Przejdź do treści
Miasta i starówki Ciekawe miejsca

Wyrzysk – miasteczko Krajny nad Łobżonką

Głęboka dolina Łobżonki, średniowieczne grodzisko Czubatka, młyn z muru pruskiego i zaskakująca historia konstruktora rakiet, który się tu urodził – Wyrzysk to ciekawy przystanek na Krajnie.

Fot. Globeassassin, CC BY-SA 3.0 pl

czas: 1–2 godzinytrudność: łatwa

Wyrzysk to miasteczko liczące ok. 5 tysięcy mieszkańców, położone nad rzeką Łobżonką, w powiecie pilskim, ok. 35 km na wschód od Piły. Leży na południowym skraju Pojezierza Krajeńskiego, w pobliżu doliny Noteci, a samo miasto zbudowano w głębokiej dolinie rzecznej, co nadaje mu nietypowy, pagórkowaty charakter. Historycznie Wyrzysk należy do Krajny – krainy między Notecią a Pomorzem.

Historia

Ślady osadnictwa w okolicy są bardzo dawne – w pierwszych wiekach naszej ery żyli tu prawdopodobnie Celtowie. Sam Wyrzysk znany jest ze źródeł z 1320 roku, a w XIV wieku należał do możnego rodu Pałuków. Jako miasto wymieniany jest w XV wieku. Po pierwszym rozbiorze w 1772 roku znalazł się w zaborze pruskim, a rok później został sprzedany królowi Fryderykowi II. Rozwój miasta na przełomie XVIII i XIX wieku wiązał się z pracami przy regulacji Noteci. 1 stycznia 1919 roku Wyrzysk zajęli powstańcy wielkopolscy. Od 1818 do 1975 roku miasto było siedzibą powiatu.

Grodzisko Czubatka

Najstarszym zabytkiem jest wczesnośredniowieczne grodzisko stożkowe „Czubatka”, wpisane do rejestru zabytków. Wyniosły stożek ziemny przypomina o czasach, gdy dolina Łobżonki i Noteci była pograniczem, którego strzegły drewniane grody. To dobre miejsce na krótki spacer i spojrzenie na okolicę.

Kościół i zabytki

W centrum stoi kościół św. Marcina – jego neogotycka wieża pochodzi z lat 1859–1860, a nawę główną dobudowano w 1946 roku. Wewnątrz zachował się barokowy ołtarz główny z ok. 1738 roku i barokowa figura św. Wawrzyńca. W mieście warto zobaczyć też XIX-wieczny dwór, młyn wodny zbudowany z muru pruskiego, dawną synagogę z drugiej połowy XIX wieku oraz eklektyczne i secesyjne kamienice z przełomu XIX i XX wieku.

Wernher von Braun

W Wyrzysku, noszącym wówczas niemiecką nazwę Wirsitz, urodził się 23 marca 1912 roku Wernher von Braun – konstruktor rakiet, który po II wojnie światowej współtworzył amerykański program kosmiczny. Po 1920 roku, gdy miasto wróciło do Polski, jego rodzina przeniosła się do Berlina. Ta postać budzi dziś skrajne emocje, bo w czasie wojny von Braun budował dla III Rzeszy rakiety V-2.

Pamięć

W mieście stoi pomnik 26 Polaków zamordowanych przez Niemców jesienią 1939 roku na dawnej strzelnicy, a w 1992 roku postawiono głaz upamiętniający generała Władysława Andersa. Od 1999 roku ulicami miasta biegnie się w corocznym Biegu Olka, poświęconym lekkoatlecie Edmundowi Wojciechowskiemu.

Plan wizyty

  • Rano kościół św. Marcina i spacer po centrum.
  • Przed południem młyn nad Łobżonką i grodzisko Czubatka.
  • Po południu wyjazd do Łobżenicy, Nakła albo nad jeziora Krajny.

Ciekawostki

  • Pierwsza lokacja miasta się nie powiodła i Wyrzysk lokowano ponownie w XVIII wieku.
  • Przez Wyrzysk prowadzą drogi do Gołańczy i Więcborka, a obwodnica drogi krajowej nr 10 omija miasto od północy.

Z dziećmi

Wejście na stożek grodziska i spacer nad rzeką to krótka, ale ciekawa wycieczka. Dalej warto pojechać do Łobżenicy, gdzie latem kursuje kolejka wąskotorowa.

Kiedy przyjechać

Od wiosny do jesieni, gdy zielona dolina Łobżonki wygląda najpiękniej.

Jak dojechać

Wyrzysk leży przy drodze krajowej nr 10 między Piłą a Bydgoszczą. Najbliższa stacja kolejowa, Wyrzysk Osiek na linii Piła – Bydgoszcz, znajduje się ok. 4 km na południe od centrum.

W okolicy

Gdzie spać

W Wyrzysku i okolicy działają pensjonaty i agroturystyki, a większy wybór hoteli jest w Pile i Bydgoszczy – zobacz noclegi. Więcej miast: kategoria Miasta i starówki.

Galeria zdjęć

Wyrzysk — Wyrzysk, bóżnica, ob. magazyn, 1860
Wyrzysk — Wyrzysk, bóżnica, ob. magazyn, 1860
Fot. Globeassassin, CC BY-SA 3.0 pl
Wyrzysk — zdjęcie 1
Wyrzysk — zdjęcie 1
Fot. Bogusław Linette, CC BY-SA 3.0 pl

Opublikowano: 18.11.2026

Gdzie spać w okolicy

Na mapie →

Obiekty z rejestru hotelarskiego w promieniu 10 km

Atrakcje i trasy w okolicy

Mapa →
Nakło nad Notecią – spichlerze i przystań
Miasta i starówki

Nakło nad Notecią – spichlerze i przystań

Gród, o który walczył Bolesław Krzywousty, spichlerze nad Notecią, wieża widokowa w parku i przystań przy ujściu Kanału Bydgoskiego – Nakło to brama K…

1–3 godziny
Krajna – przewodnik
Jeziora i rejsy

Krajna – przewodnik

Jeziora w lasach i w samych miasteczkach, opowieść o Polakach, którzy pod znakiem Rodła trwali przy polskości po niemieckiej stronie granicy, dolina N…

2 dni

Więcej: Miasta i starówki

Więcej →
Kcynia – miasteczko na wzgórzu i Bogurodzica
Miasta i starówki

Kcynia – miasteczko na wzgórzu i Bogurodzica

Miasteczko na wysokim morenowym wzgórzu, z prawami miejskimi z 1262 roku, barokowym kościołem karmelitów i historią sięgającą konfederacji barskiej – …

1–2 godziny
PRL – śladami epoki – przewodnik
Miasta i starówki

PRL – śladami epoki – przewodnik

Socrealistyczne place, neony, pomniki propagandy i miejsca, w których narodziła się Solidarność – przewodnik po śladach PRL, od Nowej Huty i Pałacu Ku…

2–5 dni