Strajki szkolne w zaborze pruskim – przewodnik

W zaborze pruskim władze dążyły do germanizacji polskich dzieci – w szkołach uczono po niemiecku, a ostatnim przedmiotem wykładanym po polsku pozostawała religia. Gdy i ją zaczęto prowadzić po niemiecku, dzieci odpowiedziały strajkiem – odmawiały odpowiedzi i modlitw w obcym języku. Protesty te stały się jednym z symboli polskiego oporu w czasie zaborów.

Września 1901

Najsłynniejszy strajk wybuchł w 1901 roku we Wrześni. Uczniowie odmówili przyjęcia niemieckich podręczników do religii. Kary cielesne wymierzone dzieciom wywołały protest rodziców, a w procesie skazano dorosłych na więzienie. Sprawa poruszyła opinię publiczną w całej Europie – pisali o niej m.in. Henryk Sienkiewicz i Maria Konopnicka. W budynku dawnej szkoły działa dziś Muzeum Regionalne im. Dzieci Wrzesińskich.

Wielki strajk 1906–1907

Jesienią 1906 roku protest objął setki szkół w Wielkopolsce i na Pomorzu – strajkowały dziesiątki tysięcy dzieci. Przyłączyły się do niego m.in.:

• Koźmin Wielkopolski – miasteczko z zamkiem i klasztorem bernardynów.
• Brusy na Kaszubach – dzieci strajkowały od 16 listopada 1906 roku co najmniej do lutego 1907 roku.
• Skórcz na Kociewiu – strajk trwał od 3 do 27 listopada 1906 roku; upamiętnia go pomnik.

Jak zwiedzać

• Września leży przy autostradzie A2 między Poznaniem a Koninem – muzeum łatwo odwiedzić w drodze.
• Brusy i Skórcz łatwo połączyć z wycieczką po Kaszubach, Kociewiu i Borach Tucholskich.
• W wielu miejscowościach zachowały się budynki dawnych szkół i tablice pamiątkowe.

Ciekawostki

• Strajk wrzesiński stał się tematem obrazów, wierszy i artykułów prasowych w całej Europie.
• W Skórczu w 1866 roku powstał pierwszy polski bank ludowy na Pomorzu Gdańskim – kolejna forma obrony polskości.

Z dziećmi

Opowieść o rówieśnikach, którzy sprzeciwili się nauce w obcym języku, przemawia do uczniów – muzeum we Wrześni prowadzi lekcje muzealne dla szkół.

Kiedy przyjechać

Przez cały rok; w rocznice strajków odbywają się uroczystości i lekcje historii.

W okolicy

• Września – Muzeum Dzieci Wrzesińskich.
• Koźmin Wielkopolski – zamek i klasztor.
• Brusy – Zabory.
• Skórcz – pamięć strajku szkolnego.
• Powstanie wielkopolskie – miejsca pamięci.
• Śladami Henryka Sienkiewicza.

Gdzie spać

We Wrześni, Gnieźnie, Chojnicach i Starogardzie działają hotele i pensjonaty – zobacz noclegi. Więcej miejsc: kategoria Miasta i starówki.

Galeria zdjęć

Opublikowano: 14.11.2026