Przejdź do treści
Miasta i starówki Ciekawe miejsca

Stanisław Staszic – śladami uczonego – przewodnik

Ksiądz, pisarz polityczny, geolog, który wszedł na tatrzańskie szczyty, i przemysłowiec, który zakładał huty – przewodnik po miejscach związanych ze Stanisławem Staszicem, jedną z najwszechstronniejszych postaci polskiego oświecenia.

Fot. Albertus teolog, Public domain

czas: 1–7 dnitrudność: łatwa

Stanisław Staszic to jedna z najważniejszych postaci polskiego oświecenia – ksiądz, pisarz polityczny, przyrodnik, organizator nauki i przemysłu. Urodził się w 1755 roku w Pile, w rodzinie mieszczańskiej. Studiował w Poznaniu, Paryżu, Lipsku i Getyndze. Jego pisma polityczne wzywały do reform Rzeczypospolitej, a prace naukowe położyły podwaliny pod polską geologię. Zmarł w 1826 roku w Warszawie. Po jego śladach można przejechać przez całą Polskę.

Piła – dom rodzinny

W Pile nad Gwdą, w domu rodzinnym Staszica, działa Muzeum Stanisława Staszica, przybliżające życie i dorobek uczonego. To najlepsze miejsce, by zacząć poznawanie jego biografii. Miasto szczyci się swoim najsłynniejszym mieszkańcem – jego imię noszą ulice, szkoły i instytucje.

Zamość – nauczyciel Zamoyskich

W 1781 roku Staszic został wychowawcą synów kanclerza Andrzeja Zamoyskiego. Związał się z Zamościem, gdzie uzyskał doktorat Akademii Zamojskiej i wykładał. Z tego okresu pochodzą jego słynne „Uwagi nad życiem Jana Zamoyskiego” – manifest reform państwa. Zamość, miasto idealne wpisane na Listę UNESCO, warto zwiedzić także ze względu na renesansowy rynek.

Warszawa – Towarzystwo Przyjaciół Nauk

W Warszawie Staszic był od 1808 roku prezesem Towarzystwa Przyjaciół Nauk i kupił dla niego siedzibę – gmach nazywany dziś Pałacem Staszica przy Nowym Świecie. Przed nim stoi pomnik Mikołaja Kopernika, do którego powstania Staszic przyczynił się swoim majątkiem. Uczony spoczywa przy pokamedulskim kościele na warszawskich Bielanach.

Hrubieszów – Towarzystwo Rolnicze

W okolicach Hrubieszowa Staszic założył Towarzystwo Rolnicze Hrubieszowskie – uważane za jedną z pierwszych spółdzielni w Europie, w której chłopi wspólnie gospodarowali na przekazanej im ziemi.

Kielce i przemysł

Jako urzędnik Królestwa Polskiego Staszic rozwijał górnictwo i hutnictwo w Staropolskim Okręgu Przemysłowym. Współtworzył Szkołę Akademiczno-Górniczą w Kielcach – uważaną za pierwszą wyższą szkołę techniczną na ziemiach polskich. Ślady jego działalności można odnaleźć w zabytkach techniki nad Kamienną.

Tatry – geolog w górach

W 1805 roku Staszic wszedł na Łomnicę i Krywań, prowadząc badania geologiczne Tatr. Jego dzieło „O ziemiorództwie Karpatów” uchodzi za jedno z pionierskich dzieł polskiej geologii.

Jak zwiedzać

  • Piłę łatwo połączyć z wycieczką po północnej Wielkopolsce.
  • Zamość i Hrubieszów leżą na Lubelszczyźnie – to trasa na weekend.
  • Warszawę i Kielce można odwiedzić osobno, łącząc z innymi atrakcjami.

Ciekawostki

  • Staszic jest patronem Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie.
  • Jego pomniki stoją m.in. w Krakowie, Kielcach, Warszawie i Łodzi.

Z dziećmi

Opowieść o księdzu, który wspinał się na tatrzańskie szczyty, by badać skały, to dobry sposób na zainteresowanie dzieci historią nauki.

Kiedy przyjechać

Przez cały rok.

W okolicy

Gdzie spać

W Pile, Zamościu, Warszawie i Kielcach działają hotele i pensjonaty – zobacz noclegi. Więcej miast: kategoria Miasta i starówki.

Galeria zdjęć

Piła — Piła - Dom Staszica (zabytek nr rejestr. A-121)
Piła — Piła - Dom Staszica (zabytek nr rejestr. A-121)
Fot. Albertus teolog, Public domain
Zamość i Roztocze — Houses on market place in Zamość in the evening
Zamość i Roztocze — Houses on market place in Zamość in the evening
Fot. Pudelek (Marcin Szala), CC BY-SA 3.0
Hrubieszów i Horodło nad Bugiem — Hrubieszów
Hrubieszów i Horodło nad Bugiem — Hrubieszów
Fot. Luxetowiec, CC BY-SA 4.0
Kielce — Kielce , Kadzielnia, a geological and nature reserve and former limestone quarry in the ci
Kielce — Kielce , Kadzielnia, a geological and nature reserve and former limestone quarry in the ci
Fot. Krzysztof Popławski, CC BY 4.0
Samsonów — Steel mill in Samsonów
Samsonów — Steel mill in Samsonów
Fot. Jakub Hałun, CC BY-SA 4.0

Opublikowano: 20.11.2026

Gdzie spać w okolicy

Na mapie →

Obiekty z rejestru hotelarskiego w promieniu 400 km

Pokaż wszystkie (400) na mapie

Atrakcje i trasy w okolicy

Mapa →
Polscy nobliści – miejsca – przewodnik
Miasta i starówki

Polscy nobliści – miejsca – przewodnik

Kamienica na warszawskim Nowym Mieście, w której urodziła się dwukrotna noblistka, pałacyk w lesie podarowany pisarzowi przez rodaków, wieś z „Chłopów…

2–5 dni
Zamki biskupie w Polsce
Zamki i twierdze

Zamki biskupie w Polsce

Gotyckie warownie książąt-biskupów Warmii, ruiny strażnic na wzgórzach Świętokrzyskiego, zamek na wyspie nad Narwią i barokowe pałace prymasów – przew…

2–5 dni

Więcej: Miasta i starówki

Więcej →