Tyszowce – konfederacja i szewska tradycja

Tyszowce leżą nad rzeką Huczwą, w południowej części Kotliny Hrubieszowskiej, na zachodnim skraju Wyżyny Wołyńskiej, w powiecie tomaszowskim. To miasteczko z ok. 2 tysiącami mieszkańców, które zapisało się w historii Polski dzięki konfederacji tyszowieckiej z 1655 roku i wielowiekowej tradycji szewskiej.

Historia

Tyszowce lokowano w 1419 roku – prawo magdeburskie nadał im książę Ziemowit IV, a potwierdził w 1453 roku książę bełski Władysław I. Po włączeniu księstwa bełskiego do Korony w 1462 roku Tyszowce stały się miastem królewskim. W 1869 roku władze carskie odebrały im prawa miejskie, a w 1907 roku pożar strawił niemal całą osadę. Tyszowce ponownie są miastem od 1 stycznia 2000 roku.

Konfederacja tyszowiecka

29 grudnia 1655 roku, w czasie potopu szwedzkiego, zawiązano tu konfederację przeciwko Szwedom. Jej inicjatorami byli hetmani Stanisław Potocki i Stanisław Lanckoroński. Konfederacja stała się sygnałem do ogólnonarodowego oporu. Pamiątką tych wydarzeń jest pomnik konfederatów na rynku.

Szewska tradycja

Tyszowce przez wieki słynęły z szewstwa – szyto tu buty zwane „tyszowiakami”. Według tradycji już w 1410 roku król Władysław Jagiełło zamawiał je dla rycerzy walczących pod Grunwaldem.

Wielkie świece

Według miejscowej tradycji w czasie najazdu szwedzkiego mieszkańcy nie zapalili 12 świec wypełnionych prochem, co uchroniło miasto od zniszczenia. Dziś ogromne świece – o długości 5 metrów i wadze 45 kilogramów – wystawia się podczas świąt.

Zabytki

• Kościół św. Leonarda i Świętej Trójcy z lat 1865–1870 z dzwonnicą z 1907 roku.
• Klasztor kamedułek Przemienienia Pańskiego, założony w 1997 roku.
• Cmentarz rzymskokatolicki z początku XIX wieku.

Plan wizyty

• Rynek z pomnikiem konfederatów.
• Kościół św. Leonarda i Świętej Trójcy.
• Spacer nad Huczwą albo wycieczka do Tomaszowa Lubelskiego.

Ciekawostki

• Na południu miasta, w wyrobisku dawnej cegielni, odsłania się profil lessowy, który pozwala badać klimat z ostatnich 130 tysięcy lat.
• W 1910 roku Tyszowce liczyły ponad 7,6 tysiąca mieszkańców – znacznie więcej niż dziś.

Z dziećmi

Opowieść o konfederatach i ogromne świece z legendy o Szwedach to ciekawa lekcja historii dla dzieci.

Kiedy przyjechać

Przez cały rok; podczas świąt kościelnych można zobaczyć wielkie świece.

Jak dojechać

Przez Tyszowce przebiega droga wojewódzka nr 850 z Hrubieszowa do Tomaszowa Lubelskiego.

W okolicy

• Tomaszów Lubelski – drewniany kościół.
• Zamość i Roztocze.
• Hrubieszów i Horodło nad Bugiem.
• Krasnobród – sanktuarium i zalew.
• Potop szwedzki – miejsca pamięci.
• Klasztory kamedułów w Polsce.

Gdzie spać

W Tyszowcach i okolicy działają agroturystyki, a większy wybór jest w Tomaszowie Lubelskim i Zamościu – zobacz noclegi. Więcej miast: kategoria Miasta i starówki.

Galeria zdjęć

Opublikowano: 14.11.2026