Wieleń – pałac Sapiehów nad Notecią

Pałac magnatów na wzgórzu dawnego zamku, rynek nagrodzony w europejskim konkursie architektury i Noteć płynąca przez miasto, które przez dwie dekady przecinała granica państwa – Wieleń to ciekawy przystanek w dolinie Noteci.

Fot. Roweromaniak, CC BY-SA 3.0

czas: 1–2 godzinytrudność: łatwa

Wieleń leży nad Notecią, w północnej Wielkopolsce, na skraju Puszczy Noteckiej. To niewielkie miasto z ok. 6 tysiącami mieszkańców, którego historia sięga początków państwa polskiego – gród wspomina już Gall Anonim w swojej kronice.

Historia

W latach 1108–1109 gród w Wieleniu bronił się przed wojskami Bolesława Krzywoustego. W XIII wieku istniała tu kasztelania, a w 1298 roku Władysław Łokietek nadał zamek Wincentemu z Szamotuł. W 1335 roku przebywał tu Kazimierz Wielki. Około 1515 roku miasto przejął Łukasz Górka, a później władali nim m.in. Kostkowie, Czarnkowscy, Grudzińscy, Sapiehowie i Opalińscy. W 1783 roku pożar strawił połowę miasta. Po I wojnie światowej granica polsko-niemiecka podzieliła Wieleń – południowa część wróciła do Polski, a północna pozostała w Niemczech aż do 1945 roku.

Pałac Sapiehów

Najcenniejszym zabytkiem jest pałac Sapiehów z XVIII wieku, zbudowany przez wojewodę smoleńskiego Piotra Sapiehę w miejscu średniowiecznego zamku. Elegancka rezydencja stoi na wzniesieniu nad doliną Noteci.

Kościoły i rynek

Kościół Wniebowzięcia NMP i św. Michała Archanioła pochodzi z XVII wieku, a poewangelicki kościół św. Rocha – z 1930 roku. W 2021 roku zrewitalizowany rynek zdobył nagrodę European Property Awards. Warto zobaczyć też budynek strzelnicy Bractwa Kurkowego z 1850 roku i domy z końca XVIII wieku.

Noteć i Puszcza Notecka

Na południe od rzeki zaczyna się Puszcza Notecka – rozległe lasy sosnowe z wydmami i szlakami rowerowymi. Noteć to także szlak kajakowy i część Wielkiej Pętli Wielkopolski.

Plan wizyty

Pałac Sapiehów i wzgórze nad Notecią.
Rynek i kościół Wniebowzięcia NMP.
Spacer nad Notecią albo wycieczka do Puszczy Noteckiej.

Ciekawostki

Ludowa etymologia wiąże nazwę miasta z jeleniami z okolicznej puszczy.
Pierwszy żelazny most nad Notecią otwarto tu w 1894 roku.

Z dziećmi

Spacer nad rzeką, plac zabaw w odnowionym centrum i rowerowa wycieczka w lasy to dobry plan na krótką wizytę.

Kiedy przyjechać

Od wiosny do jesieni, gdy dolina Noteci i puszcza są najpiękniejsze.

Jak dojechać

W Wieleniu krzyżują się drogi wojewódzkie nr 135, 174, 177 i 181; stacja Wieleń Północny leży na linii z Krzyża do Piły.

W okolicy

Gdzie spać

W Wieleniu działają pensjonaty i agroturystyki, a większy wybór jest w Pile i Czarnkowie – zobacz noclegi. Więcej rezydencji: kategoria Pałace i dwory.