Przejdź do treści
Miasta i starówki Ciekawe miejsca

Wyśmierzyce – dawne najmniejsze miasto Polski

Miasteczko z niespełna tysiącem mieszkańców, które przez dziesięciolecia nosiło tytuł najmniejszego miasta w Polsce, drewniane domy i spokojna dolina Pilicy – Wyśmierzyce to ciekawostka na mapie Mazowsza.

Fot. MOs810, CC BY-SA 4.0

czas: 1–2 godzinytrudność: łatwa

Wyśmierzyce to miasteczko liczące niespełna 900 mieszkańców, położone na prawym brzegu Pilicy, w Dolinie Białobrzeskiej, w powiecie białobrzeskim województwa mazowieckiego. Przez miasto biegnie droga krajowa nr 48 z Tomaszowa Mazowieckiego do Kocka. Przez większość lat 1973–2017 Wyśmierzyce były najmniejszym miastem w Polsce pod względem liczby mieszkańców – tytuł utraciły dopiero w 2018 roku na rzecz Wiślicy. To spokojne miejsce z ciekawą historią i drewnianą zabudową typową dla Zapilicza.

Historia

Wyśmierzyce otrzymały prawa miejskie 12 grudnia 1338 roku. Przez stulecia były miastem duchownym, a w 1378 roku powstała tu parafia. Do końca XVII wieku miejscowość nazywała się Wyszemierzyce – od imienia Wyszemir. W 1657 roku wojska siedmiogrodzkie księcia Jerzego II Rakoczego niemal doszczętnie zniszczyły miasto, które już nigdy nie odzyskało dawnego znaczenia. W 1808 roku austriacki zaborca sprzedał Wyśmierzyce Józefowi Teodorowi Makomaskiemu. Po powstaniu styczniowym, w 1869 roku, miasteczko utraciło prawa miejskie, a odzyskało je w 1922 roku.

Kościół i drewniana zabudowa

Głównym zabytkiem jest kościół św. Teresy z Ávili z drugiej połowy XIX wieku. Obok stoją organistówka z połowy XIX wieku i zrekonstruowana dzwonnica. W miasteczku zachowały się też drewniane domy – przykłady architektury Zapilicza, regionu na pograniczu Mazowsza i Małopolski. Spacer uliczkami pozwala poczuć klimat dawnego miasteczka.

Bł. ks. Franciszek Rosłaniec

W Wyśmierzycach urodził się w 1889 roku ks. profesor Franciszek Rosłaniec – biblista i wykładowca, zamordowany przez Niemców w czasie II wojny światowej, beatyfikowany jako jeden ze 108 męczenników. Jest dziś patronem miasta.

Pamięć

W maju 1942 roku Niemcy utworzyli w Wyśmierzycach getto dla ok. 900 Żydów. We wrześniu tego samego roku przeniesiono ich do getta w Białobrzegach, a stamtąd wywieziono do obozu zagłady w Treblince. Pozostał cmentarz żydowski.

Dolina Pilicy

Wyśmierzyce leżą nad Pilicą – jedną z najpiękniejszych rzek Mazowsza, popularną wśród kajakarzy. Szeroka dolina z łąkami, starorzeczami i nadrzecznymi lasami to dobre miejsce na spacer, wędkowanie i obserwację ptaków. W górę rzeki leży Nowe Miasto nad Pilicą, a w dół – Białobrzegi i Warka.

Plan wizyty

  • Rano kościół św. Teresy i spacer po drewnianej zabudowie.
  • Przed południem dolina Pilicy.
  • Po południu Białobrzegi albo Mogielnica.

Ciekawostki

  • Od 2019 roku najmniejszym miastem Polski jest Opatowiec w Małopolsce, liczący nieco ponad 300 mieszkańców.
  • Powierzchnia Wyśmierzyc wynosi niemal 17 km², dlatego gęstość zaludnienia jest tu wyjątkowo niska jak na miasto.

Z dziećmi

Zabawa w odgadywanie, ilu mieszkańców ma najmniejsze miasto, i spacer nad Pilicą to pomysł na krótką wizytę z dziećmi.

Kiedy przyjechać

Od wiosny do jesieni; latem dolina Pilicy jest najpiękniejsza.

Jak dojechać

Wyśmierzyce leżą przy drodze krajowej nr 48, ok. 10 km na zachód od Białobrzegów; najwygodniej dojechać samochodem.

W okolicy

Gdzie spać

W okolicy Wyśmierzyc działają agroturystyki nad Pilicą, a większy wybór jest w Białobrzegach – zobacz noclegi. Więcej miast: kategoria Miasta i starówki.

Galeria zdjęć

Wyśmierzyce — Kościół św. Teresy z Ávili w Wyśmierzycach – rzymskokatolicki kościół parafialny w mieście
Wyśmierzyce — Kościół św. Teresy z Ávili w Wyśmierzycach – rzymskokatolicki kościół parafialny w mieście
Fot. MOs810, CC BY-SA 4.0
Wyśmierzyce — Pasture in Wyśmierzycach
Wyśmierzyce — Pasture in Wyśmierzycach
Fot. Jolanta Dyr, CC BY-SA 3.0

Opublikowano: 20.11.2026

Atrakcje i trasy w okolicy

Mapa →

Więcej: Miasta i starówki

Więcej →