbąszynku katolicy stanowili 25% mieszkańców i w pierwszych latach istnien
Fot. Danuta B., CC BY-SA 3.0
Zbąszynek — Zbąszynek railway station. A plinthed 0-8-0 steam locomotive is found just west of the sta
Zbąszynek — Zbąszynek railway station. A plinthed 0-8-0 steam locomotive is found just west of the sta
Fot. Sludge G, CC BY-SA 2.0
Zbąszynek — Wnętrze kościoła, niestety przez szybę, bo świątynie są w Polsce pozamykane.
Zbąszynek — Wnętrze kościoła, niestety przez szybę, bo świątynie są w Polsce pozamykane.
Fot. Danuta B., CC BY-SA 3.0

Opublikowano: 19.11.2026

Gdzie spać w okolicy

Na mapie →

Obiekty z rejestru hotelarskiego w promieniu 15 km

Atrakcje i trasy w okolicy

Mapa →
Zbąszyń – Ziemia Kozła i jezioro Błędno
Skanseny i tradycja

Zbąszyń – Ziemia Kozła i jezioro Błędno

Stolica Ziemi Kozła, gdzie wciąż gra się na dudach z kozią głową – muzeum regionalne, jezioro Błędno, Obra dla kajakarzy i pamięć o wydarzeniach z 193…

1 dzień
Babimost – winiarskie miasteczko nad Obrą
Miasta i starówki

Babimost – winiarskie miasteczko nad Obrą

Miasteczko, w którym winorośl uprawiano od średniowiecza, barokowy kościół i dawna świątynia ewangelicka, a za miastem lotnisko – Babimost to ciekawy …

1–2 godziny

Więcej: Miasta i starówki

Więcej →
Miasta zaplanowane od podstaw – przewodnik
Miasta i starówki

Miasta zaplanowane od podstaw – przewodnik

Większość polskich miast rosła powoli wokół rynku i zamku. Kilka z nich narysowano jednak na desce kreślarskiej, zanim stanął pierwszy dom – od renesa…

1–7 dni