Stanisław Staszic – śladami uczonego – przewodnik
Ksiądz, pisarz polityczny, geolog, który wszedł na tatrzańskie szczyty, i przemysłowiec, który zakładał huty – przewodnik po miejscach związanych ze Stanisławem Staszicem, jedną z najwszechstronniejszych postaci polskiego oświecenia.
Fot. Albertus teolog, Public domain
Stanisław Staszic to jedna z najważniejszych postaci polskiego oświecenia – ksiądz, pisarz polityczny, przyrodnik, organizator nauki i przemysłu. Urodził się w 1755 roku w Pile, w rodzinie mieszczańskiej. Studiował w Poznaniu, Paryżu, Lipsku i Getyndze. Jego pisma polityczne wzywały do reform Rzeczypospolitej, a prace naukowe położyły podwaliny pod polską geologię. Zmarł w 1826 roku w Warszawie. Po jego śladach można przejechać przez całą Polskę.
Piła – dom rodzinny
W Pile nad Gwdą, w domu rodzinnym Staszica, działa Muzeum Stanisława Staszica, przybliżające życie i dorobek uczonego. To najlepsze miejsce, by zacząć poznawanie jego biografii. Miasto szczyci się swoim najsłynniejszym mieszkańcem – jego imię noszą ulice, szkoły i instytucje.
Zamość – nauczyciel Zamoyskich
W 1781 roku Staszic został wychowawcą synów kanclerza Andrzeja Zamoyskiego. Związał się z Zamościem, gdzie uzyskał doktorat Akademii Zamojskiej i wykładał. Z tego okresu pochodzą jego słynne „Uwagi nad życiem Jana Zamoyskiego” – manifest reform państwa. Zamość, miasto idealne wpisane na Listę UNESCO, warto zwiedzić także ze względu na renesansowy rynek.
Warszawa – Towarzystwo Przyjaciół Nauk
W Warszawie Staszic był od 1808 roku prezesem Towarzystwa Przyjaciół Nauk i kupił dla niego siedzibę – gmach nazywany dziś Pałacem Staszica przy Nowym Świecie. Przed nim stoi pomnik Mikołaja Kopernika, do którego powstania Staszic przyczynił się swoim majątkiem. Uczony spoczywa przy pokamedulskim kościele na warszawskich Bielanach.
Hrubieszów – Towarzystwo Rolnicze
W okolicach Hrubieszowa Staszic założył Towarzystwo Rolnicze Hrubieszowskie – uważane za jedną z pierwszych spółdzielni w Europie, w której chłopi wspólnie gospodarowali na przekazanej im ziemi.
Kielce i przemysł
Jako urzędnik Królestwa Polskiego Staszic rozwijał górnictwo i hutnictwo w Staropolskim Okręgu Przemysłowym. Współtworzył Szkołę Akademiczno-Górniczą w Kielcach – uważaną za pierwszą wyższą szkołę techniczną na ziemiach polskich. Ślady jego działalności można odnaleźć w zabytkach techniki nad Kamienną.
Tatry – geolog w górach
W 1805 roku Staszic wszedł na Łomnicę i Krywań, prowadząc badania geologiczne Tatr. Jego dzieło „O ziemiorództwie Karpatów” uchodzi za jedno z pionierskich dzieł polskiej geologii.
Jak zwiedzać
- Piłę łatwo połączyć z wycieczką po północnej Wielkopolsce.
- Zamość i Hrubieszów leżą na Lubelszczyźnie – to trasa na weekend.
- Warszawę i Kielce można odwiedzić osobno, łącząc z innymi atrakcjami.
Ciekawostki
- Staszic jest patronem Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie.
- Jego pomniki stoją m.in. w Krakowie, Kielcach, Warszawie i Łodzi.
Z dziećmi
Opowieść o księdzu, który wspinał się na tatrzańskie szczyty, by badać skały, to dobry sposób na zainteresowanie dzieci historią nauki.
Kiedy przyjechać
Przez cały rok.
W okolicy
- Piła – miasto Staszica nad Gwdą.
- Zamość – miasto idealne.
- Hrubieszów i Horodło nad Bugiem.
- Kielce – Kadzielnia i geopark.
- Staropolski Okręg Przemysłowy.
- Suchedniów – miasto w Puszczy Świętokrzyskiej.
- Dawne szkoły i akademie w Polsce.
Gdzie spać
W Pile, Zamościu, Warszawie i Kielcach działają hotele i pensjonaty – zobacz noclegi. Więcej miast: kategoria Miasta i starówki.
Galeria zdjęć

Fot. Albertus teolog, Public domain

Fot. Pudelek (Marcin Szala), CC BY-SA 3.0

Fot. Luxetowiec, CC BY-SA 4.0

Fot. Krzysztof Popławski, CC BY 4.0

Fot. Jakub Hałun, CC BY-SA 4.0
Opublikowano: 20.11.2026




