Przejdź do treści
Skanseny i tradycja Ciekawe miejsca

Staropolski Okręg Przemysłowy – szlak zabytków techniki

Ruiny wielkich pieców w lesie, walcownia z kołem wodnym i muzea w dawnych hutach – przewodnik po najstarszym okręgu przemysłowym w Polsce, rozciągającym się wokół Gór Świętokrzyskich i nad Kamienną.

Fot. Jakub Hałun, CC BY-SA 4.0

czas: 2–3 dnitrudność: łatwa

Zanim powstały kopalnie Górnego Śląska, sercem polskiego przemysłu były lasy i rzeki wokół Gór Świętokrzyskich. Staropolski Okręg Przemysłowy to najstarszy okręg przemysłowy w Polsce – obejmuje okolice Kielc, Końskich, Skarżyska-Kamiennej, Starachowic i Ostrowca Świętokrzyskiego. Rudy żelaza wydobywano tu od wieków, drewno z lasów dawało węgiel drzewny, a rzeki napędzały koła wodne kuźnic i walcowni.

Od kuźnic do wielkich pieców

Już w XVI wieku działało tu ponad 60 kuźnic. W XVII wieku powstały pierwsze wielkie piece, m.in. w Samsonowie i Bobrzy, a w 1782 roku w regionie pracowało 27 z 34 wielkich pieców w całej Polsce. Rozkwit przyszedł w pierwszej połowie XIX wieku: Stanisław Staszic i minister Franciszek Ksawery Drucki-Lubecki planowali ciąg zakładów metalurgicznych wzdłuż rzeki Kamiennej, a założony w 1828 roku Bank Polski finansował nowe piece i walcownie. Upadek przyniosła konkurencja Zagłębia Dąbrowskiego, gdzie zamiast węgla drzewnego używano koksu.

Samsonów

W lesie nad rzeką Bobrzą stoją ruiny huty w Samsonowie – masywne kamienne mury i wielki piec przypominają raczej średniowieczny zamek niż fabrykę. To jedno z najbardziej klimatycznych miejsc na szlaku, szczególnie jesienią.

Sielpia i Maleniec

W Sielpi działa Muzeum Zagłębia Staropolskiego z zabytkowym zakładem, kołami wodnymi i maszynami, a obok – duży zalew z plażami. W Maleńcu zachowała się zabytkowa walcownia i gwoździarnia z kołem zamachowym, nazywanym „Szaleńcem”. Pokazy dawnych technologii robią wrażenie także na dzieciach.

Starachowice i Chlewiska

W Starachowicach działa Muzeum Przyrody i Techniki w dawnym zespole wielkopiecowym – można zobaczyć wielki piec, hale i urządzenia hutnicze. Zabytkowy zakład wielkopiecowy zachował się też w Chlewiskach. Po II wojnie światowej w Starachowicach powstała Fabryka Samochodów Ciężarowych „Star” – kolejny rozdział przemysłowej historii regionu.

Dolina Kamiennej

Wzdłuż Kamiennej ciągną się ślady dawnych zakładów: ruiny walcowni w Nietulisku Dużym, pozostałości w Mostkach i hutnicze tradycje Ostrowca Świętokrzyskiego, gdzie w latach 1837–1839 zbudowano hutę. Szlak można przejechać samochodem albo rowerem, łącząc zabytki techniki z wizytą w opactwie w Wąchocku.

Plan trasy

  • Dzień 1 – Samsonów, Chlewiska i Sielpia z noclegiem nad zalewem.
  • Dzień 2 – Maleniec i Końskie, a po południu Starachowice.
  • Dzień 3 – dolina Kamiennej: Wąchock, Nietulisko i Ostrowiec Świętokrzyski.

Ciekawostki

  • W 1900 roku piec opalany koksem produkował średnio 25 tysięcy ton surówki rocznie, a piec na węgiel drzewny – zaledwie 1,5 tysiąca ton.
  • Zabytki okręgu łączy szlak „Śladami Zabytków Techniki Staropolskiego Zagłębia Przemysłowego”.

Z dziećmi

Koło wodne w Maleńcu, ruiny w Samsonowie i plaża nad zalewem w Sielpi to plan, który zainteresuje całą rodzinę.

Kiedy przyjechać

Od maja do października, gdy muzea działają w pełnym zakresie, a w Sielpi trwa sezon kąpielowy.

W okolicy

Gdzie spać

W Sielpi nad zalewem, w Końskich i Starachowicach działają ośrodki, hotele i pensjonaty – zobacz noclegi. Więcej dawnych rzemiosł: kategoria Skanseny i tradycja.

Galeria zdjęć

Samsonów — Steel mill in Samsonów
Samsonów — Steel mill in Samsonów
Fot. Jakub Hałun, CC BY-SA 4.0
Sielpia — Description : Water wheel and hammer in the Old Industry Museum in Sielpia Wielka, Poland
Sielpia — Description : Water wheel and hammer in the Old Industry Museum in Sielpia Wielka, Poland
Fot. No machine-readable author provided. Scythian~commonswiki assumed (based on copyright claims)., CC BY 2.5
Chlewiska — Budynki zabytkowej huty żelaza.
Chlewiska — Budynki zabytkowej huty żelaza.
Fot. Rafał T, CC BY-SA 3.0
Starachowice — Zakłady Starachowickie 9 steam engine, 750 mm, Orenstein & Koppel 7899/1921 at Nature and
Starachowice — Zakłady Starachowickie 9 steam engine, 750 mm, Orenstein & Koppel 7899/1921 at Nature and
Fot. Michał Derela, CC BY-SA 4.0
Końskie — Końskie, park, 2 poł. XVIII, poł. XIX w., widok na figurkę
Końskie — Końskie, park, 2 poł. XVIII, poł. XIX w., widok na figurkę
Fot. Jacmu, CC BY-SA 3.0 pl

Opublikowano: 18.11.2026

Gdzie spać w okolicy

Na mapie →

Obiekty z rejestru hotelarskiego w promieniu 200 km

Pokaż wszystkie (309) na mapie

Atrakcje i trasy w okolicy

Mapa →
Dąb Bartek w Zagnańsku
Parki narodowe i przyroda

Dąb Bartek w Zagnańsku

Najsłynniejszy dąb w Polsce: wiekowy olbrzym w Zagnańsku pod Kielcami, owiany legendami o królach i wojnach.

1–2 godziny
Samsonów – ruiny huty żelaza
Zamki i twierdze

Samsonów – ruiny huty żelaza

Monumentalne ruiny XIX-wiecznej huty żelaza „Józef” w lesie, przypominające antyczną świątynię – pamiątka po Staropolskim Okręgu Przemysłowym, w pobli…

1–2 godziny

Więcej: Skanseny i tradycja

Więcej →