Krzyż Wielkopolski – kolejowe miasto nad Drawą
Miasto, które zawdzięcza nazwę skrzyżowaniu dwóch wielkich linii kolejowych, przez dwadzieścia lat leżało tuż przy granicy, a dziś jest bramą do Drawieńskiego Parku Narodowego i kajakowej Drawy.
Fot. Smiley.toerist, CC BY-SA 4.0
Krzyż Wielkopolski to miasto liczące ok. 6 tysięcy mieszkańców, położone w powiecie czarnkowsko-trzcianeckim, nad Drawą i Notecią. Na północ od miasta rozciąga się Drawieński Park Narodowy, a na południe – Puszcza Notecka. To młode miasto o niezwykłej historii, w której główną rolę odgrywa kolej.
Miasto z kolejowego skrzyżowania
Osadnictwo zaczęło się tu w 1701 roku, gdy Jan Kazimierz Sapieha założył wieś olęderską. Prawdziwy rozwój przyniosła jednak kolej. W 1848 roku poprowadzono tędy linię Poznań – Szczecin, a w 1851 roku – słynną Kolej Wschodnią (Ostbahn) z Berlina do Królewca. W miejscu ich skrzyżowania wyrósł węzeł kolejowy, a od niego – nazwa miasta: niemieckie Kreuz, czyli „krzyż”. Węzeł działa do dziś, a historyczny dworzec z końca XIX wieku należy do zabytków miasta.
Na granicy
Po traktacie wersalskim, w latach 1920–1939, granica polsko-niemiecka biegła zaledwie 2 km na wschód od miasta. Krzyż pozostał po stronie niemieckiej i stał się stacją graniczną na trasie z Berlina do Prus Wschodnich. Prawa miejskie otrzymał dopiero w 1936 roku. 28 stycznia 1945 roku miasto zajęła Armia Czerwona, a w maju przybyli pierwsi polscy osadnicy. Do końca 1991 roku oficjalna nazwa brzmiała po prostu Krzyż.
Kościoły
W mieście stoją dwie zabytkowe świątynie: neoromański kościół św. Antoniego Padewskiego z 1882 roku i dwuwieżowy kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa z 1936 roku. Zachowały się też budynki poczty i rzeźni z początku XX wieku.
Drawa i Płociczna
Krzyż to dobra baza dla kajakarzy. Drawa – jedna z najpiękniejszych rzek Pomorza i Wielkopolski – płynie przez Drawieński Park Narodowy, a jej dolina jest głęboka i lesista. W pobliżu wpada do niej Płociczna, także popularna wśród kajakarzy. Na spływy po parku narodowym obowiązują zasady i opłaty – warto sprawdzić je przed wyjazdem. W okolicy nie ma ciężkiego przemysłu, a lasy i czyste powietrze sprzyjają wypoczynkowi.
Plan wizyty
- Rano dworzec kolejowy i spacer po centrum.
- Przed południem kościoły św. Antoniego i Najświętszego Serca.
- Po południu spływ Drawą albo wycieczka do Drawna lub Wielenia.
Ciekawostki
- Krzyż jest jednym z nielicznych polskich miast, których nazwa pochodzi od skrzyżowania linii kolejowych.
- Przed wojną mieszkało tu prawie 5 tysięcy osób narodowości niemieckiej.
Z dziećmi
Obserwowanie pociągów na dużym węźle kolejowym i krótki spływ kajakiem po Noteci to dobre atrakcje dla dzieci.
Kiedy przyjechać
Od maja do września – w sezonie kajakowym na Drawie.
Jak dojechać
Krzyż Wielkopolski ma dobre połączenia kolejowe z Poznaniem, Szczecinem, Piłą i Gorzowem – to jeden z ważniejszych węzłów kolejowych zachodniej Polski.
W okolicy
- Drawieński Park Narodowy – spływ Drawą.
- Drawno – brama Drawieńskiego Parku Narodowego.
- Wieleń – pałac Sapiehów nad Notecią.
- Drezdenko nad Notecią.
- Trzcianka – jezioro Sarcze.
- Puszcza Notecka rowerem.
- Granica II RP z Niemcami.
- Zabytkowe dworce kolejowe w Polsce.
- Miasta kolejowe Polski – przewodnik.
Gdzie spać
W Krzyżu Wielkopolskim i okolicy działają pensjonaty i agroturystyki, a nad Drawą – pola biwakowe i stanice – zobacz noclegi. Więcej miast: kategoria Miasta i starówki.
Galeria zdjęć

Fot. Smiley.toerist, CC BY-SA 4.0

Fot. Smiley.toerist, CC BY-SA 4.0
Opublikowano: 19.11.2026





