Grzęda Sokalska – Tyszowce, Łaszczów, Hrubieszów – przewodnik
Żyzne czarnoziemy, dolina Huczwy i miasteczka, w których zawiązywano konfederacje i budowano synagogi w zamkowych murach – przewodnik po Grzędzie Sokalskiej, jednym z najbardziej oddalonych zakątków Polski.
Grzęda Sokalska to łagodnie pofałdowana kraina na wschodnim krańcu Lubelszczyzny, przy granicy z Ukrainą. Zbudowana z lessu i porośnięta żyznymi glebami, od wieków była spichlerzem regionu. Przecina ją dolina Huczwy, a na wschodzie zamyka dolina Bugu. Przez stulecia mieszkali tu Polacy, Rusini i Żydzi, a w miasteczkach stały obok siebie kościoły, cerkwie i synagogi. To mało znany region, idealny dla tych, którzy szukają ciszy i autentycznego pogranicza.
Tyszowce – konfederacja i tyszowiaki
Nad Huczwą leżą Tyszowce, w których 29 grudnia 1655 roku zawiązano konfederację tyszowiecką przeciwko Szwedom. Na rynku stoi pomnik konfederatów, a miasteczko słynęło z szewstwa i wysokich butów zwanych tyszowiakami.
Łaszczów – synagoga w arsenale
Kilkanaście kilometrów na południe leży Łaszczów, założony w 1549 roku przez Aleksandra Łaszcza. Najciekawszym zabytkiem są ruiny synagogi przebudowanej z arsenału dawnego zamku. W miasteczku stoi kościół pojezuicki, a w parku – ruiny pałacu Szeptyckich.
Hrubieszów
Na północnym wschodzie, nad Huczwą, leży Hrubieszów z prawosławną cerkwią Zaśnięcia NMP o charakterystycznych kopułach i Muzeum im. ks. Stanisława Staszica. To właśnie tu Staszic założył Towarzystwo Rolnicze Hrubieszowskie, uważane za jedną z pierwszych spółdzielni w Europie.
Horodło nad Bugiem
Nad samym Bugiem leży Horodło, gdzie w 1413 roku zawarto unię horodelską między Polską a Litwą. Z wału grodziska rozciąga się widok na dolinę rzeki i ukraiński brzeg.
Tomaszów Lubelski
Na zachodzie, na skraju Roztocza, leży Tomaszów Lubelski z drewnianym kościołem z XVII wieku – dobry punkt wyjścia na Grzędę Sokalską.
Dolina Huczwy
Huczwa płynie przez Grzędę Sokalską szeroką, podmokłą doliną z łąkami i starorzeczami, by w okolicach Hrubieszowa uchodzić do Bugu. To dobre miejsce na spacery i obserwację ptaków – nad rzeką żyją czaple, bociany i liczne ptaki wodne. Wzdłuż doliny prowadzą spokojne drogi, idealne na wycieczkę rowerową między miasteczkami.
Pogranicze kultur
Ślady wielokulturowej przeszłości widać tu na każdym kroku – w dawnych cerkwiach unickich i prawosławnych, ruinach synagog, na cmentarzach żydowskich i w przydrożnych krzyżach o różnych formach. Wiele miasteczek regionu przed wojną zamieszkiwała żydowska większość, a w okolicznych wsiach mieszkali Rusini. Dziś to spokojna kraina, w której historia jest bliżej, niż się wydaje.
Plan na weekend
- Dzień 1 – Tomaszów Lubelski, Tyszowce i Łaszczów.
- Dzień 2 – Hrubieszów i Horodło nad Bugiem.
Ciekawostki
- Lessowe gleby Grzędy Sokalskiej należą do najżyźniejszych w Polsce.
- W Tyszowcach przechowywane są ogromne świece, które według legendy Szwedzi mieli wypełnić prochem.
Z dziećmi
Legenda o świecach z prochem, opowieść o butach na obie nogi i spacer nad Bugiem to atrakcje dla całej rodziny.
Kiedy przyjechać
Od wiosny do jesieni; latem pola Grzędy Sokalskiej falują zbożem.
W okolicy
- Tyszowce – konfederacja i szewska tradycja.
- Łaszczów – synagoga w arsenale.
- Hrubieszów i Horodło nad Bugiem.
- Tomaszów Lubelski – drewniany kościół.
- Roztocze Wschodnie i cerkwie.
- Stanisław Staszic – śladami uczonego.
- Dolina Bugu – przewodnik.
- Grabowiec – Góra Zamkowa i Działy Grabowieckie.
Gdzie spać
W Hrubieszowie, Tomaszowie Lubelskim i Zamościu działają hotele i pensjonaty – zobacz noclegi. Więcej miast: kategoria Miasta i starówki.
Galeria zdjęć

Fot. Pece, CC BY 3.0

Fot. Tomasz Zugaj, CC BY-SA 4.0

Fot. Luxetowiec, CC BY-SA 4.0

Fot. Marcin Konsek, CC BY-SA 4.0

Fot. pl.wiki: Wp, CC BY-SA 3.0
Opublikowano: 20.11.2026

