Stanisław August Poniatowski – śladami króla – przewodnik
Mecenas sztuki, założyciel pierwszej publicznej sceny i ostatni król Rzeczypospolitej – przewodnik po miejscach, w których najlepiej widać epokę Stanisława Augusta Poniatowskiego.
Fot. Adrian Grycuk, CC BY-SA 3.0 pl
Stanisław August Poniatowski był ostatnim królem Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Jego panowanie przypadło na czas rozbiorów, ale też na epokę wielkich reform i rozkwitu kultury – narodziny teatru publicznego, Komisji Edukacji Narodowej i Konstytucji 3 Maja. Król otaczał się artystami i uczonymi, a stworzone przez niego rezydencje do dziś należą do najpiękniejszych miejsc w Polsce.
Kim był
Urodził się w 1732 roku w Wołczynie, w rodzinie Stanisława Poniatowskiego i Konstancji z Czartoryskich. Królem obrano go w 1764 roku, a koronacja – jako jedyna w dziejach – odbyła się w Warszawie, w kolegiacie św. Jana. Po trzecim rozbiorze, w 1795 roku, abdykował w Grodnie. Zmarł w 1798 roku w Petersburgu, a jego szczątki po wielu latach spoczęły w warszawskiej archikatedrze św. Jana.
Łazienki Królewskie
Najpełniej gust króla oddają Łazienki Królewskie w Warszawie. Stanisław August przebudował dawny pawilon kąpielowy Lubomirskiego na Pałac na Wyspie – letnią rezydencję otoczoną wodą. W parku stoją też Biały Domek, Pałac Myślewicki, Stara Pomarańczarnia z teatrem dworskim i Amfiteatr na wyspie. Latem przy pomniku Chopina odbywają się koncerty.
Zamek Królewski
Zamek Królewski w Warszawie był główną siedzibą króla. To tu odbywały się obrady sejmu, a w 1791 roku uchwalono Konstytucję 3 Maja. Król urządził w zamku apartamenty z galerią widoków Warszawy pędzla Bernarda Bellotta, zwanego Canalettem – dzięki tym obrazom po wojnie można było odbudować wiele kamienic Starego Miasta.
Jabłonna – pałac brata
Na północ od Warszawy leży Jabłonna z pałacem zbudowanym dla prymasa Michała Poniatowskiego – brata króla – według projektu Dominika Merliniego, architekta Łazienek. Później rezydencja należała do księcia Józefa Poniatowskiego, bratanka króla i marszałka Francji.
Kozienice – manufaktura broni
W Kozienicach nad Puszczą Kozienicką król zadbał o odbudowę miasta po pożarze w 1782 roku, a w 1786 roku założył Królewską Manufakturę Broni – jedną z największych fabryk broni palnej w Rzeczypospolitej. To przykład gospodarczych ambicji epoki.
Ryki – starostwo ojca
Z Rykami na pograniczu Lubelszczyzny i Mazowsza związany był ojciec króla – w 1759 roku został tu starostą. W mieście stoi XVIII-wieczny pałac, a głaz z tablicą upamiętnia miejsce dawnego kościoła i spoczywające w nim prochy Stanisława Poniatowskiego.
Epoka króla
- Obiady czwartkowe – spotkania z pisarzami i uczonymi, które przyczyniły się do rozwoju literatury oświecenia.
- Teatr publiczny – od 1765 roku działała w Warszawie scena uważana za początek Teatru Narodowego.
- Komisja Edukacji Narodowej z 1773 roku – jedno z pierwszych w Europie ministerstw oświaty.
- Szkoła Rycerska – kształcąca kadetów, wśród których był Tadeusz Kościuszko.
Jak zwiedzać
- Łazienki i Zamek Królewski to jeden dzień w Warszawie.
- Jabłonnę łatwo dołożyć w drodze nad Zalew Zegrzyński lub do Modlina.
- Kozienice i Ryki leżą na południowy wschód od stolicy – dobrze połączyć je w trasę z Dęblinem.
Ciekawostki
- Styl, w którym urządzano wnętrza na dworze króla, nazywany jest stylem Stanisława Augusta.
- Król zgromadził dużą kolekcję obrazów – część z niej trafiła później do Londynu i stała się zaczątkiem jednej z tamtejszych galerii.
Z dziećmi
Spacer po Łazienkach z wiewiórkami i pawiami oraz szukanie króla na portretach w Zamku Królewskim to dobra lekcja historii.
Kiedy przyjechać
Przez cały rok; latem w Łazienkach odbywają się koncerty chopinowskie.
W okolicy
- Łazienki Królewskie – Pałac na Wyspie.
- Warszawa – Stare Miasto i Zamek Królewski.
- Jabłonna – pałac i park nad Wisłą.
- Kozienice – kolumna Zygmunta Starego.
- Ryki – pałac Poniatowskiego.
- Czartoryscy – śladami rodu.
- Wilanów – pałac Jana III Sobieskiego.
Gdzie spać
W Warszawie działają hotele w każdym standardzie, a w Kozienicach i Rykach – pensjonaty – zobacz noclegi. Więcej rezydencji: kategoria Pałace i dwory.
Galeria zdjęć

Fot. Adrian Grycuk, CC BY-SA 3.0 pl

Fot. Scotch Mist, CC BY-SA 4.0

Fot. Maciej Szczepańczyk, CC BY 3.0

Fot. Hubert Śmietanka, CC BY 2.5

Fot. Bartek z Polski, CC0
Opublikowano: 20.11.2026




