Brusy – Zabory na skraju Borów Tucholskich

Brusy (kasz. Brusë) leżą na południowych Kaszubach, w krainie zwanej Zaborami, na skraju Borów Tucholskich, w powiecie chojnickim. To miasteczko z ok. 5 tysiącami mieszkańców, otoczone lasami i jeziorami. Mieszkańcy pielęgnują kaszubską mowę i tradycje, a okolica przyciąga miłośników przyrody, kajaków i grzybobrania.

Historia

Już w 1324 roku istniał tu prawdopodobnie krzyżacki dwór, który był ośrodkiem okręgu zaborskiego w komturii tucholskiej. W 1351 roku wieś lokowano na prawie chełmińskim. Po wojnie trzynastoletniej Brusy stały się wsią królewską. W czasie II wojny światowej w okolicy działała Tajna Organizacja Wojskowa „Gryf Pomorski”. Prawa miejskie Brusy otrzymały dopiero 1 stycznia 1988 roku.

Strajk szkolny

Od 16 listopada 1906 roku dzieci w miejscowej szkole strajkowały przeciwko nauce religii po niemiecku. Protest trwał co najmniej do lutego 1907 roku i był częścią szerokiego ruchu biernego oporu w zaborze pruskim – podobnie jak słynny strajk we Wrześni.

Kościół Wszystkich Świętych

Najcenniejszym zabytkiem jest kościół Wszystkich Świętych, zbudowany w latach 1876–1879. Świątynia wraz z cmentarzem przykościelnym jest wpisana do rejestru zabytków.

Kaszubska tradycja

Brusy są jednym z ważnych ośrodków kultury kaszubskiej – w 2007 roku gościły Zjazd Kaszubów, a w 2012 roku – Dzień Jedności Kaszubów. W okolicy działają twórcy ludowi, a w gminie zachowały się drewniane chaty i przydrożne kapliczki.

Lasy i jeziora

Wokół miasteczka rozciągają się lasy Borów Tucholskich z dziesiątkami jezior. Niedaleko leżą Park Narodowy „Bory Tucholskie” i Jezioro Charzykowskie, a na północy – Wdzydze z Kaszubskim Morzem i skansenem. To dobra okolica na rower, kajak i grzybobranie.

Plan wizyty

• Kościół Wszystkich Świętych.
• Spacer po miasteczku.
• Wycieczka do lasu nad pobliskie jeziora albo do Charzykowych.

Ciekawostki

• W Brusach działa klub piłkarski Tęcza, założony w 1946 roku.

Z dziećmi

Leśne ścieżki, kąpiel w jeziorze i rowerowe wycieczki po Borach Tucholskich to dobry plan na rodzinny wypoczynek.

Kiedy przyjechać

Od maja do września na jeziora i kajaki; jesienią na grzyby w Borach Tucholskich.

Jak dojechać

W Brusach krzyżują się drogi wojewódzkie nr 235 i 236, a stacja kolejowa ma połączenia z Chojnicami i Kościerzyną.

W okolicy

• Chojnice – Stare Miasto.
• Jezioro Charzykowskie.
• Jezioro Wdzydze – Kaszubskie Morze.
• Kościerzyna – Muzeum Kolejnictwa.
• Bory Tucholskie w weekend.
• Tuchola – stolica Borów.
• Września – Muzeum Dzieci Wrzesińskich.
• Strajki szkolne w zaborze pruskim – przewodnik.

Gdzie spać

W Brusach i nad okolicznymi jeziorami działają agroturystyki i ośrodki, a większy wybór jest w Chojnicach i Charzykowach – zobacz noclegi. Więcej miast: kategoria Miasta i starówki.

Galeria zdjęć

Opublikowano: 14.11.2026