Kcynia – miasteczko na wzgórzu i Bogurodzica
Miasteczko na wysokim morenowym wzgórzu, z prawami miejskimi z 1262 roku, barokowym kościołem karmelitów i historią sięgającą konfederacji barskiej – Kcynia to mało znana perła Pałuk.
Fot. Jarosław Szczepaniak, CC BY-SA 3.0
Kcynia to miasteczko liczące ok. 4,2 tysiąca mieszkańców, położone w powiecie nakielskim, ok. 40 km na południowy zachód od Bydgoszczy i ok. 80 km od Poznania. Leży w północnej części Pojezierza Gnieźnieńskiego, na morenowym wzgórzu o wysokości 136 m n.p.m., wznoszącym się ok. 30 metrów ponad okolicę. Dzięki temu panorama miasteczka z wieżami kościołów widoczna jest z daleka, a samo miasto ma kameralny, spokojny charakter.
Historia
Kościół św. Idziego istniał tu już w XI wieku. Prawa miejskie Kcynia otrzymała w 1262 roku od księcia Bolesława Pobożnego, co czyni ją jednym z najstarszych miast w regionie. W XV wieku należała do nielicznych miast okolicy, które miały zamek i mury obronne, a w 1458 roku wysłała piechurów na odsiecz polskiej załodze oblężonego Malborka. W 1594 roku gościł tu król Zygmunt III Waza, w 1612 roku sprowadzono karmelitów, a w 1656 roku w pobliżu Stefan Czarniecki stoczył bitwę ze Szwedami.
Konfederacja kcyńska
W 1768 roku zawiązała się tu konfederacja kcyńska, część ruchu konfederacji barskiej. 29 stycznia 1770 roku pod Kcynią wojska rosyjskie pokonały konfederatów. W 1773 roku miasto znalazło się pod panowaniem pruskim, a dwa lata później wielki pożar strawił niemal całą zabudowę. W 1848 roku zasłynęli kosynierzy kcyńscy, a na przełomie 1918 i 1919 roku Kcynię opanowali powstańcy wielkopolscy – w lutym 1919 roku stoczono tu decydującą walkę o miasto.
Kościoły
Najokazalszą świątynią jest późnobarokowy kościół Wniebowzięcia NMP, wzniesiony w latach 1778–1780 dla karmelitów. Drugą perłą jest kościół św. Michała Archanioła o późnogotyckim charakterze, w zapisach datowany na 1631 rok. Na cmentarzu stoi XIX-wieczna kaplica, a w mieście zachowały się też dworek „wójtostwo” z pierwszej połowy XIX wieku i dawna plebania ewangelicka.
Bogurodzica kcyńska
Z Kcynią wiąże się jeden z najcenniejszych zabytków polskiego języka. Najstarszy zachowany zapis Bogurodzicy z melodią, z 1407 roku, nazywany jest kcyńskim – trafił na tylną wyklejkę zbioru łacińskich kazań, które przepisał wikary z Kcyni Maciej z Grochowa. Rękopis odnalazł ok. 1877 roku w Bibliotece Jagiellońskiej dr Władysław Wisłocki i tam jest przechowywany do dziś.
Spacer po mieście
Spacer warto zacząć na rynku, przy którym stoją kamienice z XVIII–XX wieku. Stąd blisko do kościołów i do wieży ciśnień z drugiej połowy XIX wieku – jednego z charakterystycznych punktów miasta. Warto zajrzeć też na stary i nowy cmentarz żydowski – ślady społeczności, która mieszkała w Kcyni od początku XVI wieku.
Plan wizyty
- Rano rynek i kościół pokarmelicki.
- Przed południem kościół św. Michała i wieża ciśnień.
- Po południu wyjazd do Szubina, Żnina albo Nakła.
Ciekawostki
- W czasie okupacji Niemcy zmienili nazwę miasta na „Prien am Berge”.
- W 1962 roku Kcynia obchodziła 700-lecie praw miejskich.
- Szkoła podstawowa nosi imię Jana Czochralskiego, wynalazcy metody otrzymywania monokryształów, który urodził się w Kcyni w 1885 roku.
Z dziećmi
Kcynię najlepiej połączyć z przejażdżką kolejką wąskotorową w Żninie i wizytą w Biskupinie – to sprawdzone atrakcje dla rodzin na Pałukach.
Kiedy przyjechać
Od wiosny do jesieni, gdy działają atrakcje na Pałukach i w Biskupinie odbywają się pokazy.
Jak dojechać
Kcynia leży na skrzyżowaniu dróg do Nakła, Szubina, Żnina, Wągrowca i Wyrzyska. Ruch pasażerski koleją jest zawieszony, więc najwygodniej przyjechać samochodem.
W okolicy
- Szubin – ruiny zamku i Oflag 64.
- Nakło nad Notecią – spichlerze i przystań.
- Żnin – Wenecja i kolej wąskotorowa.
- Pałuki – przewodnik.
- Łabiszyn nad Notecią.
- Wągrowiec – rzeka przecinająca rzekę.
- Konfederacje w dziejach Polski.
- Powstanie wielkopolskie – miejsca pamięci.
Gdzie spać
W Kcyni i okolicznych wsiach działają agroturystyki, a hotele znajdziesz w Szubinie, Żninie i Bydgoszczy – zobacz noclegi. Więcej miast: kategoria Miasta i starówki.
Galeria zdjęć

Fot. Jarosław Szczepaniak, CC BY-SA 3.0

Fot. Globeassassin, CC BY-SA 3.0 pl

Fot. Kazimierz Mendlik, CC BY-SA 3.0

Fot. sebdok, CC BY-SA 3.0 pl

Fot. Kazimierz Mendlik, CC BY-SA 3.0
Opublikowano: 18.11.2026





