Pijarzy w Polsce – kolegia i kościoły – przewodnik

Pijarzy to zakon założony przez św. Józefa Kalasancjusza, który w 1597 roku otworzył w Rzymie pierwszą bezpłatną szkołę podstawową w Europie. Papież zatwierdził zakon w 1621 roku. Jego głównym zadaniem stało się nauczanie dzieci i młodzieży. W Polsce pijarzy na ponad sto lat stali się jednymi z najważniejszych nauczycieli w kraju, a ich szkoły wychowały wielu uczonych, pisarzy i polityków.

Przybycie do Polski

Starania o sprowadzenie pijarów podjął król Władysław IV Waza. Zakonnicy przybyli jednak dopiero w 1642 roku, uciekając przed wojną trzydziestoletnią z Moraw. Osiedlili się w Warszawie, a w 1643 roku założyli pierwszą szkołę w Podolińcu na Spiszu, dziś po słowackiej stronie granicy.

Collegium Nobilium

W 1740 roku pijar Stanisław Konarski założył w Warszawie Collegium Nobilium – szkołę dla synów szlachty, która stała się jedną z najlepszych w Rzeczypospolitej. Konarski wprowadził nowoczesne metody nauczania i był jednym z prekursorów reform oświecenia.

Kolegia w miasteczkach

Pijarzy zakładali kolegia także w małych miastach. W Szczuczynie zachował się barokowy zespół klasztoru, kościoła i kolegium z przełomu XVII i XVIII wieku. W Łukowie działało słynne kolegium, w którym uczyli się m.in. Bronisław Trentowski i Franciszek Salezy Jezierski. Kolegia pijarskie istniały też w Radziejowie na Kujawach i w Wieluniu.

Kraków

W Krakowie pijarzy mają barokowy kościół Przemienienia Pańskiego przy ulicy Pijarskiej, niedaleko Bramy Floriańskiej. Jego fasada jest jednym z charakterystycznych widoków Starego Miasta.

Pijarzy dziś

Po kasatach w czasie zaborów zakon stracił większość szkół, ale odrodził się w XX wieku. Dziś pijarzy prowadzą szkoły m.in. w Krakowie, Warszawie, Łowiczu, Rzeszowie, Poznaniu, Elblągu i Katowicach.

Jak zwiedzać

• Szczuczyn łatwo połączyć z Biebrzańskim Parkiem Narodowym.
• Łuków leży na trasie z Warszawy do Terespola.
• W Krakowie kościół pijarów warto zobaczyć przy okazji spaceru po Drodze Królewskiej.

Ciekawostki

• Pełna nazwa zakonu to Zakon Kleryków Regularnych Ubogich Matki Bożej Szkół Pobożnych.
• Wśród znanych pijarów był też Onufry Kopczyński, autor pierwszej szkolnej gramatyki języka polskiego.

Z dziećmi

Opowieść o zakonie, który zakładał szkoły dla ubogich dzieci, to dobry temat na rodzinną wycieczkę do Szczuczyna albo Krakowa.

Kiedy przyjechać

Przez cały rok; kościoły są czynne, więc zwiedzaj je poza nabożeństwami.

W okolicy

• Szczuczyn – klasztor pijarów.
• Łuków – kolegiata.
• Radziejów – miasto sejmików.
• Wieluń – Brama Krakowska.
• Łowicz – stolica folkloru.
• Kraków w dwa dni.
• Spisz – przewodnik.
• Kościoły jezuickie w Polsce.

Gdzie spać

W Krakowie, Warszawie i Łomży działa wiele hoteli, a w miasteczkach – pensjonaty i agroturystyki – zobacz noclegi. Więcej klasztorów: kategoria Sanktuaria i klasztory.

Galeria zdjęć

Opublikowano: 13.11.2026