Działoszyce – miasteczko synagogi i kościoła Trójcy
Monumentalne ruiny synagogi bez dachu, gotycki kościół z barokowymi kaplicami i pamięć o miasteczku, w którym przed wojną mieszkali prawie wyłącznie Żydzi – Działoszyce to jedno z najbardziej poruszających miejsc Ponidzia.
Działoszyce to jedno z najmniejszych miast Polski – liczy niespełna tysiąc mieszkańców. Leżą w powiecie pińczowskim na Ponidziu, między rzekami Jakubówką i Sancygniówką, dopływem Nidzicy. W średniowieczu miasto wyrosło przy przeprawie na szlakach handlowych, a przez stulecia było jednym z najbardziej żydowskich miasteczek Polski. Dziś przypominają o tym monumentalne ruiny synagogi.
Historia
Pierwsza wzmianka o Działoszycach pochodzi sprzed 1220 roku. W 1363 roku król Kazimierz Wielki nadał osadzie prawo pobierania cła na Jakubówce, a w 1409 roku Władysław Jagiełło zezwolił na lokację miasta na prawie magdeburskim z poniedziałkowym targiem. Po rozbiorach Działoszyce należały kolejno do Austrii, Księstwa Warszawskiego i zaboru rosyjskiego. W 1937 roku wielka powódź zniszczyła lub uszkodziła 210 domów.
Sztetl nad Nidzicą
Działoszyce były klasycznym sztetlem. W 1820 roku Żydzi stanowili 74 procent mieszkańców, a pod koniec XIX wieku – aż 90 procent. W czasie II wojny światowej Niemcy utworzyli tu getto, zlikwidowane we wrześniu 1942 roku – ok. 1,5–2 tysięcy osób zamordowano na miejscu, a ok. 10 tysięcy wywieziono do obozu zagłady w Bełżcu. Po wojnie liczba mieszkańców spadła do ok. 2,5 tysiąca, a dziś jest jeszcze mniejsza.
Ruiny synagogi
Pamiątką po społeczności żydowskiej są ruiny synagogi z drugiej połowy XIX wieku przy ulicy Krasickiego. Potężne mury bez dachu, z wysokimi oknami, robią ogromne wrażenie – to jeden z najbardziej poruszających zabytków Ponidzia. Ruina jest wpisana do rejestru zabytków.
Kościół Świętej Trójcy
Kościół Świętej Trójcy erygowano w 1222 roku. Ma gotyckie prezbiterium ze sklepieniem żebrowym, w XVII wieku przebudowano go w stylu barokowym, a w XIX wieku wydłużono nawę i dobudowano wieżę. Przy kościele stoją kaplice św. Anny z 1637 roku i Matki Bożej Różańcowej z 1663 roku. Historyk Kazimierz Stronczyński w XIX wieku uznał świątynię za jeden z najpiękniejszych zabytków gotyku w Polsce.
Figury i pamięć
Na ulicach Działoszyc stoją barokowe figury – kamienny Frasobliwy na kolumnie z 1632 roku, figura św. Antoniego z połowy XVIII wieku i św. Rozalia z 1848 roku. Pomnik upamiętnia trzech mieszkańców zastrzelonych 18 lutego 1918 roku podczas manifestacji przeciw traktatowi brzeskiemu. 26 lipca 1944 roku partyzanci AK wyzwolili miasto w czasie tzw. Republiki Pińczowskiej.
Plan wizyty
- Rano kościół Świętej Trójcy i kaplice.
- Przed południem ruiny synagogi i figury.
- Po południu Pińczów z synagogą i kaplicą św. Anny albo Skalbmierz.
Ciekawostki
- Z Działoszyc pochodził cichociemny Jerzy Niemczycki „Orłowski”, czterokrotnie odznaczony Krzyżem Walecznych.
- W 1894 roku epidemia cholery zabiła w mieście 126 osób.
Z dziećmi
Wizyta w Działoszycach to dobra okazja do rozmowy o historii Żydów polskich. Dalej warto pojechać do Buska-Zdroju lub na spływ Nidą.
Kiedy przyjechać
Przez cały rok – ruiny synagogi i kościół można oglądać niezależnie od pory roku.
Jak dojechać
Działoszyce leżą ok. 20 km od Pińczowa i kilka kilometrów od Skalbmierza. Najwygodniej przyjechać samochodem.
W okolicy
- Pińczów – kaplica św. Anny i synagoga.
- Skalbmierz – dawna kolegiata.
- Wiślica – kolegiata i Płyta Wiślicka.
- Ponidzie w weekend.
- Nida – spływ kajakowy.
- Synagogi w Polsce.
- Dziedzictwo żydowskie w Polsce.
Gdzie spać
W okolicy Działoszyc działają agroturystyki, a hotele i sanatoria znajdziesz w Busku-Zdroju i Pińczowie – zobacz noclegi. Więcej miast: kategoria Miasta i starówki.
Galeria zdjęć

Fot. MOs810, CC BY 4.0

Fot. Wojciech Domagała, CC BY-SA 3.0 pl

Fot. krkpr, CC BY-SA 4.0

Fot. MOs810, CC BY 4.0
Opublikowano: 19.11.2026





