Maciejowice – pole bitwy 1794 i Muzeum Kościuszki
Tu insurekcja kościuszkowska przeżyła swój najczarniejszy dzień – ranny naczelnik dostał się do rosyjskiej niewoli. Dziś Maciejowice to spokojne miasteczko z ratuszem, muzeum i pomnikami, które od 2024 roku znów ma prawa miejskie.
Fot. Marcin Białek, CC BY-SA 4.0
Maciejowice to małe miasteczko nad rzeką Okrzejką, dopływem Wisły, na południowym skraju Mazowsza, ok. 80 km od Warszawy. Liczy niespełna półtora tysiąca mieszkańców i należy do najmniejszych miast w Polsce. Jego nazwa na zawsze zapisała się jednak w podręcznikach historii – to tu rozegrała się jedna z najważniejszych bitew insurekcji kościuszkowskiej.
Historia
Maciejowice otrzymały prawa miejskie w 1507 roku od króla Zygmunta I Starego. Przez stulecia były miastem prywatnym – w XVIII wieku należały do Potockich, a w XIX wieku do Zamoyskich. W 1870 roku, w ramach represji po powstaniu styczniowym, Maciejowice straciły prawa miejskie. Odzyskały je dopiero 1 stycznia 2024 roku – po ponad 150 latach.
Bitwa pod Maciejowicami
10 października 1794 roku pod Maciejowicami wojska polskie dowodzone przez Tadeusza Kościuszkę stoczyły bitwę z armią rosyjską. Starcie zakończyło się klęską Polaków, a sam naczelnik, ranny, dostał się do niewoli. Klęska przesądziła o losach powstania – kilka tygodni później Rosjanie zdobyli Pragę. W czasie walk zniszczony został dawny zamek, w miejscu którego powstało później Podzamcze.
Muzeum Kościuszki w ratuszu
Na rynku stoi ratusz z halami targowymi, w którym od 1988 roku działa Muzeum Tadeusza Kościuszki. Ekspozycja przybliża przebieg insurekcji i bitwy. Przed ratuszem stoi pomnik Kościuszki z 1976 roku, a przy szkole – drugi pomnik naczelnika, z 1984 roku, z dwiema armatami. Przy drodze do Podzamcza stoi monument z kosami, upamiętniający kosynierów.
Kościół i mauzoleum
Parafialny kościół Wniebowzięcia NMP zbudowano w latach 1772–1780 z fundacji Ignacego Potockiego – jednego z twórców Konstytucji 3 maja. W latach 1880–1881 przebudował go Leonard Marconi. Za kościołem stoi mauzoleum Zamoyskich z 1908 roku. W miasteczku zachował się też budynek dawnego szpitala z 1796 roku.
Podzamcze
W pobliskim Podzamczu stoi zespół pałacowy wzniesiony po 1800 roku przez Stanisława Kostkę Zamoyskiego na miejscu XVI-wiecznego zamku. Pałac otacza park ze stajniami. To dobre miejsce na spacer po zwiedzaniu muzeum.
Plan wizyty
- Rano rynek, ratusz i Muzeum Kościuszki.
- Przed południem kościół, mauzoleum Zamoyskich i pomniki.
- Po południu Podzamcze z parkiem albo Dęblin z twierdzą.
Ciekawostki
- Maciejowice to jedno z miast, które odzyskały prawa miejskie najpóźniej – dopiero w 2024 roku.
- Fundator kościoła, Ignacy Potocki, był jednym z autorów Konstytucji 3 maja.
Z dziećmi
Pomnik z kosami i armaty przy szkole to dobry punkt wyjścia do opowieści o kosynierach i powstaniu Kościuszki.
Kiedy przyjechać
Przez cały rok; w październiku odbywają się obchody rocznicy bitwy.
Jak dojechać
Maciejowice leżą przy drodze wojewódzkiej nr 801 z Warszawy do Puław; najwygodniej dojechać samochodem.
W okolicy
- Garwolin – miasto nad Wilgą.
- Dęblin – twierdza i forty.
- Puławy – park Czartoryskich.
- Kozienice – kolumna Zygmunta Starego.
- Szlakiem Tadeusza Kościuszki.
- Racławice – kopiec Kościuszki i pole bitwy.
- Łaskarzew.
Gdzie spać
W Maciejowicach i okolicy działają agroturystyki, a większy wybór jest w Garwolinie i Puławach – zobacz noclegi. Więcej miast: kategoria Miasta i starówki.
Galeria zdjęć

Fot. Marcin Białek, CC BY-SA 4.0

Fot. Fotonews, CC BY-SA 3.0 pl

Fot. picture: Marcin Białek; monument: Maciej Krysiak, CC BY-SA 4.0
Opublikowano: 19.11.2026





