Zbąszynek – kolejowe miasto-ogród
Miasto, które powstało, bo nowa granica przecięła linię kolejową – Zbąszynek wybudowano od podstaw w latach 20. XX wieku jako niemiecką stację graniczną. Dziś to ważny węzeł kolejowy z ciekawą architekturą międzywojnia.
Fot. Travelarz, CC BY-SA 3.0
Zbąszynek to małe miasto liczące ok. 5 tysięcy mieszkańców, położone w województwie lubuskim, tuż przy granicy z Wielkopolską. Ma wyjątkową historię: nie wyrosło ze średniowiecznej osady, lecz zostało zaplanowane i zbudowane od zera w latach 20. XX wieku. Powodem była nowa granica polsko-niemiecka, która po I wojnie światowej przecięła ważną linię kolejową z Berlina do Poznania.
Historia
Po 1920 roku pobliski Zbąszyń znalazł się w Polsce, a Niemcy potrzebowali nowej stacji granicznej po swojej stronie. W 1923 roku na polach wsi Kosieczyn zaczęto budować osadę i stację celną Neu Bentschen, czyli „Nowy Zbąszyń”. Pierwsza lokalizacja, koło Dąbrówki Wielkopolskiej, została porzucona z powodu kłopotów z zakupem ziemi. Po 1945 roku miejscowość weszła w skład Polski – najpierw jako Nowy Zbąszyń, a od 1946 roku pod obecną nazwą.
Miasto-ogród
Zbąszynek zaprojektowano według idei miasta-ogrodu – autorem planu był Friedrich Veil. Powstały domy z ogródkami, szerokie ulice, szkoła, poczta, bank i dom kultury. Na pierwszy rzut oka widać, że to miasto „z jednej ręki” – spójne, uporządkowane i zielone, zupełnie inne niż średniowieczne miasteczka regionu.
Dworzec i węzeł kolejowy
Sercem miasta jest dworzec kolejowy z 1923 roku. Zbąszynek to do dziś ważny węzeł kolejowy – zbiegają się tu linie do Poznania, Warszawy, Berlina przez Świebodzin i Frankfurt nad Odrą, Zielonej Góry, Leszna i Gorzowa Wielkopolskiego. W dawnej parowozowni serwisuje się dziś pociągi Kolei Wielkopolskich.
Kościoły i ratusz
W 1929 roku zbudowano w mieście dwa kościoły – ewangelicki i katolicki. Dawny zbór ewangelicki to dziś kościół Macierzyństwa NMP, a katolicki kościół filialny nosi wezwanie świętych Piotra i Pawła. Z 1930 roku pochodzi budynek ratusza, a w mieście zachował się też modernistyczny dom kultury.
Drewniane kościoły w okolicy
W okolicznych wsiach stoją cenne drewniane kościoły: w Chlastawie – świątynia z 1637 roku, a w Kosieczynie – kościół, którego początki tradycja wiąże z początkiem XV wieku, obok dworu z XVII–XVIII wieku. Na wschód od miasta leży rezerwat przyrody Kręcki Łęg.
Plan wizyty
- Rano dworzec i spacer po mieście-ogrodzie.
- Przed południem kościoły i ratusz z 1930 roku.
- Po południu drewniane kościoły w Chlastawie i Kosieczynie albo Zbąszyń nad jeziorem Błędno.
Ciekawostki
- Zbąszynek jest jednym z niewielu polskich miast zaprojektowanych od podstaw w XX wieku.
- Nazwa Neu Bentschen oznaczała po prostu „Nowy Zbąszyń”.
Z dziećmi
Obserwowanie pociągów na dużym węźle kolejowym to atrakcja dla małych miłośników kolei – a do parowozowni w Wolsztynie jest stąd niedaleko.
Kiedy przyjechać
Przez cały rok; latem warto połączyć wizytę z wypoczynkiem nad jeziorami ziemi zbąszyńskiej.
Jak dojechać
Zbąszynek ma bezpośrednie połączenia kolejowe m.in. z Poznaniem, Zieloną Górą i Berlinem.
W okolicy
- Zbąszyń – ziemia kozła i jezioro Błędno.
- Babimost – winiarskie miasteczko.
- Świebodzin – pomnik Chrystusa Króla.
- Wolsztyn – parowozownia.
- Miasta kolejowe Polski.
- Granica II RP z Niemcami.
Gdzie spać
W Zbąszynku i Zbąszyniu działają pensjonaty i agroturystyki – zobacz noclegi. Więcej miast: kategoria Miasta i starówki.
Galeria zdjęć

Fot. Travelarz, CC BY-SA 3.0

Fot. Danuta B., CC BY-SA 3.0

Fot. Sludge G, CC BY-SA 2.0

Fot. Danuta B., CC BY-SA 3.0
Opublikowano: 19.11.2026




