Pałuki – przewodnik

Pałuki to niewielki region historyczny na pograniczu Wielkopolski i Kujaw, wokół Żnina, Gąsawy, Mogilna i Wągrowca. Nazwa pochodzi od rodu Pałuków, który w średniowieczu władał tymi ziemiami. To kraina długich, rynnowych jezior, łagodnych pagórków i pól, w której na niewielkim obszarze skupiają się zabytki od prehistorii po XIX wiek. Dzięki krótkim odległościom Pałuki świetnie nadają się na weekend z dziećmi.

Biskupin

W Biskupinie zrekonstruowano fragment obronnej osady z wczesnej epoki żelaza, sprzed około 2700 lat. Drewniane chaty, wały i brama stoją na półwyspie jeziora, a w sezonie odbywa się słynny festyn archeologiczny z pokazami dawnych rzemiosł, walk i obrzędów. W muzeum zobaczysz znaleziska z wykopalisk.

Kolej wąskotorowa i Wenecja

Z Żnina przez Wenecję i Biskupin do Gąsawy kursuje kolej wąskotorowa – najprzyjemniejszy sposób na poruszanie się między atrakcjami. W Wenecji działa Muzeum Kolei Wąskotorowej z kolekcją lokomotyw i wagonów, a nad jeziorem stoją ruiny średniowiecznego zamku, związanego z legendą o okrutnym kasztelanie.

Żnin

Żnin ma zabytkową wieżę ratuszową na rynku, muzeum regionalne i bulwary nad jeziorem. To dobra baza noclegowa i punkt startu kolejki.

Gąsawa

W Gąsawie stoi drewniany kościół św. Mikołaja z odsłoniętymi spod tynku polichromiami – jeden z najcenniejszych zabytków regionu. W pobliżu, w Marcinkowie, upamiętniono zjazd, podczas którego zginął książę Leszek Biały.

Mogilno i Trzemeszno

W Mogilnie na wzgórzu nad jeziorem stoi opactwo benedyktynów z romańskimi kryptami z XI wieku. W Trzemesznie wznosi się barokowa bazylika z bogatym wnętrzem, związana z kanonikami regularnymi i tradycją sięgającą początków państwa.

Wągrowiec

W Wągrowcu można zobaczyć niezwykłe zjawisko hydrologiczne – miejsce, w którym rzeka Struga Gołaniecka przecina rzekę Wełnę. Miasto ma też dawne opactwo cystersów i jeziora z plażami.

Plan na weekend

• Dzień 1 – Żnin, kolejka do Wenecji i Biskupina, wieczorem Gąsawa.
• Dzień 2 – Mogilno, Trzemeszno i rzeka przecinająca rzekę w Wągrowcu.

Ciekawostki

• Osadę w Biskupinie odkrył w latach 30. XX wieku nauczyciel, który zauważył wystające z jeziora pale.
• Pałuki leżą na trasie Szlaku Piastowskiego, łączącego Gniezno z Kruszwicą.

Z dziećmi

Przejazd kolejką, festyn w Biskupinie, lokomotywy w Wenecji i plaże nad jeziorami to jeden z najlepszych rodzinnych planów w tej części Polski.

Kiedy przyjechać

Od maja do września, gdy kursuje kolejka; wrzesień to czas festynu w Biskupinie.

W okolicy

• Biskupin – osada sprzed 2700 lat.
• Żnin – Wenecja i kolej wąskotorowa.
• Gąsawa – drewniany kościół i polichromie.
• Mogilno – opactwo benedyktynów.
• Trzemeszno – bazylika i jezioro.
• Wągrowiec – rzeka przecinająca rzekę.
• Lubostroń – pałac Skórzewskich.

Gdzie spać

W Żninie, Wenecji, Biskupinie i nad jeziorami działają pensjonaty, agroturystyki i ośrodki – zobacz noclegi. Więcej tradycji: kategoria Skanseny i tradycja.

Galeria zdjęć

Opublikowano: 09.11.2026