Żuromin – miasteczko reformatów nad Wkrą
Barokowy kościół reformatów, który ocalał, gdy płomienie strawiły niemal całe miasto, obraz otaczany czcią za doznane łaski i dawne dobra Zamoyskich nad Wkrą – Żuromin to spokojne miasto północnego Mazowsza z ciekawą historią.
Żuromin to miasto liczące ok. 8,5 tysiąca mieszkańców, siedziba powiatu na północno-zachodnim krańcu Mazowsza, na Równinie Raciąskiej, w pobliżu rzeki Wkry. Otaczają go pola i lasy, a w okolicy płyną niewielkie rzeki dorzecza Wkry. Najważniejszym zabytkiem miasta jest barokowy kościół dawnych reformatów – jedna z najcenniejszych świątyń tej części regionu.
Historia
Pierwsza wzmianka pochodzi z 1293 roku – książę mazowiecki Bolesław II nadał wówczas wieś, zwaną Żeromino, Brodziemu ze Szreńska. Właścicielami Żuromina byli kolejno Szczygłowie, Dębscy, Tomasz Działyński, a od 1703 roku – Zamoyscy. Prawa miejskie nadał miastu 13 lutego 1767 roku król Stanisław August Poniatowski. 24 lipca 1794 roku pożar strawił niemal całe miasto – ocalał tylko murowany kościół i osiem domów. W 1869 roku Żuromin utracił prawa miejskie, a odzyskał je w 1925 roku.
Kościół i klasztor reformatów
W 1714 roku Michał Zdzisław Zamoyski i Bohdan Mostowski ufundowali dla reformatów drewniany kościół. Obecną, murowaną świątynię Świętej Trójcy z klasztorem wzniesiono w latach 1782–1784. W kościele znajduje się obraz Matki Bożej podającej Dzieciątko św. Antoniemu, otaczany czcią za łaski i uzdrowienia. Reformaci mieli też prawo połowu ryb w Wkrze, co było ważnym źródłem utrzymania klasztoru.
Pamięć
Przed II wojną światową w Żurominie mieszkało ok. 2,5 tysiąca Żydów – większość z nich została wywieziona przez Niemców po zajęciu miasta we wrześniu 1939 roku. Pamiątką po społeczności żydowskiej są cmentarz i budynek dawnej synagogi. Okupanci przemianowali miasto na Görtzen. Armia Czerwona weszła tu 19 stycznia 1945 roku.
Reformaci
Reformaci to gałąź zakonu franciszkańskiego, która w XVII i XVIII wieku zbudowała w Rzeczypospolitej dziesiątki klasztorów. Słynęli z ubóstwa i surowej reguły, a ich kościoły – zwykle skromne z zewnątrz – kryły bogate barokowe wyposażenie. Po kasacie zakonów przez władze carskie w XIX wieku wiele klasztorów opustoszało, a kościoły przejęły parafie, tak jak w Żurominie.
Bieżuń i Sierpc
Kilkanaście kilometrów od Żuromina leży Bieżuń – dawne miasteczko Zamoyskich, w którym działa oddział Muzeum Wsi Mazowieckiej, a dalej Sierpc z jednym z największych skansenów w Polsce. Wycieczka po tych miejscach pozwala poznać dawną kulturę północnego Mazowsza.
Plan wizyty
- Rano kościół Świętej Trójcy i dawny klasztor.
- Przed południem spacer po centrum.
- Po południu skansen w Sierpcu albo Raciąż z grodziskiem.
Ciekawostki
- W 1777 roku Żuromin liczył zaledwie 312 mieszkańców, a dziś – ponad 8 tysięcy.
- Imię Marii Dąbrowskiej nosi miejscowe liceum.
Z dziećmi
Krótki spacer po centrum i wycieczka do skansenu w Sierpcu, gdzie czeka cała wieś z dawnymi chałupami, to dobry plan na rodzinny dzień.
Kiedy przyjechać
Przez cały rok.
Jak dojechać
Żuromin leży ok. 30 km na północ od Sierpca; najwygodniej dojechać samochodem.
W okolicy
- Raciąż – dawny gród.
- Sierpc – Muzeum Wsi Mazowieckiej.
- Mława – Muzeum Ziemi Zawkrzeńskiej.
- Płock – Wzgórze Tumskie.
- Zamoyscy – śladami rodu.
- Miasta zdegradowane po powstaniu styczniowym.
Gdzie spać
W Żurominie działają pensjonaty, a większy wybór jest w Sierpcu, Mławie i Płocku – zobacz noclegi. Więcej miejsc: kategoria Sanktuaria i klasztory.
Galeria zdjęć

Fot. MOs810, CC BY 4.0

Fot. Hiuppo, CC BY-SA 3.0

Fot. MOs810, CC BY 4.0
Opublikowano: 19.11.2026





