Najmniejsze miasteczka Polski – przewodnik
Miasta, w których mieszka mniej ludzi niż w niejednej wsi, ale które mają średniowieczne przywileje, zamki, kolegiaty i synagogi – przewodnik po najmniejszych miasteczkach Polski.
W Polsce jest kilkadziesiąt miast, które liczą mniej niż 2,5 tysiąca mieszkańców. Wiele z nich ma za sobą wielowiekową historię – lokacje z czasów Kazimierza Wielkiego, jarmarki, rzemiosło i zabytki, o jakie trudno w większych ośrodkach. Część utraciła prawa miejskie po powstaniu styczniowym i odzyskała je dopiero po latach. Ten przewodnik prowadzi po kilku najciekawszych z nich – od Ponidzia po Warmię.
Działoszyce – Ponidzie
Działoszyce w powiecie pińczowskim liczą niespełna tysiąc mieszkańców. Prawa miejskie otrzymały w 1409 roku od Władysława Jagiełły, a przed wojną Żydzi stanowili tu większość mieszkańców. Najbardziej przejmującym zabytkiem są ruiny synagogi z XIX wieku, a gotycki kościół Świętej Trójcy, erygowany w 1222 roku, uchodził za jeden z najpiękniejszych zabytków gotyku w Polsce.
Wąwolnica – najmłodsze miasto Lubelszczyzny
Wąwolnica pod Nałęczowem liczy ok. tysiąca mieszkańców. Prawa miejskie miała od XIV wieku, utraciła je w 1870 roku i odzyskała dopiero 1 stycznia 2025 roku – po ponad 150 latach. Słynie z sanktuarium Matki Bożej Kębelskiej i lessowych wąwozów Kazimierskiego Parku Krajobrazowego.
Suraż – nad Narwią
Suraż na Podlasiu, nad Narwią, ma niespełna tysiąc mieszkańców. Na skarpie zachowało się grodzisko z początku XI wieku, a prawa magdeburskie miasto otrzymało w 1445 roku. Suraż leży tuż przy Narwiańskim Parku Narodowym – zwanym polską Amazonią.
Skalbmierz – rynek jak ćwiartka koła
Skalbmierz liczy ok. 1,2 tysiąca mieszkańców. Lokację na prawie średzkim nadał mu w 1342 roku Kazimierz Wielki, a w XV wieku odbywało się tu 13 jarmarków rocznie. Najciekawszy jest rynek w kształcie ćwierci koła i kościół św. Jana Chrzciciela z dawną kapitułą kolegiacką.
Kujawy – Chodecz i Przedecz
Na Pojezierzu Kujawskim leżą dwa sąsiednie miasteczka. Chodecz (niespełna 2 tysiące mieszkańców) nad Jeziorem Chodeckim to średniowieczne miasteczko z kościołem św. Dominika i rynkiem nad wodą. Przedecz (niespełna 2 tysiące mieszkańców) nad Jeziorem Przedeckim chlubi się zamkiem Kazimierza Wielkiego z wieżą oraz klasycystycznym ratuszem i jatkami z 1826 roku.
Warmia i Wielkopolska – Bisztynek i Obrzycko
Bisztynek (nieco ponad 2 tysiące mieszkańców) to jedno z najmniejszych miast Warmii, z gotycką Bramą Lidzbarską i sanktuarium Krwi Pańskiej. Należy do sieci Cittaslow. Obrzycko (ok. 2,4 tysiąca mieszkańców) nad Wartą kryje „Ostatnią Wieczerzę” Eugenia Cajésa w kościele i portugalskie okno z 1527 roku w ratuszu – pamiątki po kolekcjonerze Atanazym Raczyńskim.
Jak zwiedzać
- Małe miasteczka zwiedza się w godzinę lub dwie – łatwo połączyć kilka w jeden dzień.
- Warto pytać w urzędach i parafiach o klucze do zabytków – często są dostępne po wcześniejszym kontakcie.
- Noclegów najlepiej szukać w okolicznych agroturystykach lub w najbliższym większym mieście.
Ciekawostki
- Wiele najmniejszych miast utraciło prawa miejskie w latach 1869–1870, w ramach represji po powstaniu styczniowym.
- W małych miasteczkach często zachował się średniowieczny układ ulic, który w większych miastach zatarła zabudowa.
Z dziećmi
Zamek w Przedczu, grodzisko w Surażu i kładka w Narwiańskim Parku Narodowym to atrakcje, które zainteresują dzieci.
Kiedy przyjechać
Od wiosny do jesieni – wtedy najprzyjemniej łączyć zwiedzanie z wycieczkami po okolicy.
W okolicy
- Działoszyce – synagoga i kościół Trójcy.
- Wąwolnica – sanktuarium.
- Suraż – najmniejsze miasto nad Narwią.
- Skalbmierz – dawna kolegiata.
- Przedecz – zamek Kazimierza Wielkiego.
- Bisztynek – Brama Lidzbarska.
- Obrzycko – miasteczko Raczyńskich.
- Najpiękniejsze miasteczka w Polsce.
- Miasteczka z odzyskanymi prawami – Mazowsze, Kujawy i Łódzkie.
Gdzie spać
W małych miasteczkach i wokół nich działają agroturystyki i pensjonaty – zobacz noclegi. Więcej miast: kategoria Miasta i starówki.
Galeria zdjęć

Fot. MOs810, CC BY 4.0

Fot. Piotr Zdrowicki, CC BY-SA 3.0

Fot. Krzysztof Dudzik-Górnicki (User:ToSter), CC BY-SA 3.0

Fot. Wuhazet Henryk Żychowski, CC BY 3.0

Fot. Kolanin, CC BY 3.0
Opublikowano: 19.11.2026





