Mury i kościoły z kamienia polnego – przewodnik

Na polskim niżu brakowało naturalnych kamieniołomów, ale lądolód zostawił po sobie tysiące głazów narzutowych przyniesionych ze Skandynawii. Z tego kamienia polnego budowano kościoły, mury miejskie, folwarki i ogrodzenia. Najstaranniej obrabiane bloki – ciosy granitowe – wykorzystywano w budowlach romańskich i wczesnogotyckich. Później kamień łączono z cegłą, a z czasem w większości budowli zastąpiła go cegła.

Romańskie kolegiaty

• Kruszwica – kolegiata św. Piotra i Pawła z XII wieku, zbudowana z granitowych ciosów, jeden z najstarszych kościołów w Polsce.
• Tum pod Łęczycą – archikolegiata z XII wieku z dwiema parami wież i dwiema absydami, także z granitowych ciosów.

Mury obronne

• Trzcińsko-Zdrój – mury z kamienia polnego z XIV wieku zachowały się niemal na całym obwodzie.
• Recz – owalny układ średniowiecznego miasta i w większości zachowany mur z kamienia polnego z XIV–XV wieku.
• Moryń – mury z kamienia polnego i romański kościół z ciosów granitowych.

Kościoły Pomorza Zachodniego

• Gryfino – gotycki kościół Narodzenia NMP, którego najstarsze części wzniesiono z ciosów granitowych w XIII wieku.
• Węgorzyno – kościół z kamienia narzutowego z XV wieku z renesansowymi emporami.

W wielu wsiach Pomorza Zachodniego i Nowej Marchii stoją małe kościoły z kamienia polnego – często najstarsze budowle w okolicy.

Jak rozpoznać

• Ciosy granitowe to starannie obrobione, prostopadłościenne bloki układane w równych warstwach.
• Kamień polny to nieobrobione lub lekko obrobione głazy różnej wielkości, łączone zaprawą.
• W budowlach gotyckich kamień często tworzy dolną część ścian, a wyżej pojawia się cegła.

Ciekawostki

• Głazy narzutowe przywędrowały ze Skandynawii razem z lądolodem – największe z nich, jak Trygław w Tychowie, są dziś pomnikami przyrody.
• Kamień polny wykorzystywano też w budynkach gospodarczych folwarków, łącząc go z czerwoną cegłą.

Z dziećmi

Szukanie w murach głazów o różnych kolorach i opowieść o lodowcu, który przyniósł je ze Skandynawii, to dobra lekcja geologii i historii.

Kiedy przyjechać

Przez cały rok; mury najlepiej oglądać wiosną i jesienią, gdy nie zasłaniają ich liście.

W okolicy

• Kruszwica – Mysia Wieża.
• Łęczyca i archikolegiata w Tumie.
• Trzcińsko-Zdrój – mury obronne.
• Recz – mury nad Iną.
• Moryń – geopark i jezioro.
• Gryfino – Brama Bańska.
• Węgorzyno – miasteczko nad jeziorem.
• Tychowo – głaz Trygław.
• Kamienne kręgi i głazy narzutowe.
• Mury obronne w Polsce.

Gdzie spać

W miasteczkach Pomorza Zachodniego i Kujaw działają pensjonaty i agroturystyki – zobacz noclegi. Więcej zabytków: kategoria Zamki i twierdze.

Galeria zdjęć

Opublikowano: 14.11.2026