Wyśmierzyce – dawne najmniejsze miasto Polski
Miasteczko z niespełna tysiącem mieszkańców, które przez dziesięciolecia nosiło tytuł najmniejszego miasta w Polsce, drewniane domy i spokojna dolina Pilicy – Wyśmierzyce to ciekawostka na mapie Mazowsza.
Fot. MOs810, CC BY-SA 4.0
Wyśmierzyce to miasteczko liczące niespełna 900 mieszkańców, położone na prawym brzegu Pilicy, w Dolinie Białobrzeskiej, w powiecie białobrzeskim województwa mazowieckiego. Przez miasto biegnie droga krajowa nr 48 z Tomaszowa Mazowieckiego do Kocka. Przez większość lat 1973–2017 Wyśmierzyce były najmniejszym miastem w Polsce pod względem liczby mieszkańców – tytuł utraciły dopiero w 2018 roku na rzecz Wiślicy. To spokojne miejsce z ciekawą historią i drewnianą zabudową typową dla Zapilicza.
Historia
Wyśmierzyce otrzymały prawa miejskie 12 grudnia 1338 roku. Przez stulecia były miastem duchownym, a w 1378 roku powstała tu parafia. Do końca XVII wieku miejscowość nazywała się Wyszemierzyce – od imienia Wyszemir. W 1657 roku wojska siedmiogrodzkie księcia Jerzego II Rakoczego niemal doszczętnie zniszczyły miasto, które już nigdy nie odzyskało dawnego znaczenia. W 1808 roku austriacki zaborca sprzedał Wyśmierzyce Józefowi Teodorowi Makomaskiemu. Po powstaniu styczniowym, w 1869 roku, miasteczko utraciło prawa miejskie, a odzyskało je w 1922 roku.
Kościół i drewniana zabudowa
Głównym zabytkiem jest kościół św. Teresy z Ávili z drugiej połowy XIX wieku. Obok stoją organistówka z połowy XIX wieku i zrekonstruowana dzwonnica. W miasteczku zachowały się też drewniane domy – przykłady architektury Zapilicza, regionu na pograniczu Mazowsza i Małopolski. Spacer uliczkami pozwala poczuć klimat dawnego miasteczka.
Bł. ks. Franciszek Rosłaniec
W Wyśmierzycach urodził się w 1889 roku ks. profesor Franciszek Rosłaniec – biblista i wykładowca, zamordowany przez Niemców w czasie II wojny światowej, beatyfikowany jako jeden ze 108 męczenników. Jest dziś patronem miasta.
Pamięć
W maju 1942 roku Niemcy utworzyli w Wyśmierzycach getto dla ok. 900 Żydów. We wrześniu tego samego roku przeniesiono ich do getta w Białobrzegach, a stamtąd wywieziono do obozu zagłady w Treblince. Pozostał cmentarz żydowski.
Dolina Pilicy
Wyśmierzyce leżą nad Pilicą – jedną z najpiękniejszych rzek Mazowsza, popularną wśród kajakarzy. Szeroka dolina z łąkami, starorzeczami i nadrzecznymi lasami to dobre miejsce na spacer, wędkowanie i obserwację ptaków. W górę rzeki leży Nowe Miasto nad Pilicą, a w dół – Białobrzegi i Warka.
Plan wizyty
- Rano kościół św. Teresy i spacer po drewnianej zabudowie.
- Przed południem dolina Pilicy.
- Po południu Białobrzegi albo Mogielnica.
Ciekawostki
- Od 2019 roku najmniejszym miastem Polski jest Opatowiec w Małopolsce, liczący nieco ponad 300 mieszkańców.
- Powierzchnia Wyśmierzyc wynosi niemal 17 km², dlatego gęstość zaludnienia jest tu wyjątkowo niska jak na miasto.
Z dziećmi
Zabawa w odgadywanie, ilu mieszkańców ma najmniejsze miasto, i spacer nad Pilicą to pomysł na krótką wizytę z dziećmi.
Kiedy przyjechać
Od wiosny do jesieni; latem dolina Pilicy jest najpiękniejsza.
Jak dojechać
Wyśmierzyce leżą przy drodze krajowej nr 48, ok. 10 km na zachód od Białobrzegów; najwygodniej dojechać samochodem.
W okolicy
- Białobrzegi – miasteczko nad Pilicą.
- Nowe Miasto nad Pilicą.
- Mogielnica – miasto cystersów.
- Warka – muzeum Pułaskiego.
- Pilica – przewodnik po dolinie rzeki.
- Najmniejsze miasteczka Polski.
Gdzie spać
W okolicy Wyśmierzyc działają agroturystyki nad Pilicą, a większy wybór jest w Białobrzegach – zobacz noclegi. Więcej miast: kategoria Miasta i starówki.
Galeria zdjęć

Fot. MOs810, CC BY-SA 4.0

Fot. Jolanta Dyr, CC BY-SA 3.0
Opublikowano: 20.11.2026




