Zwoleń – miasto Jana Kochanowskiego
Kościół, w którego podziemiach spoczywa największy poeta polskiego renesansu, kaplice rodu Kochanowskich i czerwcowe imieniny Pana Jana – Zwoleń to obowiązkowy przystanek na szlaku autora „Trenów”.
Zwoleń to miasto liczące ok. 8 tysięcy mieszkańców, położone we wschodniej części Równiny Radomskiej, nad niewielką rzeką Zwoleńką – dopływem Wisły. Jest siedzibą powiatu zwoleńskiego w województwie mazowieckim, choć historycznie należy do Małopolski i ziemi sandomierskiej. Miasteczko zna każdy miłośnik literatury – to tutaj, w podziemiach kościoła parafialnego, spoczywa Jan Kochanowski, największy poeta polskiego renesansu.
Historia
Zwoleń powstał w latach 20. XV wieku na gruntach dawnej wsi Gotardowa Wola. Przywilej lokacyjny wydał król Władysław Jagiełło, a dokumenty pochodzą z 1425 roku. Miasto rozwijało się na szlaku handlowym, a w XVI wieku było ważnym ośrodkiem okolicznej szlachty. W 1808 roku przebywał tu książę Józef Poniatowski. Po powstaniu styczniowym, w 1870 roku, Zwoleń utracił prawa miejskie i przez ponad pół wieku był osadą. Prawa miejskie odzyskał w 1925 roku.
Jan Kochanowski w Zwoleniu
Kochanowski był związany ze Zwoleniem nie tylko przez pochówek. W latach 1566–1575 był prebendarzem miejscowej parafii, czyli pobierał dochody z beneficjum kościelnego. Rodzinny Czarnolas, w którym poeta spędził najszczęśliwsze lata i napisał „Treny”, leży niedaleko miasta. Poeta zmarł w 1584 roku w Lublinie, a jego ciało – prawdopodobnie rok później, staraniem żony – złożono w krypcie zwoleńskiego kościoła, obok członków rodziny.
Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego
Najcenniejszym zabytkiem miasta jest kościół Podwyższenia Krzyża Świętego z XVI wieku. Do świątyni przylegają kaplice Kochanowskich, a w jej podziemiach spoczywają szczątki poety i jego bliskich. Wnętrze warto obejrzeć spokojnie, pamiętając, że to czynna świątynia. W mieście stoją dwa pomniki Kochanowskiego – przy ulicy Kościelnej i w parku na placu jego imienia. Historyczny układ śródmieścia został wpisany do rejestru zabytków.
Muzeum i imieniny Pana Jana
Od lat 70. XX wieku działa w Zwoleniu Muzeum Regionalne, gromadzące pamiątki z historii miasta i okolic. Najważniejszym wydarzeniem w roku są imieniny Pana Jana – święto miasta obchodzone w przedostatnią niedzielę czerwca, z koncertami, recytacjami i występami artystów. To dobry moment na przyjazd, by poczuć atmosferę renesansowego dziedzictwa.
Pamięć
W 1921 roku Żydzi stanowili blisko połowę mieszkańców Zwolenia. Synagoga spłonęła po bombardowaniu we wrześniu 1939 roku. W lutym 1942 roku Niemcy utworzyli getto, zlikwidowane we wrześniu tego samego roku – ok. 10 tysięcy osób wywieziono do obozu zagłady w Treblince.
Plan wizyty
- Rano kościół i kaplice Kochanowskich.
- Przed południem pomniki poety i Muzeum Regionalne.
- Po południu Czarnolas z muzeum Jana Kochanowskiego, a dla chętnych Puszcza Kozienicka.
Ciekawostki
- W okolicy Zwolenia, na stanowisku Strzelnica, archeolodzy odkryli ślady obecności neandertalczyków.
- Zwoleń współpracuje ze słowackim miastem Zvolen o niemal identycznej nazwie.
Z dziećmi
Odwiedziny w Zwoleniu i Czarnolasie to dobra okazja, by przypomnieć fraszki Kochanowskiego – krótkie i zabawne wierszyki znają nawet młodsze dzieci.
Kiedy przyjechać
Przez cały rok; najciekawiej w czerwcu, w czasie imienin Pana Jana.
Jak dojechać
Zwoleń leży ok. 30 km na wschód od Radomia; miasto nie ma stacji kolejowej, najwygodniej dojechać samochodem lub autobusem.
W okolicy
- Czarnolas – muzeum Jana Kochanowskiego.
- Kozienice – kolumna Zygmunta Starego.
- Radom – rynek i Muzeum Wsi Radomskiej.
- Janowiec – zamek Firlejów.
- Puławy – park Czartoryskich.
- Ziemia radomska – przewodnik.
Gdzie spać
W Zwoleniu działają pensjonaty i agroturystyki, a większy wybór jest w Radomiu i Kozienicach – zobacz noclegi. Więcej miast: kategoria Miasta i starówki.
Galeria zdjęć

Fot. MOs810, CC BY 4.0

Fot. MOs810, CC BY 4.0

Fot. Panek, CC BY-SA 3.0 pl
Opublikowano: 20.11.2026



