Turobin – renesansowy kościół i miasto Górków
Miasto, które czekało na odzyskanie praw miejskich ponad 150 lat, renesansowy kościół z fasadą zwieńczoną wolutami i rynek, na którym odbywały się słynne jarmarki koni – Turobin to cicha perła Padołu Zamojskiego.
Fot. Bartosz Nadolski, CC0
Turobin to jedno z najmniejszych miast w Polsce – liczy niespełna 900 mieszkańców. Leży w zachodniej części Padołu Zamojskiego, nad rzeką Pór, w powiecie biłgorajskim województwa lubelskiego. Historycznie należał do ziemi chełmskiej. Choć prawa miejskie odzyskał dopiero w 2024 roku, jego miejska historia sięga początku XV wieku, a renesansowy kościół i rozległy rynek przypominają o dawnym znaczeniu.
Historia
Pierwsza wzmianka o Turobinie pochodzi z 1389 roku, kiedy Władysław Jagiełło nadał włość turobińską podskarbiemu Dymitrowi z Goraja. Później dobra przeszły w ręce Szamotulskich, a w 1420 roku – dzięki staraniom kasztelana poznańskiego Dobrogosta Szamotulskiego Świdwy – osada otrzymała prawa miejskie. W XVI wieku właścicielami zostali możni Górkowie, a w 1596 roku miasto wraz z dwunastoma wsiami kupił kanclerz Jan Zamoyski. Turobin wszedł w skład Ordynacji Zamoyskiej i pozostał w niej do XIX wieku.
Utrata i powrót praw miejskich
W 1870 roku, w ramach carskiej reformy po powstaniu styczniowym, Turobin – podobnie jak setki innych miasteczek Królestwa Polskiego – utracił prawa miejskie. Przez ponad półtora wieku był wsią gminną. Prawa miejskie odzyskał 1 stycznia 2024 roku, dołączając do grona miasteczek, które wróciły na mapę miast Polski w ostatnich latach.
Kościół św. Dominika
Najcenniejszym zabytkiem jest kościół św. Dominika, wzniesiony ok. 1530 roku z fundacji Górków. Pod koniec XVI wieku przez pewien czas służył kalwinom, a w latach 1620–1623 został przebudowany z fundacji ordynata Tomasza Zamoyskiego. To przykład renesansu lubelskiego – jednonawowa świątynia z dwiema symetrycznymi kaplicami, wysoką fasadą z wieżyczkami i spływami wolutowymi. Sklepienie zdobi sztukateria przypisywana Janowi Wolffowi, a we wnętrzu zachowała się płyta nagrobna Anny Świdwiny z 1546 roku. Kościół leży na Szlaku Renesansu Lubelskiego.
Rynek i Nowe Miasto
Rynek o wymiarach ok. 100 na 110 metrów jest śladem dawnej miejskiej świetności. W 1565 roku Górkowie założyli między Starym Miastem a zamkiem Nowe Miasto, zabudowując puste dotąd Podzamcze. Na przełomie XIX i XX wieku Turobin słynął z jarmarków koni, uważanych za jedne z największych w Królestwie Polskim. Mieszkańcy trudnili się też rolnictwem i wyrobem kożuchów.
Bracia polscy i Żydzi
W latach 1581–1596 działał tu zbór braci polskich ze szkołą – arianie zostali ostatecznie wypędzeni w 1630 roku. W XIX wieku znaczną część mieszkańców stanowili Żydzi. Zachował się budynek dawnej synagogi z domem modlitwy dla kobiet oraz cmentarz żydowski. Na cmentarzu katolickim stoi kaplica św. Elżbiety, a w miasteczku – kaplica św. Marka.
Trudne dzieje
Miasto wielokrotnie niszczyły wojny i pożary – w XVII wieku Kozacy i Szwedzi, w 1859 roku wielki pożar drewnianej zabudowy, a w latach 1914–1915 działania wojenne, w czasie których spłonęła większość budynków. W lipcu 1942 roku Niemcy zamordowali mieszkańców okolicznej wsi – ofiary spoczywają we wspólnej mogile w miejscu zwanym Gródki.
Plan wizyty
- Rano kościół św. Dominika i rynek.
- Przed południem synagoga, kaplice i spacer nad Porem.
- Po południu Szczebrzeszyn albo Krasnystaw.
Ciekawostki
- Nazwa miasta pochodzi prawdopodobnie od imienia Turoba, a to od słowa „tur”.
- W 1564 roku Turobin miał ponad 1200 mieszkańców – więcej niż dziś.
Z dziećmi
Szukanie wolut i wieżyczek na fasadzie kościoła oraz opowieść o tym, jak miasto „zgubiło” i po 154 latach „odzyskało” prawa miejskie, to ciekawa lekcja historii.
Kiedy przyjechać
Od wiosny do jesieni.
Jak dojechać
Turobin leży ok. 55 km na południowy wschód od Lublina i ok. 40 km na zachód od Zamościa; najwygodniej dojechać samochodem.
W okolicy
- Szczebrzeszyn – chrząszcz i trzy kultury.
- Krasnystaw – kolegium jezuickie i rynek.
- Zamość i Roztocze.
- Szlak Renesansu Lubelskiego.
- Arianie – bracia polscy.
- Bychawa – ruiny zamku.
Gdzie spać
W Turobinie i okolicy działają agroturystyki, a większy wybór jest w Zamościu i Krasnymstawie – zobacz noclegi. Więcej miast: kategoria Miasta i starówki.
Galeria zdjęć

Fot. Bartosz Nadolski, CC0

Fot. Gorofil, CC BY-SA 4.0

Fot. Paweł J. Mazurkiewicz, CC BY-SA 3.0 pl
Opublikowano: 20.11.2026




