Konstytucja 3 Maja i wojna 1792 – miejsca pamięci – przewodnik
Pierwsza w Europie i druga na świecie nowoczesna konstytucja oraz wojna, w której Polacy jej bronili – przewodnik po miejscach związanych z wydarzeniami lat 1788–1792.
Fot. Scotch Mist, CC BY-SA 4.0
Konstytucja 3 Maja, uchwalona w 1791 roku, była pierwszą w Europie i drugą na świecie – po amerykańskiej – nowoczesną ustawą zasadniczą. Miała uzdrowić ustrój Rzeczypospolitej po pierwszym rozbiorze: znosiła liberum veto, wprowadzała trójpodział władzy i dziedziczność tronu. Jej przeciwnicy zawiązali konfederację targowicką i wezwali na pomoc Rosję, co doprowadziło do wojny w 1792 roku i drugiego rozbioru. Dziś 3 maja jest świętem narodowym.
Zamek Królewski w Warszawie
Konstytucję uchwalono 3 maja 1791 roku w Zamku Królewskim w Warszawie, na sesji Sejmu Czteroletniego, obradującego od 1788 roku. W odbudowanym po wojnie zamku można zobaczyć sale sejmowe i apartamenty króla Stanisława Augusta, który był jednym z twórców ustawy. Stamtąd posłowie przeszli do pobliskiej kolegiaty św. Jana, by złożyć przysięgę.
Łazienki i Świątynia Opatrzności
Na pamiątkę uchwalenia konstytucji Sejm postanowił wznieść Świątynię Opatrzności Bożej. Kamień węgielny położono w 1792 roku, ale budowy nie dokończono przez ponad dwa stulecia – świątynię wzniesiono dopiero współcześnie w warszawskim Wilanowie. W Łazienkach Królewskich można natomiast zobaczyć letnią rezydencję króla, który podpisał konstytucję.
Wojna 1792 roku
W maju 1792 roku wojska rosyjskie wkroczyły do Rzeczypospolitej. Armią koronną dowodził książę Józef Poniatowski, bratanek króla, a jednym z dowódców dywizji był Tadeusz Kościuszko. Po zwycięstwie pod Zieleńcami król ustanowił order Virtuti Militari – do dziś najwyższe polskie odznaczenie wojskowe.
Dubienka – obrona Bugu
18 lipca 1792 roku pod Dubienką nad Bugiem oddziały Kościuszki broniły przeprawy przed znacznie liczniejszą armią rosyjską. Bitwa przyniosła Kościuszce sławę w całej Europie. W 1861 roku usypano tu kopiec, odnowiony w 1964 roku. Kilka dni po bitwie król przystąpił do konfederacji targowickiej, co zakończyło wojnę.
Jak zwiedzać
- W Warszawie w jeden dzień można zobaczyć Zamek Królewski, kolegiatę św. Jana i Łazienki.
- Dubienkę łatwo połączyć z Chełmem i doliną Bugu.
- Wiele pamiątek po epoce przechowują muzea w Warszawie i Krakowie.
Ciekawostki
- Konstytucja obowiązywała niewiele ponad rok, ale stała się jednym z najważniejszych symboli polskiej tradycji.
- Order Virtuti Militari jest jednym z najstarszych wciąż nadawanych orderów wojskowych na świecie.
Z dziećmi
Wizyta w Zamku Królewskim 3 maja, gdy odbywają się obchody święta, i wejście na kopiec w Dubience to dobry sposób, by opowiedzieć dzieciom o konstytucji.
Kiedy przyjechać
Przez cały rok; wokół 3 maja w Warszawie odbywają się uroczystości.
W okolicy
- Warszawa – Stare Miasto i Zamek Królewski.
- Łazienki Królewskie.
- Stanisław August Poniatowski – śladami króla.
- Dubienka – kopiec Kościuszki.
- Szlakiem Tadeusza Kościuszki.
- Komisja Edukacji Narodowej.
Gdzie spać
W Warszawie działają hotele w każdym standardzie, a w okolicy Dubienki – agroturystyki – zobacz noclegi. Więcej miejsc: kategoria Zamki i twierdze.
Galeria zdjęć

Fot. Scotch Mist, CC BY-SA 4.0

Fot. Adrian Grycuk, CC BY-SA 3.0 pl

Fot. Maciej Szczepańczyk, CC BY 3.0

Fot. Ewoj, CC BY-SA 3.0 pl

Fot. Pawelsuder, CC BY-SA 4.0
Opublikowano: 20.11.2026

