Przejdź do treści
Miasta i starówki Ciekawe miejsca

Kcynia – miasteczko na wzgórzu i Bogurodzica

Miasteczko na wysokim morenowym wzgórzu, z prawami miejskimi z 1262 roku, barokowym kościołem karmelitów i historią sięgającą konfederacji barskiej – Kcynia to mało znana perła Pałuk.

Fot. Jarosław Szczepaniak, CC BY-SA 3.0

czas: 1–2 godzinytrudność: łatwa

Kcynia to miasteczko liczące ok. 4,2 tysiąca mieszkańców, położone w powiecie nakielskim, ok. 40 km na południowy zachód od Bydgoszczy i ok. 80 km od Poznania. Leży w północnej części Pojezierza Gnieźnieńskiego, na morenowym wzgórzu o wysokości 136 m n.p.m., wznoszącym się ok. 30 metrów ponad okolicę. Dzięki temu panorama miasteczka z wieżami kościołów widoczna jest z daleka, a samo miasto ma kameralny, spokojny charakter.

Historia

Kościół św. Idziego istniał tu już w XI wieku. Prawa miejskie Kcynia otrzymała w 1262 roku od księcia Bolesława Pobożnego, co czyni ją jednym z najstarszych miast w regionie. W XV wieku należała do nielicznych miast okolicy, które miały zamek i mury obronne, a w 1458 roku wysłała piechurów na odsiecz polskiej załodze oblężonego Malborka. W 1594 roku gościł tu król Zygmunt III Waza, w 1612 roku sprowadzono karmelitów, a w 1656 roku w pobliżu Stefan Czarniecki stoczył bitwę ze Szwedami.

Konfederacja kcyńska

W 1768 roku zawiązała się tu konfederacja kcyńska, część ruchu konfederacji barskiej. 29 stycznia 1770 roku pod Kcynią wojska rosyjskie pokonały konfederatów. W 1773 roku miasto znalazło się pod panowaniem pruskim, a dwa lata później wielki pożar strawił niemal całą zabudowę. W 1848 roku zasłynęli kosynierzy kcyńscy, a na przełomie 1918 i 1919 roku Kcynię opanowali powstańcy wielkopolscy – w lutym 1919 roku stoczono tu decydującą walkę o miasto.

Kościoły

Najokazalszą świątynią jest późnobarokowy kościół Wniebowzięcia NMP, wzniesiony w latach 1778–1780 dla karmelitów. Drugą perłą jest kościół św. Michała Archanioła o późnogotyckim charakterze, w zapisach datowany na 1631 rok. Na cmentarzu stoi XIX-wieczna kaplica, a w mieście zachowały się też dworek „wójtostwo” z pierwszej połowy XIX wieku i dawna plebania ewangelicka.

Bogurodzica kcyńska

Z Kcynią wiąże się jeden z najcenniejszych zabytków polskiego języka. Najstarszy zachowany zapis Bogurodzicy z melodią, z 1407 roku, nazywany jest kcyńskim – trafił na tylną wyklejkę zbioru łacińskich kazań, które przepisał wikary z Kcyni Maciej z Grochowa. Rękopis odnalazł ok. 1877 roku w Bibliotece Jagiellońskiej dr Władysław Wisłocki i tam jest przechowywany do dziś.

Spacer po mieście

Spacer warto zacząć na rynku, przy którym stoją kamienice z XVIII–XX wieku. Stąd blisko do kościołów i do wieży ciśnień z drugiej połowy XIX wieku – jednego z charakterystycznych punktów miasta. Warto zajrzeć też na stary i nowy cmentarz żydowski – ślady społeczności, która mieszkała w Kcyni od początku XVI wieku.

Plan wizyty

  • Rano rynek i kościół pokarmelicki.
  • Przed południem kościół św. Michała i wieża ciśnień.
  • Po południu wyjazd do Szubina, Żnina albo Nakła.

Ciekawostki

  • W czasie okupacji Niemcy zmienili nazwę miasta na „Prien am Berge”.
  • W 1962 roku Kcynia obchodziła 700-lecie praw miejskich.
  • Szkoła podstawowa nosi imię Jana Czochralskiego, wynalazcy metody otrzymywania monokryształów, który urodził się w Kcyni w 1885 roku.

Z dziećmi

Kcynię najlepiej połączyć z przejażdżką kolejką wąskotorową w Żninie i wizytą w Biskupinie – to sprawdzone atrakcje dla rodzin na Pałukach.

Kiedy przyjechać

Od wiosny do jesieni, gdy działają atrakcje na Pałukach i w Biskupinie odbywają się pokazy.

Jak dojechać

Kcynia leży na skrzyżowaniu dróg do Nakła, Szubina, Żnina, Wągrowca i Wyrzyska. Ruch pasażerski koleją jest zawieszony, więc najwygodniej przyjechać samochodem.

W okolicy

Gdzie spać

W Kcyni i okolicznych wsiach działają agroturystyki, a hotele znajdziesz w Szubinie, Żninie i Bydgoszczy – zobacz noclegi. Więcej miast: kategoria Miasta i starówki.

Galeria zdjęć

Kcynia — Miasto w oddali Kcynia...
Kcynia — Miasto w oddali Kcynia...
Fot. Jarosław Szczepaniak, CC BY-SA 3.0
Kcynia — Kcynia , kościół par. pw. św. Michała Archanioła , 1631
Kcynia — Kcynia , kościół par. pw. św. Michała Archanioła , 1631
Fot. Globeassassin, CC BY-SA 3.0 pl
Kcynia — Kcynia - widok zabudowy rynku.
Kcynia — Kcynia - widok zabudowy rynku.
Fot. Kazimierz Mendlik, CC BY-SA 3.0
Kcynia — Kcynia , ul. Farna 1 - rzymskokatolicki kościół parafialny pw. św. Michała Archanioła , 16
Kcynia — Kcynia , ul. Farna 1 - rzymskokatolicki kościół parafialny pw. św. Michała Archanioła , 16
Fot. sebdok, CC BY-SA 3.0 pl
Kcynia — Wodociągowa wieża ciśnień, zbudowana w 1915 r. Kcynia
Kcynia — Wodociągowa wieża ciśnień, zbudowana w 1915 r. Kcynia
Fot. Kazimierz Mendlik, CC BY-SA 3.0

Opublikowano: 18.11.2026

Atrakcje i trasy w okolicy

Mapa →
Szubin – ruiny zamku i Oflag 64
Zamki i twierdze

Szubin – ruiny zamku i Oflag 64

Średniowieczne ruiny zamku nad Gąsawką, gotycki kościół z kaplicą jagiellońską i niezwykła wojenna historia obozu, w którym więziono oficerów amerykań…

1–2 godziny
Nakło nad Notecią – spichlerze i przystań
Miasta i starówki

Nakło nad Notecią – spichlerze i przystań

Gród, o który walczył Bolesław Krzywousty, spichlerze nad Notecią, wieża widokowa w parku i przystań przy ujściu Kanału Bydgoskiego – Nakło to brama K…

1–3 godziny

Więcej: Miasta i starówki

Więcej →
Wyrzysk – miasteczko Krajny nad Łobżonką
Miasta i starówki

Wyrzysk – miasteczko Krajny nad Łobżonką

Głęboka dolina Łobżonki, średniowieczne grodzisko Czubatka, młyn z muru pruskiego i zaskakująca historia konstruktora rakiet, który się tu urodził – W…

1–2 godziny
PRL – śladami epoki – przewodnik
Miasta i starówki

PRL – śladami epoki – przewodnik

Socrealistyczne place, neony, pomniki propagandy i miejsca, w których narodziła się Solidarność – przewodnik po śladach PRL, od Nowej Huty i Pałacu Ku…

2–5 dni