Przejdź do treści
Miasta i starówki Ciekawe miejsca

Sprawiedliwi wśród Narodów Świata – miejsca pamięci – przewodnik

Rolnicy z Podkarpacia, dyrektor warszawskiego zoo i pracownica opieki społecznej, która wyprowadziła z getta tysiące dzieci – przewodnik po miejscach pamięci o Polakach, którzy ratowali Żydów.

Fot. Dreamcatcher25, CC BY-SA 4.0

czas: 1–3 dnitrudność: łatwa

W czasie niemieckiej okupacji za pomoc Żydom w Polsce groziła śmierć – nie tylko ratującemu, ale często całej jego rodzinie. Mimo to tysiące ludzi ukrywały uciekinierów z gett, dzieliły się z nimi jedzeniem i dawały fałszywe dokumenty. Instytut Yad Vashem w Jerozolimie przyznaje im tytuł Sprawiedliwy wśród Narodów Świata – najwyższe izraelskie odznaczenie cywilne dla osób niebędących Żydami. Ten przewodnik prowadzi po miejscach w Polsce, w których można poznać ich historie.

Kim są Sprawiedliwi

Medal ustanowiono w 1963 roku decyzją Knesetu. Otrzymuje go osoba, która ratowała Żydów bezinteresownie, z narażeniem własnego życia lub wolności. Na medalu widnieje talmudyczna sentencja: „Kto ratuje jedno życie – ratuje cały świat”. Według danych Yad Vashem z marca 2026 roku tytuł otrzymało ponad 28,7 tysiąca osób, w tym 7318 Polaków – to najliczniej reprezentowana narodowość wśród uhonorowanych. Ich nazwiska upamiętnia Ściana Honoru w Ogrodzie Sprawiedliwych w Jerozolimie. W Polsce od 1985 roku działa Polskie Towarzystwo Sprawiedliwych wśród Narodów Świata.

Markowa – Rodzina Ulmów

W Markowej na Podkarpaciu działa Muzeum Polaków Ratujących Żydów podczas II wojny światowej im. Rodziny Ulmów. Józef i Wiktoria Ulmowie ukrywali w swoim domu ośmioro Żydów. Wiosną 1944 roku, po donosie, niemieccy żandarmi zastrzelili ukrywanych, a potem rodziców i ich sześcioro dzieci – Wiktoria była w zaawansowanej ciąży. We wrześniu 2023 roku w Markowej beatyfikowano całą rodzinę. Muzeum pokazuje też historie innych rodzin z Podkarpacia oraz fotografie Józefa Ulmy, zapalonego fotografa-amatora.

Warszawa – willa Żabińskich

Na terenie warszawskiego ogrodu zoologicznego stoi modernistyczna willa „Pod Zwariowaną Gwiazdą”, w której mieszkał dyrektor zoo Jan Żabiński z żoną Antoniną. W czasie okupacji przez zoo przewinęły się setki uciekinierów – część z nich ukrywała się w piwnicach willi. W 1965 roku Yad Vashem uhonorował oboje tytułem Sprawiedliwych. Ich historię opisała Diane Ackerman w książce wydanej po polsku jako „Azyl”, a w 2017 roku powstał na jej podstawie film. Willa jest dziś udostępniona jako muzeum.

Irena Sendlerowa – Warszawa i Tarczyn

Irena Sendlerowa w czasie wojny uratowała z warszawskiego getta ok. 2500 żydowskich dzieci, wyprowadzając je poza mury i umieszczając w polskich rodzinach i klasztorach. Została odznaczona Orderem Orła Białego i medalem Sprawiedliwy wśród Narodów Świata. W latach międzywojennych mieszkała w Tarczynie pod Warszawą, który w 2007 roku nadał jej honorowe obywatelstwo, a miejscowa szkoła nosi jej imię.

Muzeum POLIN

W Warszawie, na terenie dawnego getta, działa Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN. Ekspozycja opowiada o tysiącu lat obecności Żydów na ziemiach polskich, a jedna z galerii poświęcona jest Zagładzie i ludziom, którzy nieśli pomoc. W pobliżu muzeum, u zbiegu ulic Anielewicza i Karmelickiej, od 2021 roku znajduje się rondo Sprawiedliwych wśród Narodów Świata.

Plan wycieczek

  • Warszawa – Muzeum POLIN, ślady getta i willa Żabińskich w zoo.
  • Tarczyn – miasteczko Sendlerowej, w drodze z Warszawy do Grójca.
  • Podkarpacie – Markowa, a potem zamek w Łańcucie.

Ciekawostki

  • Wśród uhonorowanych przez Yad Vashem jest także Rada Pomocy Żydom „Żegota” – konspiracyjna organizacja, z którą współpracowała Irena Sendlerowa.
  • Polacy stanowią ok. jednej czwartej wszystkich Sprawiedliwych na świecie.

Z dziećmi

Muzea w Markowej i POLIN mają programy edukacyjne dla młodzieży. Z młodszymi dziećmi warto rozmawiać o tych historiach w prosty sposób, podkreślając odwagę i dobroć bohaterów.

Kiedy przyjechać

Przez cały rok – to muzea i miejsca pamięci. W muzeum w Markowej warto zaplanować co najmniej półtorej godziny.

W okolicy

Gdzie spać

W Warszawie, Łańcucie i Rzeszowie działają hotele i pensjonaty – zobacz noclegi. Więcej miejsc: kategoria Miasta i starówki.

Galeria zdjęć

Markowa — The Ulma Family Museum of Poles Saving Jews in World War II.
Markowa — The Ulma Family Museum of Poles Saving Jews in World War II.
Fot. Dreamcatcher25, CC BY-SA 4.0
POLIN — Gmach Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN w Warszawie widziany od strony ulic Mordechaja
POLIN — Gmach Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN w Warszawie widziany od strony ulic Mordechaja
Fot. Moreio, CC BY-SA 4.0
Tarczyn — Kościół świętego Mikołaja w Tarczynie.
Tarczyn — Kościół świętego Mikołaja w Tarczynie.
Fot. MOs810, CC BY-SA 4.0
Tykocin — Mały Rynek, the Little Square in Tykocin, Poland, on Piłsudskiego Street, in winter 2006.
Tykocin — Mały Rynek, the Little Square in Tykocin, Poland, on Piłsudskiego Street, in winter 2006.
Fot. Krzysztof Popławski, Public domain
Kraków — medieval market square, Wolnica Square, Kazimierz, Kraków, Poland
Kraków — medieval market square, Wolnica Square, Kazimierz, Kraków, Poland
Fot. Igor123121, CC BY 4.0

Opublikowano: 19.11.2026

Gdzie spać w okolicy

Na mapie →

Obiekty z rejestru hotelarskiego w promieniu 400 km

Pokaż wszystkie (400) na mapie

Atrakcje i trasy w okolicy

Mapa →
Co zobaczyć na Mazowszu
Miasta i starówki

Co zobaczyć na Mazowszu

Stolica, dom Chopina, Kampinos i Płock – przewodnik po najważniejszych atrakcjach Mazowsza.

tydzień
Polska w tydzień – pierwsza podróż
Miasta i starówki

Polska w tydzień – pierwsza podróż

Gdańsk, Warszawa, Kraków z Wieliczką, Tatry i Wrocław – plan pierwszej podróży po Polsce w tydzień, z kolejnością miast i czasem przejazdów.

1500 km7 dni

Więcej: Miasta i starówki

Więcej →