Różan – forty nad Narwią

Rosyjskie forty z przełomu XIX i XX wieku na skarpie nad Narwią, miejsce bohaterskiej obrony we wrześniu 1939 roku – mało znana twierdza północnego Mazowsza.

Fot. Krzysztof Jankowski (Kikprimo), CC BY-SA 4.0

czas: 2 godzinytrudność: łatwa

Różan to małe miasteczko na północnym Mazowszu, na wysokim brzegu Narwi, między Pułtuskiem a Ostrołęką. Na przełomie XIX i XX wieku Rosjanie zbudowali tu forty, które miały bronić przeprawy przez rzekę. Dziś ich betonowe i ceglane pozostałości, częściowo porośnięte lasem, to ciekawy cel dla miłośników historii i spacerów.

Forty

Twierdza Różan składała się z kilku fortów rozmieszczonych wokół miasta. Zachowały się wały, ceglane i betonowe kazamaty, korytarze i fosy. Pozostałości fortów można obejrzeć w czasie spaceru – część z nich leży wśród drzew na skraju miasta.

Wrzesień 1939

We wrześniu 1939 roku forty w Różanie stały się miejscem zaciętej obrony przed armią niemiecką nacierającą od północy. Polscy żołnierze przez kilka dni bronili przeprawy przez Narew. Na terenie fortów i w mieście są miejsca pamięci poświęcone obrońcom.

Kościół i miasteczko

W centrum stoi zabytkowy kościół, jeden z najstarszych zabytków okolicy. Rynek i ulice zachowały układ dawnego miasteczka, a ze skarpy rozciąga się widok na dolinę Narwi.

Narew

Dolina Narwi pod Różanem jest szeroka i malownicza, z łąkami i starorzeczami. Rzeka jest spławna dla kajaków, a jej brzegi przyciągają wędkarzy i obserwatorów ptaków.

Plan wizyty

Spacer po fortach i miejscach pamięci.
Spacer po miasteczku i do kościoła.
Punkt widokowy na dolinę Narwi.
Po południu Pułtusk z zamkiem biskupim albo Ostrołęka.

Wskazówki

W fortach jest ciemno i wilgotno – weź latarkę i wygodne buty.
Nie wchodź do niezabezpieczonych części umocnień – stropy mogą być niestabilne.

Ciekawostki

Forty w Różanie należały do systemu umocnień nad Narwią, które miały chronić Warszawę od północy.
Różan leży przy dawnym szlaku z Mazowsza na Kurpie – stąd blisko do Kadzidła i Myszyńca.