Mikołaj Rej – śladami ojca literatury polskiej – przewodnik
Dwór w Nagłowicach, miasto nazwane jego nazwiskiem, zbór w Oksie i słynne „Polacy nie gęsi” – przewodnik po miejscach związanych z Mikołajem Rejem, pisarzem, który dowiódł, że po polsku można tworzyć wielką literaturę.
Fot. Wojciech Domagała, CC BY-SA 3.0 pl
Mikołaj Rej to pisarz nazywany ojcem literatury polskiej. Urodził się w 1505 roku w Żurawnie na Rusi Czerwonej, a zmarł w 1569 roku. Jako jeden z pierwszych twórców pisał konsekwentnie po polsku, a nie po łacinie, dowodząc, że język polski nadaje się do poezji, prozy i rozważań moralnych. Był też przedsiębiorczym ziemianinem, posłem na sejm i gorliwym zwolennikiem reformacji – przeszedł na luteranizm, a później kalwinizm. Ślady jego życia można odnaleźć w kilku regionach Polski.
Nagłowice – dom i muzeum
Najważniejszym miejscem związanym z Rejem są Nagłowice na ziemi jędrzejowskiej. Pisarz odziedziczył tę wieś po stryju i uczynił ją centrum swojej działalności gospodarczej. W dawnym dworze Walewskich działa Muzeum Mikołaja Reja z kopiami rękopisów i drzeworytami ilustrującymi jego życie, a wokół rozciąga się park angielski z wiekowymi dębami. We wsi stoi też popiersie pisarza.
Oksa – zbór i miejsce pochówku
W 1554 roku Rej założył niedaleko Nagłowic miasteczko Oksa i ufundował w nim zbór kalwiński. To właśnie ten zbór uważa się za najbardziej prawdopodobne miejsce pochówku pisarza. Oksa była jednym z ośrodków reformacji na Kielecczyźnie.
Rejowiec – miasto nazwane jego nazwiskiem
W 1547 roku Rej otrzymał od króla Zygmunta Starego przywilej lokacji miasta w ziemi chełmskiej i prawo nadania mu nazwy od własnego nazwiska. Tak powstał Rejowiec, w którym działał zbór kalwiński. Pisarz prawdopodobnie zmarł właśnie tutaj. Dziś w Rejowcu stoi pomnik Mikołaja Reja, a przez miasto prowadzi rowerowy Szlak Mikołaja Reja.
Urzędów i Kraków
W 1548 roku Rej otrzymał wójtostwo w Urzędowie na Lubelszczyźnie – dawnym mieście królewskim i siedzibie sejmików. W młodości przebywał na dworze Andrzeja Tęczyńskiego, a po 1540 roku mieszkał w Krakowie. W kościele św. Marcina przy ulicy Grodzkiej znajduje się tablica upamiętniająca pisarza, odsłonięta w 1920 roku.
Najważniejsze dzieła
Rej był autorem m.in. „Krótkiej rozprawy między trzema osobami, Panem, Wójtem a Plebanem” (1543), „Wizerunku własnego żywota człowieka poczciwego” (1558), zbioru „Zwierzyniec” (1562) i „Zwierciadła” (1568) z najważniejszą częścią – „Żywotem człowieka poczciwego”. W „Zwierzyńcu” znalazły się słynne słowa: „A niechaj narodowie wżdy postronni znają, iż Polacy nie gęsi, iż swój język mają”.
Jak zwiedzać
- Nagłowice i Oksę łatwo zobaczyć w jeden dzień, łącząc wizytę z Jędrzejowem.
- Rejowiec i Urzędów leżą na Lubelszczyźnie – to trasa na weekend z Chełmem i Kraśnikiem.
- W Krakowie tablicę w kościele św. Marcina można odwiedzić podczas spaceru ulicą Grodzką.
Ciekawostki
- W 1603 roku nazwisko Reja znalazło się w pierwszym polskim Indeksie ksiąg zakazanych.
- Jan Matejko uwiecznił pisarza na obrazie „Rzeczpospolita Babińska”.
Z dziećmi
Odczytanie z dziećmi fraszek i anegdot z „Figlików” Reja to sposób, by pokazać, że dawna literatura potrafi bawić.
Kiedy przyjechać
Od wiosny do jesieni; park w Nagłowicach jest najpiękniejszy w maju i we wrześniu.
W okolicy
- Ziemia jędrzejowska – Nagłowice.
- Rejowiec – miasto Mikołaja Reja.
- Urzędów – miasto Michałowicza i garncarzy.
- Jędrzejów – muzeum zegarów i opactwo.
- Śladami Jana Kochanowskiego.
- Dziedzictwo reformacji w Polsce.
- Śladami pisarzy – literacka Polska.
Gdzie spać
W Jędrzejowie, Kielcach, Chełmie i Krakowie działają hotele i pensjonaty – zobacz noclegi. Więcej miejsc: kategoria Miasta i starówki.
Galeria zdjęć

Fot. Wojciech Domagała, CC BY-SA 3.0 pl

Fot. Wojciech Koczułap, CC BY-SA 3.0

Fot. MOs810, CC BY 4.0

Fot. mik Krakow, CC BY-SA 2.0

Fot. Zala, CC BY-SA 4.0
Opublikowano: 20.11.2026




