Przejdź do treści
Miasta i starówki Ciekawe miejsca

Krzyż Wielkopolski – kolejowe miasto nad Drawą

Miasto, które zawdzięcza nazwę skrzyżowaniu dwóch wielkich linii kolejowych, przez dwadzieścia lat leżało tuż przy granicy, a dziś jest bramą do Drawieńskiego Parku Narodowego i kajakowej Drawy.

Fot. Smiley.toerist, CC BY-SA 4.0

czas: 1–2 godzinytrudność: łatwa

Krzyż Wielkopolski to miasto liczące ok. 6 tysięcy mieszkańców, położone w powiecie czarnkowsko-trzcianeckim, nad Drawą i Notecią. Na północ od miasta rozciąga się Drawieński Park Narodowy, a na południe – Puszcza Notecka. To młode miasto o niezwykłej historii, w której główną rolę odgrywa kolej.

Miasto z kolejowego skrzyżowania

Osadnictwo zaczęło się tu w 1701 roku, gdy Jan Kazimierz Sapieha założył wieś olęderską. Prawdziwy rozwój przyniosła jednak kolej. W 1848 roku poprowadzono tędy linię Poznań – Szczecin, a w 1851 roku – słynną Kolej Wschodnią (Ostbahn) z Berlina do Królewca. W miejscu ich skrzyżowania wyrósł węzeł kolejowy, a od niego – nazwa miasta: niemieckie Kreuz, czyli „krzyż”. Węzeł działa do dziś, a historyczny dworzec z końca XIX wieku należy do zabytków miasta.

Na granicy

Po traktacie wersalskim, w latach 1920–1939, granica polsko-niemiecka biegła zaledwie 2 km na wschód od miasta. Krzyż pozostał po stronie niemieckiej i stał się stacją graniczną na trasie z Berlina do Prus Wschodnich. Prawa miejskie otrzymał dopiero w 1936 roku. 28 stycznia 1945 roku miasto zajęła Armia Czerwona, a w maju przybyli pierwsi polscy osadnicy. Do końca 1991 roku oficjalna nazwa brzmiała po prostu Krzyż.

Kościoły

W mieście stoją dwie zabytkowe świątynie: neoromański kościół św. Antoniego Padewskiego z 1882 roku i dwuwieżowy kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa z 1936 roku. Zachowały się też budynki poczty i rzeźni z początku XX wieku.

Drawa i Płociczna

Krzyż to dobra baza dla kajakarzy. Drawa – jedna z najpiękniejszych rzek Pomorza i Wielkopolski – płynie przez Drawieński Park Narodowy, a jej dolina jest głęboka i lesista. W pobliżu wpada do niej Płociczna, także popularna wśród kajakarzy. Na spływy po parku narodowym obowiązują zasady i opłaty – warto sprawdzić je przed wyjazdem. W okolicy nie ma ciężkiego przemysłu, a lasy i czyste powietrze sprzyjają wypoczynkowi.

Plan wizyty

  • Rano dworzec kolejowy i spacer po centrum.
  • Przed południem kościoły św. Antoniego i Najświętszego Serca.
  • Po południu spływ Drawą albo wycieczka do Drawna lub Wielenia.

Ciekawostki

  • Krzyż jest jednym z nielicznych polskich miast, których nazwa pochodzi od skrzyżowania linii kolejowych.
  • Przed wojną mieszkało tu prawie 5 tysięcy osób narodowości niemieckiej.

Z dziećmi

Obserwowanie pociągów na dużym węźle kolejowym i krótki spływ kajakiem po Noteci to dobre atrakcje dla dzieci.

Kiedy przyjechać

Od maja do września – w sezonie kajakowym na Drawie.

Jak dojechać

Krzyż Wielkopolski ma dobre połączenia kolejowe z Poznaniem, Szczecinem, Piłą i Gorzowem – to jeden z ważniejszych węzłów kolejowych zachodniej Polski.

W okolicy

Gdzie spać

W Krzyżu Wielkopolskim i okolicy działają pensjonaty i agroturystyki, a nad Drawą – pola biwakowe i stanice – zobacz noclegi. Więcej miast: kategoria Miasta i starówki.

Galeria zdjęć

Krzyż Wielkopolski — Station Krzyz Wielkopolski in Polen
Krzyż Wielkopolski — Station Krzyz Wielkopolski in Polen
Fot. Smiley.toerist, CC BY-SA 4.0
Krzyż Wielkopolski — Station Krzyz Wielkopolski in Polen
Krzyż Wielkopolski — Station Krzyz Wielkopolski in Polen
Fot. Smiley.toerist, CC BY-SA 4.0

Opublikowano: 19.11.2026

Atrakcje i trasy w okolicy

Mapa →
Wieleń – pałac Sapiehów nad Notecią
Pałace i dwory

Wieleń – pałac Sapiehów nad Notecią

Pałac magnatów na wzgórzu dawnego zamku, rynek nagrodzony w europejskim konkursie architektury i Noteć płynąca przez miasto, które przez dwie dekady p…

1–2 godziny
Drezdenko – nad Notecią i dawna twierdza
Miasta i starówki

Drezdenko – nad Notecią i dawna twierdza

Najwyższa wieża kościelna w województwie, XVII-wieczny spichlerz z muzeum lasów i rzek, barokowy pałac i Noteć płynąca przez miasto – Drezdenko to cie…

1–2 godziny

Więcej: Miasta i starówki

Więcej →
Zbąszynek – kolejowe miasto-ogród
Miasta i starówki

Zbąszynek – kolejowe miasto-ogród

Miasto, które powstało, bo nowa granica przecięła linię kolejową – Zbąszynek wybudowano od podstaw w latach 20. XX wieku jako niemiecką stację granicz…

1–2 godziny
Miasta zaplanowane od podstaw – przewodnik
Miasta i starówki

Miasta zaplanowane od podstaw – przewodnik

Większość polskich miast rosła powoli wokół rynku i zamku. Kilka z nich narysowano jednak na desce kreślarskiej, zanim stanął pierwszy dom – od renesa…

1–7 dni