Pionki – miasto prochowni w Puszczy Kozienickiej
Miasto, które wyrosło w lesie wokół fabryki prochu – Pionki to przykład międzywojennej urbanistyki przemysłowej, z ratuszem, dworcem i kasynem z lat 20. i 30., a tuż za domami zaczyna się Puszcza Kozienicka.
Fot. Rafał Terkner, CC BY-SA 3.0 pl
Pionki to miasto liczące niespełna 17 tysięcy mieszkańców, położone nad rzeką Zagożdżonką, na Równinie Kozienickiej, ok. 25 km od Radomia. Od północy do zabudowy przylega Puszcza Kozienicka – lasy zajmują jedną trzecią powierzchni miasta. Pionki mają nietypową historię: wyrosły w lesie wokół wielkiej fabryki prochu, zbudowanej w okresie międzywojennym.
Historia
Pierwsze wzmianki o młynach Pionki i Zagożdżon pochodzą z 1391 roku. W 1885 roku przez okolicę poprowadzono kolej z Radomia do Dęblina. Przełom nastąpił w 1923 roku, gdy rozpoczęto budowę Państwowej Wytwórni Prochu w Zagożdżonie. Wokół zakładów powstało osiedle dla pracowników, a w 1932 roku Zagożdżon przemianowano na Pionki. Prawa miejskie miejscowość otrzymała w 1954 roku.
Architektura lat 20. i 30.
Największym zabytkiem Pionek jest sam układ miasta i jego międzywojenne budynki. Zachowały się m.in. dworzec kolejowy i budynek Kasy Chorych z 1925 roku, ratusz z 1927 roku, dom „Pod łabędziami” i kasyno z 1930 roku oraz posterunek policji z pocztą z 1933 roku. Spacer między nimi to lekcja architektury dwudziestolecia, podobna do tej w miastach Centralnego Okręgu Przemysłowego.
Kościół św. Barbary
Parafialny kościół św. Barbary zbudowano w latach 1929–1932 w stylu neobarokowym. Patronka górników i artylerzystów została wybrana nieprzypadkowo – miasto żyło z produkcji prochu i materiałów wybuchowych.
Pronit i płyty gramofonowe
Po wojnie prochownię przekształcono w Zakłady Tworzyw Sztucznych Pronit. Pionki stały się znane w całej Polsce jako miejsce produkcji płyt gramofonowych – wiele krajowych winyli tłoczono właśnie tutaj. W czasie okupacji w zakładach działał obóz pracy przymusowej dla Żydów, a w styczniu 1943 roku w akcji dywersyjnej zniszczono ok. 5 ton prochu.
Puszcza Kozienicka
Tuż za miastem zaczyna się Puszcza Kozienicka – dawne królewskie łowisko z lasami sosnowymi, dębowymi, grabowymi i jodłowymi, chronione jako park krajobrazowy. Przez puszczę prowadzą szlaki piesze i rowerowe, a w mieście można odpocząć nad Stawem Górnym.
Plan wizyty
- Rano spacer po międzywojennym centrum – ratusz, kasyno, dworzec.
- Przed południem kościół św. Barbary.
- Po południu rowerem przez Puszczę Kozienicką do Kozienic albo do Czarnolasu.
Ciekawostki
- Wśród honorowych obywateli Pionek jest Józef Piłsudski.
- Po mieście kursuje bezpłatna komunikacja miejska.
Z dziećmi
Wycieczka rowerowa po leśnych szlakach puszczy i odpoczynek nad Stawem Górnym to dobry plan dla rodzin.
Kiedy przyjechać
Od wiosny do jesieni, gdy szlaki w puszczy są suche.
Jak dojechać
Pionki leżą przy linii kolejowej z Radomia do Dęblina, ok. 25 km od Radomia; dojazd także drogami wojewódzkimi nr 787 i 691.
W okolicy
- Puszcza Kozienicka – park krajobrazowy.
- Kozienice – kolumna Zygmunta Starego.
- Radom – rynek i Muzeum Wsi Radomskiej.
- Czarnolas – muzeum Jana Kochanowskiego.
- Centralny Okręg Przemysłowy – szlak COP.
- Architektura modernizmu w Polsce.
Gdzie spać
W Pionkach i Kozienicach działają hotele i pensjonaty, a w puszczy – agroturystyki – zobacz noclegi. Więcej przyrody: kategoria Parki narodowe i przyroda.
Galeria zdjęć

Fot. Rafał Terkner, CC BY-SA 3.0 pl

Fot. Rafał T, CC BY-SA 3.0

Fot. Rafał Terkner, CC BY-SA 3.0 pl

Fot. Wlodek k1, CC BY-SA 4.0
Opublikowano: 19.11.2026





