Przytyk – stolica papryki nad Radomką
Miasteczko, które odzyskało prawa miejskie po ponad półtora wieku, zagłębie papryki i miejsce związane z rodziną żony Jana Kochanowskiego – Przytyk to ciekawy przystanek na ziemi radomskiej.
Przytyk to małe miasteczko liczące ok. 900 mieszkańców, położone nad rzeką Radomką, ok. 17 km od Radomia, w województwie mazowieckim. Przez ponad 150 lat był wsią – prawa miejskie odzyskał dopiero 1 stycznia 2024 roku. Okolica słynie w całej Polsce z upraw papryki, a samo miasteczko kryje ślady dawnej świetności, związane m.in. z rodem Kochanowskich.
Historia
Według przekazów osadę założył w 1333 roku Piotr z Podlodowa, a przez stulecia należała do rodu Podlodowskich herbu Janina. Ok. 1488 roku Przytyk otrzymał prawa miejskie, a król Kazimierz Jagiellończyk nadał mu przywilej na dwa jarmarki w roku i cotygodniowe targi w poniedziałki – tradycja targów przetrwała do dziś. Według miejscowej tradycji to właśnie w Przytyku Jan Kochanowski poślubił Dorotę Podlodowską; później miasteczko przeszło na własność Kochanowskich. Leżało na skrzyżowaniu ważnych szlaków handlowych, które żartobliwie nazywano „Pępkiem Europy”, ale gdy w 1834 roku wybudowano szosę omijającą miasto, Przytyk zaczął podupadać. Po powstaniu styczniowym, w 1870 roku, utracił prawa miejskie.
Kościół i cmentarz
Parafialny kościół Podwyższenia Krzyża Świętego powstał w XX wieku według projektu Stefana Szyllera – autora m.in. gmachu Politechniki Warszawskiej i mostu Poniatowskiego. W prezbiterium zachował się fresk Jana Henryka Rosena, malarza znanego z monumentalnych dekoracji kościelnych. Na przykościelnym cmentarzu leżą cztery kamienne płyty z XVI wieku i nagrobek z 1824 roku.
Dawny sztetl
W 1921 roku Żydzi stanowili ok. 80 procent mieszkańców Przytyku. W XVIII wieku powstał tu kahał, a w XVII wieku zbudowano synagogę, zniszczoną w czasie wojny. W marcu 1936 roku doszło w miasteczku do tragicznych zajść, znanych jako pogrom w Przytyku, w których zginęli ludzie – wydarzenie odbiło się szerokim echem w całym kraju. W czasie okupacji Niemcy wysiedlili ok. 2700 Żydów do gett w Szydłowcu i Przysusze. Śladem tej społeczności jest cmentarz żydowski z kilkoma macewami.
Papryka i targi
Okolice Przytyku to jedno z największych w Polsce zagłębi uprawy papryki – szklarnie i tunele foliowe ciągną się kilometrami. W miasteczku odbywają się Ogólnopolskie Targi Papryki, a latem i jesienią można kupić warzywa prosto od rolników. Poniedziałkowy targ to dobra okazja, by poczuć atmosferę dawnego miasteczka handlowego.
Okolice
Ok. 3 km od miasta, w Zameczku, stoi dwór z połowy XIX wieku zaprojektowany przez Franciszka Marię Lanciego. We wsi Wrzos zachował się kościół wzniesiony w 1420 roku. W pobliżu rozciąga się Zalew Domaniowski o powierzchni ponad 500 hektarów – miejsce wędkowania, kąpieli i rekreacji, wokół którego wytyczono szlaki rowerowe.
Plan wizyty
- Rano kościół i cmentarz przykościelny.
- Przed południem targ albo zakup papryki u rolników.
- Po południu Zalew Domaniowski lub Orońsko z Centrum Rzeźby Polskiej.
Ciekawostki
- W Przytyku urodził się Wincenty Michalczewski – kapitan Wojska Polskiego i cichociemny.
- W 1704 roku przez miasteczko przemaszerowała armia szwedzkiego króla Karola XII.
Z dziećmi
Wizyta w gospodarstwie z papryką i rowerowa wycieczka nad zalew to dobry pomysł na rodzinny dzień.
Kiedy przyjechać
Od lata do jesieni, w sezonie zbioru papryki.
Jak dojechać
Przytyk leży ok. 17 km na zachód od Radomia; najwygodniej dojechać samochodem lub autobusem z Radomia.
W okolicy
- Radom – rynek i Muzeum Wsi Radomskiej.
- Orońsko – Centrum Rzeźby Polskiej.
- Przysucha – muzeum Oskara Kolberga.
- Szydłowiec – zamek Radziwiłłów.
- Śladami Jana Kochanowskiego.
- Ziemia radomska – przewodnik.
Gdzie spać
W okolicy Przytyku i nad Zalewem Domaniowskim działają agroturystyki, a większy wybór jest w Radomiu – zobacz noclegi. Więcej miast: kategoria Miasta i starówki.
Galeria zdjęć
Opublikowano: 20.11.2026






