Zambrów – miasto żubra i koszary nad Jabłonką
Żubr w herbie, ogromny kompleks carskich koszar i historia, w której splatają się wojny, garnizony i przemysł – Zambrów to dobry przystanek na trasie z Warszawy na Podlasie i Mazury.
Fot. Zala, CC BY-SA 4.0
Zambrów to miasto liczące ok. 20 tysięcy mieszkańców, siedziba powiatu w województwie podlaskim, położone nad rzeką Jabłonką, na Wysoczyźnie Wysokomazowieckiej. Historycznie należy do Mazowsza. Przez miasto biegnie droga ekspresowa S8 z Warszawy do Białegostoku, a także drogi do Łomży i Siedlec – dlatego wielu podróżnych zna Zambrów tylko z widoku zza szyby. Warto jednak zjechać, by poznać jego zaskakująco bogatą historię.
Skąd żubr w herbie
Nazwa miasta pochodzi od staropolskiego słowa „ząbr”, czyli żubr. Dlatego żubr widnieje w herbie Zambrowa, a w mieście stoi jego pomnik, nazywany przez mieszkańców Zambrusiem. To dobry punkt na pamiątkowe zdjęcie i przypomnienie, że żubry żyły niegdyś w puszczach całego Mazowsza.
Historia
Parafię św. Trójcy erygowano tu w 1283 roku. Zambrów należał do książąt mazowieckich i jeszcze przed 1430 rokiem otrzymał prawa chełmińskie, potwierdzone w 1538 roku przez Zygmunta Starego. Po włączeniu Mazowsza do Korony był miastem królewskim, a w latach 1443–1795 siedzibą jednego z czterech powiatów ziemi łomżyńskiej. 2 marca 1656 roku, w czasie potopu, ogłoszono tu manifest żołnierzy dywizji Aleksandra Koniecpolskiego, którzy porzucili służbę u króla szwedzkiego i wrócili do Jana Kazimierza. W 1870 roku miasto straciło prawa miejskie i odzyskało je w 1919 roku.
Koszary
W latach 1885–1900 w południowej części miasta wzniesiono ogromny kompleks koszarowy – 28 budynków dla dwóch pułków piechoty armii carskiej. W okresie międzywojennym stacjonował tu m.in. 71 Pułk Piechoty, a także działały szkoły podchorążych rezerwy piechoty i artylerii. Ceglane budynki koszar to dziś jeden z najciekawszych zespołów architektury wojskowej w regionie.
Kościół i cmentarze
Parafialny kościół Trójcy Przenajświętszej zbudowano w 1879 roku. Na cmentarzu rzymskokatolickim, założonym w 1795 roku, stoi drewniana kaplica z tego samego roku i kaplica grobowa rodziny Woyczyńskich z 1870 roku. Przy ulicy Kościuszki i placu Sikorskiego zachowały się kamienice z przełomu XIX i XX wieku.
Wojna i pamięć
We wrześniu 1939 roku pod Zambrowem walczyła 18 Dywizja Piechoty, a w nocy z 13 na 14 września doszło do zbrodni na polskich jeńcach. Przed wojną połowę mieszkańców stanowili Żydzi – w latach 1941–1943 istniało tu getto, którego mieszkańców wywieziono do Auschwitz. W koszarach Niemcy urządzili obóz dla jeńców radzieckich, w którym zginęło ok. 12 tysięcy żołnierzy, a w 1943 roku – obóz dla jeńców włoskich. Pamięć ofiar przywołują cmentarz żydowski i cmentarz wojenny.
Miasto przemysłu
Po wojnie symbolem miasta stały się Zambrowskie Zakłady Przemysłu Bawełnianego, uruchomione w 1954 roku – zatrudniały ponad 3 tysiące osób, głównie kobiet. Po 1989 roku zakłady upadły, a Zambrów stał się ważnym ośrodkiem handlu i usług przy trasie S8.
Plan wizyty
- Rano pomnik Zambrusia i kościół Trójcy Przenajświętszej.
- Przed południem spacer wokół dawnych koszar.
- Po południu Łomża albo Tykocin.
Ciekawostki
- W 1895 i 1910 roku wielkie pożary strawiły setki drewnianych domów w mieście.
- Centrum Kultury z salą kinową otwarto w 2012 roku; co roku odbywają się Dni Zambrowa.
Z dziećmi
Zdjęcie z żubrem Zambrusiem i opowieść o tym, skąd wzięła się nazwa miasta, to dobry przerywnik w długiej podróży.
Kiedy przyjechać
Przez cały rok.
Jak dojechać
Zambrów leży przy drodze ekspresowej S8 z Warszawy do Białegostoku; łatwo dojechać samochodem i autobusem.
W okolicy
- Łomża – katedra i Drozdowo.
- Tykocin – rynek, synagoga i zamek.
- Ciechanowiec – Muzeum Rolnictwa.
- Ostrów Mazowiecka – Muzeum Rodziny Pileckich.
- Gdzie zobaczyć żubry w Polsce.
- Wrzesień 1939 – miejsca pamięci.
Gdzie spać
W Zambrowie działają hotele i zajazdy przy trasie S8 – zobacz noclegi. Więcej miast: kategoria Miasta i starówki.
Galeria zdjęć

Fot. Zala, CC BY-SA 4.0

Fot. Zala, CC BY-SA 4.0

Fot. Pawełdzienis, CC0
Opublikowano: 20.11.2026




