Przejdź do treści
Miasta i starówki Ciekawe miejsca

Dawne szkoły i akademie w Polsce – przewodnik

Najstarsza uczelnia w Polsce, akademia w mieście idealnym, szkoła braci polskich znana w całej Europie i gimnazjum, w którym uczył ojciec nowoczesnej pedagogiki – przewodnik po dawnych miejscach nauki w Polsce.

Fot. Jakub Hałun, CC BY-SA 4.0

czas: 1–7 dnitrudność: łatwa

Szkoły i akademie dawnej Rzeczypospolitej to ważna, choć mniej znana część polskiego dziedzictwa. Obok Akademii Krakowskiej działały uczelnie zakładane przez magnatów, zakony i wspólnoty religijne – kalwinów, braci polskich i braci czeskich. Kształciły elity kraju i przyciągały studentów z zagranicy. Wiele z tych miejsc zachowało się do dziś, a ich budynki można zwiedzać. To dobry pomysł na wycieczkę szkolną lub rodzinną podróż śladami historii edukacji.

Kraków – Akademia Krakowska

Najstarsza uczelnia w Polsce, założona w 1364 roku przez Kazimierza Wielkiego i odnowiona w 1400 roku przez Władysława Jagiełłę i królową Jadwigę, to dzisiejszy Uniwersytet Jagielloński. Jego najstarszy budynek – Collegium Maius – z gotyckim dziedzińcem arkadowym mieści muzeum z instrumentami astronomicznymi z czasów, gdy studiował tu Mikołaj Kopernik.

Zamość – Akademia Zamojska

Kanclerz Jan Zamoyski założył w swoim mieście idealnym Akademię Zamojską pod koniec XVI wieku. Była to trzecia uczelnia w Rzeczypospolitej, kształcąca prawników, lekarzy i humanistów. Gmach Akademii stoi do dziś przy zamojskiej starówce wpisanej na Listę UNESCO.

Raków – Sarmackie Ateny

W Rakowie na Kielecczyźnie w latach 1602–1638 działała Akademia Rakowska braci polskich – szkoła o europejskiej sławie, do której przyjeżdżali uczniowie z wielu krajów. Zamknięto ją wyrokiem sądu w 1638 roku. W Rakowie zachował się dom ariańskiego ministra.

Leszno – Jan Amos Komeński

W Lesznie w Wielkopolsce działało gimnazjum braci czeskich, w którym nauczał Jan Amos Komeński – jeden z najwybitniejszych pedagogów w historii, autor podręczników, które zrewolucjonizowały naukę. W mieście zachował się dawny kościół braci czeskich i barokowy rynek.

Pijarzy i Akademia Rycerska

Od XVII wieku ważną rolę w edukacji odgrywali pijarzy – zakon prowadzący szkoły w wielu miastach, m.in. w Szczuczynie na Podlasiu i Opolu Lubelskim. W Legnicy na Śląsku działała Akademia Rycerska, kształcąca młodzież szlachecką – jej monumentalny gmach stoi w centrum miasta.

Jak zwiedzać

  • Kraków i Zamość to cele na osobne wyjazdy – w obu miastach jest wiele innych zabytków.
  • Raków łatwo połączyć z wycieczką po Kielecczyźnie i Ponidziu.
  • Leszno i Legnicę można odwiedzić w trakcie podróży przez zachodnią Polskę.

Ciekawostki

  • W Akademii Krakowskiej studiował Mikołaj Kopernik, który rozpoczął naukę w 1491 roku.
  • Komeński pisał podręczniki z obrazkami – jego „Orbis pictus” uchodzi za jeden z pierwszych ilustrowanych podręczników dla dzieci.

Z dziećmi

Zwiedzanie Collegium Maius z dawnymi globusami i instrumentami astronomicznymi to świetna lekcja historii nauki dla dzieci w wieku szkolnym.

Kiedy przyjechać

Przez cały rok; muzea uniwersyteckie warto odwiedzać poza okresem wakacyjnych tłumów.

W okolicy

Gdzie spać

W Krakowie, Zamościu, Lesznie i Legnicy działają hotele i pensjonaty – zobacz noclegi. Więcej miast: kategoria Miasta i starówki.

Galeria zdjęć

Kraków w dwa dni — Wawel Castle and Cathedral over Vistula river in Kraków
Kraków w dwa dni — Wawel Castle and Cathedral over Vistula river in Kraków
Fot. Jakub Hałun, CC BY-SA 4.0
Zamość i Roztocze — Houses on market place in Zamość in the evening
Zamość i Roztocze — Houses on market place in Zamość in the evening
Fot. Pudelek (Marcin Szala), CC BY-SA 3.0
Raków — The Holy Trinity church in Raków, Poland.
Raków — The Holy Trinity church in Raków, Poland.
Fot. Agnieszka Kwiecień, Nova, CC BY-SA 3.0
Leszno — Leszno , Rynek 2 - kamienica z XVIII w. (zabytek nr 1183/A)
Leszno — Leszno , Rynek 2 - kamienica z XVIII w. (zabytek nr 1183/A)
Fot. Mieczysaw, CC BY-SA 3.0 pl
Szczuczyn — Piarists cloister in Szczuczyn, Poland
Szczuczyn — Piarists cloister in Szczuczyn, Poland
Fot. image taken by User:Mathiasrex Maciej Szczepańczyk, CC BY 3.0

Opublikowano: 20.11.2026

Gdzie spać w okolicy

Na mapie →

Obiekty z rejestru hotelarskiego w promieniu 400 km

Pokaż wszystkie (400) na mapie

Atrakcje i trasy w okolicy

Mapa →
Najpiękniejsze rynki w Polsce
Miasta i starówki

Najpiękniejsze rynki w Polsce

Średniowieczne place targowe, renesansowe kamienice z attykami, ratusze z wieżami i koziołkami, podcienia i kawiarniane ogródki – przewodnik po najpię…

1–7 dni
Osiedla robotnicze i fabryczne – przewodnik
Miasta i starówki

Osiedla robotnicze i fabryczne – przewodnik

Ceglane familoki z czerwonymi obramowaniami okien, miasto zbudowane od podstaw dla fabryki lnu i domy kolejarzy przy stacji na trasie do Petersburga –…

2–5 dni

Więcej: Miasta i starówki

Więcej →