Przejdź do treści
Zamki i twierdze Ciekawe miejsca

Wolne elekcje i bezkrólewia – miejsca – przewodnik

Pola, na których dziesiątki tysięcy szlachciców wybierały króla, zjazdy w czasie bezkrólewia i katedra koronacyjna – przewodnik po miejscach, gdzie rodziła się i działała demokracja szlachecka dawnej Rzeczypospolitej.

Fot. Scotch Mist, CC BY-SA 4.0

czas: 1–7 dnitrudność: łatwa

Wolna elekcja to jeden z najbardziej niezwykłych ustrojowych wynalazków dawnej Rzeczypospolitej. Po śmierci ostatniego Jagiellona, Zygmunta Augusta, w 1572 roku szlachta postanowiła, że każdy szlachcic może osobiście wziąć udział w wyborze króla – była to tzw. elekcja viritim. Czas między śmiercią władcy a wyborem następcy nazywano bezkrólewiem. W tym okresie zbierały się sejmiki i zjazdy, a władzę sprawował prymas jako interrex. Po śladach tych wydarzeń można przejechać przez kilka regionów Polski.

Warszawa – pole elekcyjne

Pierwsza wolna elekcja odbyła się w 1573 roku na polu pod wsią Kamień (Kamion) na prawym brzegu Wisły w Warszawie – wybrano wtedy Henryka Walezego. Później elekcje odbywały się zazwyczaj na polach Woli, gdzie szlachta rozbijała obozy, a senatorowie obradowali w szopie. Na zakończenie zjazdu ogłaszano wybór króla. Dziś na Woli przypominają o tym nazwy i miejsca pamięci, a w Zamku Królewskim można poznać dzieje monarchii elekcyjnej.

Konfederacja warszawska

W czasie pierwszego bezkrólewia, w 1573 roku, szlachta zawiązała konfederację warszawską, gwarantującą pokój między wyznaniami. Akt ten uchodzi za jeden z najważniejszych dokumentów tolerancji religijnej w Europie.

Stężyca – zjazd w czasie bezkrólewia

Gdy w 1574 roku Henryk Walezy potajemnie opuścił Polskę, rozpoczęło się kolejne bezkrólewie. W 1575 roku w Stężycy nad Wisłą odbył się wielki zjazd szlachty – przybyło na niego kilka tysięcy osób. Choć nie wybrano tam króla, zjazd był ważnym etapem sporów, które zakończyły się elekcją Stefana Batorego. W Stężycy zachował się gotycki kościół św. Marcina z XV wieku.

Kraków – koronacje na Wawelu

Wybrany król musiał zostać koronowany. Przez stulecia koronacje odbywały się w katedrze na Wawelu w Krakowie. Ostatnim królem koronowanym na Wawelu był August III w 1734 roku – Stanisław August Poniatowski koronował się już w Warszawie. Na Wawelu spoczywa większość władców elekcyjnych.

Lublin i miasta sejmików

W Lublinie w 1569 roku zawarto unię polsko-litewską, która stworzyła Rzeczpospolitą Obojga Narodów – państwo, w którym potem odbywały się wolne elekcje. Codziennym życiem politycznym szlachty były sejmiki ziemskie, zbierające się w małych miastach – m.in. w Nowym Korczynie, Proszowicach i Radziejowie.

Jak zwiedzać

  • W Warszawie Zamek Królewski i Wolę łatwo zobaczyć w ciągu jednego dnia.
  • Stężycę warto połączyć z Dęblinem, Puławami i Kazimierzem Dolnym.
  • Kraków i Wawel to osobny cel – katedra koronacyjna i groby królów.

Ciekawostki

  • W elekcjach brały udział dziesiątki tysięcy szlachciców, którzy przyjeżdżali z całego kraju, często z własnymi wozami i namiotami.
  • Prymas jako interrex sprawował władzę w czasie bezkrólewia aż do wyboru nowego króla.

Z dziećmi

Wyobrażenie sobie pola pełnego namiotów i szlachty głosującej na króla to dobry punkt wyjścia do rozmowy z dziećmi o tym, jak dawniej wybierano władzę.

Kiedy przyjechać

Przez cały rok.

W okolicy

Gdzie spać

W Warszawie, Krakowie, Lublinie i Puławach działają hotele i pensjonaty – zobacz noclegi. Więcej miejsc: kategoria Zamki i twierdze.

Galeria zdjęć

Warszawa — Royal Castle Tower and St John's Cathedral, Warsaw Skyline. Warsaw is the capital and larg
Warszawa — Royal Castle Tower and St John's Cathedral, Warsaw Skyline. Warsaw is the capital and larg
Fot. Scotch Mist, CC BY-SA 4.0
Stężyca — Panorama of the St Martin's Church, Stężyca, Lublin Voivodeship, Poland.
Stężyca — Panorama of the St Martin's Church, Stężyca, Lublin Voivodeship, Poland.
Fot. Marcin Białek, CC BY-SA 4.0
Kraków w dwa dni — Wawel Castle and Cathedral over Vistula river in Kraków
Kraków w dwa dni — Wawel Castle and Cathedral over Vistula river in Kraków
Fot. Jakub Hałun, CC BY-SA 4.0
Lublin — Keep in Lublin Castle, Lublin, Poland.
Lublin — Keep in Lublin Castle, Lublin, Poland.
Fot. Marcin Białek, CC BY-SA 4.0
Nowy Korczyn — Church of St. Stanislaus in Nowy Korczyn
Nowy Korczyn — Church of St. Stanislaus in Nowy Korczyn
Fot. Jakub Hałun, CC BY-SA 4.0

Opublikowano: 20.11.2026

Gdzie spać w okolicy

Na mapie →

Obiekty z rejestru hotelarskiego w promieniu 300 km

Pokaż wszystkie (400) na mapie

Atrakcje i trasy w okolicy

Mapa →
Śladami Henryka Sienkiewicza – przewodnik
Pałace i dwory

Śladami Henryka Sienkiewicza – przewodnik

Dwór, w którym się urodził, pałacyk podarowany przez rodaków i miejsca opisane w „Potopie” – przewodnik po Polsce śladami Henryka Sienkiewicza, pierws…

2–5 dni
Potoccy – śladami rodu – przewodnik
Pałace i dwory

Potoccy – śladami rodu – przewodnik

Zamek z setką powozów, rokokowy pałac na Podlasiu, rezydencja, w której otwarto jedno z pierwszych publicznych muzeów w Polsce, i park zdrojowy pod Kr…

2–5 dni

Więcej: Zamki i twierdze

Więcej →