Przejdź do treści
Miasta i starówki Ciekawe miejsca

Raciąż – dawny gród i miasto sejmików

Wczesnośredniowieczny gród, w którym książęta mazowiecki i halicki dzielili się ziemiami Jaćwingów, miasto biskupów płockich i miejsce szlacheckich sejmików – Raciąż to mało znana karta historii północnego Mazowsza.

Fot. Andrzej Błaszczak, CC BY-SA 4.0

czas: 1 godzinatrudność: łatwa

Raciąż to miasteczko liczące ok. 4 tysięcy mieszkańców, położone w powiecie płońskim na północnym Mazowszu, między Płońskiem a Sierpcem. Dziś to spokojny ośrodek rolniczy, znany z przetwórstwa mleka, ale jego historia sięga X wieku – przez kilka stuleci był ważnym grodem i siedzibą kasztelanii, a później miejscem obrad szlachty ziemi płockiej.

Historia

Ślady osadnictwa w Raciążu pochodzą z X wieku, a od XIII do XVII wieku działała tu kasztelania. W 1254 roku w Raciążu książę mazowiecki Siemowit I i książę halicki Daniel zawarli układ z zakonem krzyżackim w sprawie podziału ziem Jaćwingów – Mazowsze otrzymało jedną trzecią tych terenów. Prawa miejskie nadał Raciążowi w 1425 roku książę Siemowit IV. Od 1512 roku miasto należało do biskupów płockich.

Miasto sejmików

W XVI wieku Raciąż liczył ponad tysiąc mieszkańców i był jednym z ludniejszych miast województwa płockiego. Od XVI do pierwszej połowy XVIII wieku zbierały się tu sejmiki szlachty – wybierano posłów i omawiano sprawy regionu. Znaczenie miasta osłabły wojny XVII wieku. Po powstaniu styczniowym Raciąż utracił prawa miejskie, a odzyskał je w 1922 roku.

Grodzisko

Najstarszym zabytkiem Raciąża jest grodzisko z XII wieku – pozostałość wczesnośredniowiecznego grodu, który strzegł północnych rubieży Mazowsza. Grodzisko jest wpisane do rejestru zabytków, a wizyta na nim pozwala wyobrazić sobie dawną warownię na pograniczu z Prusami i Jaćwingami.

Kościół i miasteczko

Neogotycki kościół św. Wojciecha i Wniebowzięcia NMP z 1886 roku góruje nad miastem. W centrum zachowały się domy przy ulicach Kilińskiego i Warszawskiej, dawna synagoga i park miejski z początku XX wieku. Na skraju miasta leżą cmentarz parafialny i cmentarz żydowski z XIX wieku.

Równina Raciąska

Raciąż leży na Równinie Raciąskiej – płaskiej, rolniczej krainie północnego Mazowsza, z polami, łąkami i niewielkimi lasami. Lokalne drogi o małym ruchu nadają się na spokojne wycieczki rowerowe, a w promieniu kilkudziesięciu kilometrów leżą Płońsk, Sierpc, Płock i Ciechanów – każde z nich warte osobnej wizyty.

Plan wizyty

  • Rano grodzisko.
  • Przed południem kościół i centrum miasteczka.
  • Po południu Sierpc ze skansenem albo Płońsk.

Ciekawostki

  • W 1974 roku otwarto w Raciążu największą wówczas w Polsce proszkownię mleka.
  • Z miejscowego klubu Błękitni wywodzi się reprezentant Polski Marek Jóźwiak.

Z dziećmi

Wizyta na grodzisku i opowieść o dawnych wojach strzegących granicy to krótka lekcja historii, którą łatwo połączyć ze skansenem w Sierpcu.

Kiedy przyjechać

Przez cały rok.

Jak dojechać

Raciąż leży przy drodze krajowej nr 60 i na linii kolejowej z Nasielska do Torunia; najwygodniej dojechać samochodem.

W okolicy

Gdzie spać

W Raciążu i okolicy działają agroturystyki, a większy wybór jest w Płońsku i Płocku – zobacz noclegi. Więcej miast: kategoria Miasta i starówki.

Galeria zdjęć

Raciąż — Raciąż, kościół p.w. Św. Wojciecha i Wniebowzięcia N.M.P.
Raciąż — Raciąż, kościół p.w. Św. Wojciecha i Wniebowzięcia N.M.P.
Fot. Andrzej Błaszczak, CC BY-SA 4.0
Raciąż — Raciąż, kościół p.w. Św. Wojciecha i Wniebowzięcia N.M.P.
Raciąż — Raciąż, kościół p.w. Św. Wojciecha i Wniebowzięcia N.M.P.
Fot. Andrzej Błaszczak, CC BY-SA 4.0
Raciąż — Raciąż, Plac A.Mickiewicza
Raciąż — Raciąż, Plac A.Mickiewicza
Fot. Andrzej Błaszczak, CC BY-SA 4.0
Raciąż — Raciąż, park miejski
Raciąż — Raciąż, park miejski
Fot. Andrzej Błaszczak, CC BY-SA 4.0

Opublikowano: 19.11.2026

Atrakcje i trasy w okolicy

Mapa →
Płońsk – miasto Ben-Guriona
Miasta i starówki

Płońsk – miasto Ben-Guriona

Niewielkie miasto na północnym Mazowszu, w którym na świat przyszedł Dawid Ben-Gurion – twórca państwa Izrael – ślady dawnej żydowskiej społeczności, …

2–3 godziny
Puszcze Polski – przewodnik
Parki narodowe i przyroda

Puszcze Polski – przewodnik

Ostatni las pierwotny Europy z żubrami, bagienne doliny z łosiami, sosnowe bory przecięte kanałami i rzekami kajakowymi, buczyny nad morzem i wydmy po…

1 dzień

Więcej: Miasta i starówki

Więcej →
Zbąszynek – kolejowe miasto-ogród
Miasta i starówki

Zbąszynek – kolejowe miasto-ogród

Miasto, które powstało, bo nowa granica przecięła linię kolejową – Zbąszynek wybudowano od podstaw w latach 20. XX wieku jako niemiecką stację granicz…

1–2 godziny
Miasta zaplanowane od podstaw – przewodnik
Miasta i starówki

Miasta zaplanowane od podstaw – przewodnik

Większość polskich miast rosła powoli wokół rynku i zamku. Kilka z nich narysowano jednak na desce kreślarskiej, zanim stanął pierwszy dom – od renesa…

1–7 dni