Przejdź do treści
Miasta i starówki Ciekawe miejsca

Najmniejsze miasteczka Polski – przewodnik

Miasta, w których mieszka mniej ludzi niż w niejednej wsi, ale które mają średniowieczne przywileje, zamki, kolegiaty i synagogi – przewodnik po najmniejszych miasteczkach Polski.

Fot. MOs810, CC BY 4.0

czas: 1–7 dnitrudność: łatwa

W Polsce jest kilkadziesiąt miast, które liczą mniej niż 2,5 tysiąca mieszkańców. Wiele z nich ma za sobą wielowiekową historię – lokacje z czasów Kazimierza Wielkiego, jarmarki, rzemiosło i zabytki, o jakie trudno w większych ośrodkach. Część utraciła prawa miejskie po powstaniu styczniowym i odzyskała je dopiero po latach. Ten przewodnik prowadzi po kilku najciekawszych z nich – od Ponidzia po Warmię.

Działoszyce – Ponidzie

Działoszyce w powiecie pińczowskim liczą niespełna tysiąc mieszkańców. Prawa miejskie otrzymały w 1409 roku od Władysława Jagiełły, a przed wojną Żydzi stanowili tu większość mieszkańców. Najbardziej przejmującym zabytkiem są ruiny synagogi z XIX wieku, a gotycki kościół Świętej Trójcy, erygowany w 1222 roku, uchodził za jeden z najpiękniejszych zabytków gotyku w Polsce.

Wąwolnica – najmłodsze miasto Lubelszczyzny

Wąwolnica pod Nałęczowem liczy ok. tysiąca mieszkańców. Prawa miejskie miała od XIV wieku, utraciła je w 1870 roku i odzyskała dopiero 1 stycznia 2025 roku – po ponad 150 latach. Słynie z sanktuarium Matki Bożej Kębelskiej i lessowych wąwozów Kazimierskiego Parku Krajobrazowego.

Suraż – nad Narwią

Suraż na Podlasiu, nad Narwią, ma niespełna tysiąc mieszkańców. Na skarpie zachowało się grodzisko z początku XI wieku, a prawa magdeburskie miasto otrzymało w 1445 roku. Suraż leży tuż przy Narwiańskim Parku Narodowym – zwanym polską Amazonią.

Skalbmierz – rynek jak ćwiartka koła

Skalbmierz liczy ok. 1,2 tysiąca mieszkańców. Lokację na prawie średzkim nadał mu w 1342 roku Kazimierz Wielki, a w XV wieku odbywało się tu 13 jarmarków rocznie. Najciekawszy jest rynek w kształcie ćwierci koła i kościół św. Jana Chrzciciela z dawną kapitułą kolegiacką.

Kujawy – Chodecz i Przedecz

Na Pojezierzu Kujawskim leżą dwa sąsiednie miasteczka. Chodecz (niespełna 2 tysiące mieszkańców) nad Jeziorem Chodeckim to średniowieczne miasteczko z kościołem św. Dominika i rynkiem nad wodą. Przedecz (niespełna 2 tysiące mieszkańców) nad Jeziorem Przedeckim chlubi się zamkiem Kazimierza Wielkiego z wieżą oraz klasycystycznym ratuszem i jatkami z 1826 roku.

Warmia i Wielkopolska – Bisztynek i Obrzycko

Bisztynek (nieco ponad 2 tysiące mieszkańców) to jedno z najmniejszych miast Warmii, z gotycką Bramą Lidzbarską i sanktuarium Krwi Pańskiej. Należy do sieci Cittaslow. Obrzycko (ok. 2,4 tysiąca mieszkańców) nad Wartą kryje „Ostatnią Wieczerzę” Eugenia Cajésa w kościele i portugalskie okno z 1527 roku w ratuszu – pamiątki po kolekcjonerze Atanazym Raczyńskim.

Jak zwiedzać

  • Małe miasteczka zwiedza się w godzinę lub dwie – łatwo połączyć kilka w jeden dzień.
  • Warto pytać w urzędach i parafiach o klucze do zabytków – często są dostępne po wcześniejszym kontakcie.
  • Noclegów najlepiej szukać w okolicznych agroturystykach lub w najbliższym większym mieście.

Ciekawostki

  • Wiele najmniejszych miast utraciło prawa miejskie w latach 1869–1870, w ramach represji po powstaniu styczniowym.
  • W małych miasteczkach często zachował się średniowieczny układ ulic, który w większych miastach zatarła zabudowa.

Z dziećmi

Zamek w Przedczu, grodzisko w Surażu i kładka w Narwiańskim Parku Narodowym to atrakcje, które zainteresują dzieci.

Kiedy przyjechać

Od wiosny do jesieni – wtedy najprzyjemniej łączyć zwiedzanie z wycieczkami po okolicy.

W okolicy

Gdzie spać

W małych miasteczkach i wokół nich działają agroturystyki i pensjonaty – zobacz noclegi. Więcej miast: kategoria Miasta i starówki.

Galeria zdjęć

Działoszyce — Kościół Trójcy Świętej w Działoszycach – rzymskokatolicki kościół parafialny znajdujący si
Działoszyce — Kościół Trójcy Świętej w Działoszycach – rzymskokatolicki kościół parafialny znajdujący si
Fot. MOs810, CC BY 4.0
Wąwolnica — Wąwolnica - rzymskokatolicki kościół parafialny pw. św. Wojciecha , obecnie bazylika, 1907
Wąwolnica — Wąwolnica - rzymskokatolicki kościół parafialny pw. św. Wojciecha , obecnie bazylika, 1907
Fot. Piotr Zdrowicki, CC BY-SA 3.0
Suraż — Narew w Surażu, kościół pw. Bożego Ciała
Suraż — Narew w Surażu, kościół pw. Bożego Ciała
Fot. Krzysztof Dudzik-Górnicki (User:ToSter), CC BY-SA 3.0
Skalbmierz — Skalbmierz - Church of St. John the Baptist
Skalbmierz — Skalbmierz - Church of St. John the Baptist
Fot. Wuhazet Henryk Żychowski, CC BY 3.0
Przedecz — Zamek w Przedczu
Przedecz — Zamek w Przedczu
Fot. Kolanin, CC BY 3.0

Opublikowano: 19.11.2026

Gdzie spać w okolicy

Na mapie →

Obiekty z rejestru hotelarskiego w promieniu 500 km

Pokaż wszystkie (400) na mapie

Atrakcje i trasy w okolicy

Mapa →
Najstarsze drzewa w Polsce – przewodnik
Parki narodowe i przyroda

Najstarsze drzewa w Polsce – przewodnik

Dąb, w którego cieniu według legendy odpoczywali królowie, trzy olbrzymie dęby nad Wartą, sosna na skale nad Dunajcem i dęby pamiętające pruskich król…

2–5 dni

Więcej: Miasta i starówki

Więcej →
Zbąszynek – kolejowe miasto-ogród
Miasta i starówki

Zbąszynek – kolejowe miasto-ogród

Miasto, które powstało, bo nowa granica przecięła linię kolejową – Zbąszynek wybudowano od podstaw w latach 20. XX wieku jako niemiecką stację granicz…

1–2 godziny
Miasta zaplanowane od podstaw – przewodnik
Miasta i starówki

Miasta zaplanowane od podstaw – przewodnik

Większość polskich miast rosła powoli wokół rynku i zamku. Kilka z nich narysowano jednak na desce kreślarskiej, zanim stanął pierwszy dom – od renesa…

1–7 dni