Przejdź do treści
Sanktuaria i klasztory Ciekawe miejsca

Wąsosz – gotycki kościół i dawne miasto królewskie

Ceglany kościół z początku XVI wieku, „klasztorek” karmelitów przy rynku i pamięć dawnego miasta, które miało własny powiat i zamek – Wąsosz to cichy zakątek północnego Podlasia między Biebrzą a Mazurami.

Fot. Zala, CC BY-SA 4.0

czas: 1–2 godzinytrudność: łatwa

Wąsosz to wieś licząca ok. 1,1 tysiąca mieszkańców, siedziba gminy w powiecie grajewskim, na północy województwa podlaskiego. Historycznie należy do mazowieckiej ziemi wiskiej. Przez ponad cztery stulecia był miastem królewskim z własnym powiatem, sądem i zamkiem. Dziś to spokojna rolnicza miejscowość, ale jej zabytki świadczą o dawnym znaczeniu.

Historia

Wąsosz założono w 1428 roku przy ujściu dwóch rzek – pierwotnie nosił nazwę Wąsosze. W 1436 roku książę Władysław I płocki nadał mu prawa chełmińskie wraz z wolną łaźnią, wagą i postrzygalnią sukna. Książęta mazowieccy zbudowali tu zamek obronny, a w 1471 roku utworzono powiat wąsoski z sądem ziemskim i grodzkim. W 1564 roku miasto liczyło ok. 300 domów. Upadek przyniosły potop szwedzki w 1656 roku, wojna północna i rozwój pobliskiego Szczuczyna. W 1870 roku Wąsosz utracił prawa miejskie.

Kościół Przemienienia Pańskiego

Najcenniejszym zabytkiem jest kościół Przemienienia Pańskiego – późnogotycka, trójnawowa świątynia z cegły, wzniesiona w latach 1508–1532. W jej wnętrzu zachowały się trzy murowane ołtarze i epitafium z białego marmuru. To jeden z nielicznych gotyckich kościołów w tej części Podlasia.

„Klasztorek” karmelitów

Przy rynku stoi kościół Narodzenia NMP, nazywany przez mieszkańców „klasztorkiem”. Klasztor karmelitów ufundował w 1605 roku mieszczanin Andrzej Rogala, a kościół powstał ok. 1625 roku. W środku znajduje się obraz Matki Boskiej z XVI wieku, trumna przypisywana rycerzowi i odkryte podczas remontu sgraffito z Ostatnią Wieczerzą. Klasztor zlikwidowano po powstaniu styczniowym.

Pamięć

W lipcu 1941 roku, tuż po wkroczeniu wojsk niemieckich, zamordowano niemal całą społeczność żydowską Wąsosza. Na cmentarzu żydowskim znajduje się mogiła ofiar. Wizyta w tym miejscu to okazja do zadumy nad tragiczną historią pogranicza.

Ziemia wiska i Biebrza

Wąsosz leżał w dawnej ziemi wiskiej – jednej z ziem Mazowsza, której ośrodkiem była Wizna nad Narwią. Na południe od miasteczka rozciągają się rozlewiska Biebrzy, a na północy zaczynają się już jeziora Mazur. Dzięki temu Wąsosz to dobry punkt wypadowy na wycieczki przyrodnicze.

Plan wizyty

  • Rano kościół Przemienienia Pańskiego.
  • Przed południem „klasztorek” przy rynku i park.
  • Po południu Szczuczyn z barokowym klasztorem pijarów albo Biebrza.

Ciekawostki

  • Do 2003 roku istniały dwie wsie – Wąsosz Pierwszy i Wąsosz Drugi – połączone potem w jedną.
  • W XIX wieku znaczenie Wąsosza zmalało także przez nową drogę z Warszawy do Kowna, która ominęła miasteczko.

Z dziećmi

Szukanie sgraffita z Ostatnią Wieczerzą i opowieść o dawnym zamku to ciekawa lekcja historii.

Kiedy przyjechać

Od wiosny do jesieni.

Jak dojechać

Wąsosz leży ok. 10 km od Szczuczyna, na północy województwa podlaskiego; najwygodniej dojechać samochodem.

W okolicy

Gdzie spać

W okolicy Wąsosza działają agroturystyki, a większy wybór jest w Ełku i nad Biebrzą – zobacz noclegi. Więcej sanktuariów: kategoria Sanktuaria i klasztory.

Galeria zdjęć

Wąsosz — Wąsosz, Kościół klasztorny karmelitów, ob. pomocniczy NMP
Wąsosz — Wąsosz, Kościół klasztorny karmelitów, ob. pomocniczy NMP
Fot. Zala, CC BY-SA 4.0
Wąsosz — Wąsosz, Kościół klasztorny karmelitów, ob. pomocniczy NMP
Wąsosz — Wąsosz, Kościół klasztorny karmelitów, ob. pomocniczy NMP
Fot. Zala, CC BY-SA 4.0

Opublikowano: 20.11.2026

Atrakcje i trasy w okolicy

Mapa →
Atrakcje przy drodze S61
Miasta i starówki

Atrakcje przy drodze S61

Bagna Biebrzy, twierdza i jeziora Suwalszczyzny – przerwy w podróży drogą S61.

kilka godzin
Obserwacja ptaków w Polsce
Parki narodowe i przyroda

Obserwacja ptaków w Polsce

Bataliony nad Biebrzą, gęsi w Ujściu Warty, kormorany w Kątach Rybackich i czaple nad Stawami Milickimi – gdzie i kiedy obserwować ptaki w Polsce.

1–3 dni

Więcej: Sanktuaria i klasztory

Więcej →
Zuzela – miejsce urodzenia prymasa Wyszyńskiego
Sanktuaria i klasztory

Zuzela – miejsce urodzenia prymasa Wyszyńskiego

Wieś nad Bugiem, w której urodził się prymas Tysiąclecia, kościół ogłoszony jego sanktuarium i drewniana szkoła, do której chodził jako chłopiec – Zuz…

1–2 godziny