Staropolski Okręg Przemysłowy – szlak zabytków techniki
Ruiny wielkich pieców w lesie, walcownia z kołem wodnym i muzea w dawnych hutach – przewodnik po najstarszym okręgu przemysłowym w Polsce, rozciągającym się wokół Gór Świętokrzyskich i nad Kamienną.
Fot. Jakub Hałun, CC BY-SA 4.0
Zanim powstały kopalnie Górnego Śląska, sercem polskiego przemysłu były lasy i rzeki wokół Gór Świętokrzyskich. Staropolski Okręg Przemysłowy to najstarszy okręg przemysłowy w Polsce – obejmuje okolice Kielc, Końskich, Skarżyska-Kamiennej, Starachowic i Ostrowca Świętokrzyskiego. Rudy żelaza wydobywano tu od wieków, drewno z lasów dawało węgiel drzewny, a rzeki napędzały koła wodne kuźnic i walcowni.
Od kuźnic do wielkich pieców
Już w XVI wieku działało tu ponad 60 kuźnic. W XVII wieku powstały pierwsze wielkie piece, m.in. w Samsonowie i Bobrzy, a w 1782 roku w regionie pracowało 27 z 34 wielkich pieców w całej Polsce. Rozkwit przyszedł w pierwszej połowie XIX wieku: Stanisław Staszic i minister Franciszek Ksawery Drucki-Lubecki planowali ciąg zakładów metalurgicznych wzdłuż rzeki Kamiennej, a założony w 1828 roku Bank Polski finansował nowe piece i walcownie. Upadek przyniosła konkurencja Zagłębia Dąbrowskiego, gdzie zamiast węgla drzewnego używano koksu.
Samsonów
W lesie nad rzeką Bobrzą stoją ruiny huty w Samsonowie – masywne kamienne mury i wielki piec przypominają raczej średniowieczny zamek niż fabrykę. To jedno z najbardziej klimatycznych miejsc na szlaku, szczególnie jesienią.
Sielpia i Maleniec
W Sielpi działa Muzeum Zagłębia Staropolskiego z zabytkowym zakładem, kołami wodnymi i maszynami, a obok – duży zalew z plażami. W Maleńcu zachowała się zabytkowa walcownia i gwoździarnia z kołem zamachowym, nazywanym „Szaleńcem”. Pokazy dawnych technologii robią wrażenie także na dzieciach.
Starachowice i Chlewiska
W Starachowicach działa Muzeum Przyrody i Techniki w dawnym zespole wielkopiecowym – można zobaczyć wielki piec, hale i urządzenia hutnicze. Zabytkowy zakład wielkopiecowy zachował się też w Chlewiskach. Po II wojnie światowej w Starachowicach powstała Fabryka Samochodów Ciężarowych „Star” – kolejny rozdział przemysłowej historii regionu.
Dolina Kamiennej
Wzdłuż Kamiennej ciągną się ślady dawnych zakładów: ruiny walcowni w Nietulisku Dużym, pozostałości w Mostkach i hutnicze tradycje Ostrowca Świętokrzyskiego, gdzie w latach 1837–1839 zbudowano hutę. Szlak można przejechać samochodem albo rowerem, łącząc zabytki techniki z wizytą w opactwie w Wąchocku.
Plan trasy
- Dzień 1 – Samsonów, Chlewiska i Sielpia z noclegiem nad zalewem.
- Dzień 2 – Maleniec i Końskie, a po południu Starachowice.
- Dzień 3 – dolina Kamiennej: Wąchock, Nietulisko i Ostrowiec Świętokrzyski.
Ciekawostki
- W 1900 roku piec opalany koksem produkował średnio 25 tysięcy ton surówki rocznie, a piec na węgiel drzewny – zaledwie 1,5 tysiąca ton.
- Zabytki okręgu łączy szlak „Śladami Zabytków Techniki Staropolskiego Zagłębia Przemysłowego”.
Z dziećmi
Koło wodne w Maleńcu, ruiny w Samsonowie i plaża nad zalewem w Sielpi to plan, który zainteresuje całą rodzinę.
Kiedy przyjechać
Od maja do października, gdy muzea działają w pełnym zakresie, a w Sielpi trwa sezon kąpielowy.
W okolicy
- Samsonów – ruiny huty żelaza.
- Sielpia – zalew i Muzeum Zagłębia Staropolskiego.
- Chlewiska – zabytkowa huta żelaza.
- Starachowice – Muzeum Przyrody i Techniki.
- Końskie – park pałacowy.
- Wąchock – opactwo cystersów.
- Ostrowiec Świętokrzyski – pałac i Krzemionki.
- Zabytki techniki i przemysłu w Polsce.
Gdzie spać
W Sielpi nad zalewem, w Końskich i Starachowicach działają ośrodki, hotele i pensjonaty – zobacz noclegi. Więcej dawnych rzemiosł: kategoria Skanseny i tradycja.
Galeria zdjęć

Fot. Jakub Hałun, CC BY-SA 4.0

Fot. No machine-readable author provided. Scythian~commonswiki assumed (based on copyright claims)., CC BY 2.5

Fot. Rafał T, CC BY-SA 3.0

Fot. Michał Derela, CC BY-SA 4.0

Fot. Jacmu, CC BY-SA 3.0 pl
Opublikowano: 18.11.2026




