Raciąż – dawny gród i miasto sejmików
Wczesnośredniowieczny gród, w którym książęta mazowiecki i halicki dzielili się ziemiami Jaćwingów, miasto biskupów płockich i miejsce szlacheckich sejmików – Raciąż to mało znana karta historii północnego Mazowsza.
Fot. Andrzej Błaszczak, CC BY-SA 4.0
Raciąż to miasteczko liczące ok. 4 tysięcy mieszkańców, położone w powiecie płońskim na północnym Mazowszu, między Płońskiem a Sierpcem. Dziś to spokojny ośrodek rolniczy, znany z przetwórstwa mleka, ale jego historia sięga X wieku – przez kilka stuleci był ważnym grodem i siedzibą kasztelanii, a później miejscem obrad szlachty ziemi płockiej.
Historia
Ślady osadnictwa w Raciążu pochodzą z X wieku, a od XIII do XVII wieku działała tu kasztelania. W 1254 roku w Raciążu książę mazowiecki Siemowit I i książę halicki Daniel zawarli układ z zakonem krzyżackim w sprawie podziału ziem Jaćwingów – Mazowsze otrzymało jedną trzecią tych terenów. Prawa miejskie nadał Raciążowi w 1425 roku książę Siemowit IV. Od 1512 roku miasto należało do biskupów płockich.
Miasto sejmików
W XVI wieku Raciąż liczył ponad tysiąc mieszkańców i był jednym z ludniejszych miast województwa płockiego. Od XVI do pierwszej połowy XVIII wieku zbierały się tu sejmiki szlachty – wybierano posłów i omawiano sprawy regionu. Znaczenie miasta osłabły wojny XVII wieku. Po powstaniu styczniowym Raciąż utracił prawa miejskie, a odzyskał je w 1922 roku.
Grodzisko
Najstarszym zabytkiem Raciąża jest grodzisko z XII wieku – pozostałość wczesnośredniowiecznego grodu, który strzegł północnych rubieży Mazowsza. Grodzisko jest wpisane do rejestru zabytków, a wizyta na nim pozwala wyobrazić sobie dawną warownię na pograniczu z Prusami i Jaćwingami.
Kościół i miasteczko
Neogotycki kościół św. Wojciecha i Wniebowzięcia NMP z 1886 roku góruje nad miastem. W centrum zachowały się domy przy ulicach Kilińskiego i Warszawskiej, dawna synagoga i park miejski z początku XX wieku. Na skraju miasta leżą cmentarz parafialny i cmentarz żydowski z XIX wieku.
Równina Raciąska
Raciąż leży na Równinie Raciąskiej – płaskiej, rolniczej krainie północnego Mazowsza, z polami, łąkami i niewielkimi lasami. Lokalne drogi o małym ruchu nadają się na spokojne wycieczki rowerowe, a w promieniu kilkudziesięciu kilometrów leżą Płońsk, Sierpc, Płock i Ciechanów – każde z nich warte osobnej wizyty.
Plan wizyty
- Rano grodzisko.
- Przed południem kościół i centrum miasteczka.
- Po południu Sierpc ze skansenem albo Płońsk.
Ciekawostki
- W 1974 roku otwarto w Raciążu największą wówczas w Polsce proszkownię mleka.
- Z miejscowego klubu Błękitni wywodzi się reprezentant Polski Marek Jóźwiak.
Z dziećmi
Wizyta na grodzisku i opowieść o dawnych wojach strzegących granicy to krótka lekcja historii, którą łatwo połączyć ze skansenem w Sierpcu.
Kiedy przyjechać
Przez cały rok.
Jak dojechać
Raciąż leży przy drodze krajowej nr 60 i na linii kolejowej z Nasielska do Torunia; najwygodniej dojechać samochodem.
W okolicy
- Żuromin – kościół reformatów.
- Sierpc – Muzeum Wsi Mazowieckiej.
- Płońsk – miasto Ben Guriona.
- Płock – Wzgórze Tumskie.
- Ciechanów – zamek książąt mazowieckich.
- Jaćwingowie – ślady dawnego ludu.
- Sejmiki szlacheckie – miasta obrad.
Gdzie spać
W Raciążu i okolicy działają agroturystyki, a większy wybór jest w Płońsku i Płocku – zobacz noclegi. Więcej miast: kategoria Miasta i starówki.
Galeria zdjęć

Fot. Andrzej Błaszczak, CC BY-SA 4.0

Fot. Andrzej Błaszczak, CC BY-SA 4.0

Fot. Andrzej Błaszczak, CC BY-SA 4.0

Fot. Andrzej Błaszczak, CC BY-SA 4.0
Opublikowano: 19.11.2026





