Kosów Lacki – miasteczko nad Kosówką i obraz El Greca
Neogotycki kościół wielkiego architekta świątyń, plebania, w której odnaleziono obraz przypisywany El Grecowi, i dawny sztetl kilka kilometrów od Treblinki – Kosów Lacki to miasteczko, którego historia zaskakuje.
Fot. Roman Czapski, CC BY-SA 4.0
Kosów Lacki to miasteczko liczące ok. 2 tysięcy mieszkańców, położone nad rzeką Kosówką, dopływem Bugu, w powiecie sokołowskim. Leży na historycznym Podlasiu, w dawnej ziemi drohickiej. W pobliżu płynie Bug i rozciąga się Nadbużański Park Krajobrazowy, a 10 km dalej znajduje się miejsce pamięci w Treblince.
Historia
W 1417 roku wieś nadano kanonikowi pułtuskiemu Marcinowi Ciołkowi. Przez wieki należała do rodu Kosowskich, a potem Nowińskich i Kuszlów. W czasie potopu szwedzkiego doszło tu do potyczki z oddziałem szwedzkim – zbiorowe mogiły poległych znajdują się w mieście. Kosów jako miasto powstał z połączenia Kosowa Lackiego i Kosowa Ruskiego – stąd przydomek „Lacki”, odróżniający część polską od ruskiej. W 1778 roku podkomorzy drohicki Franciszek Marceli Kossowski lokował miasto na mocy przywileju króla Stanisława Augusta. Po powstaniu styczniowym Kosów stracił prawa miejskie, a odzyskał je 1 stycznia 2000 roku.
Obraz El Greca
W 1964 roku w kosowskiej plebanii historyczki sztuki z Instytutu Sztuki PAN – Izabella Galicka i Hanna Sygietyńska – odkryły obraz „Ekstaza świętego Franciszka”, przypisywany El Grecowi. To jedno z najbardziej sensacyjnych odkryć artystycznych w powojennej Polsce. Obraz można dziś oglądać w Muzeum Diecezjalnym w Siedlcach.
Kościół Narodzenia NMP
Parafialny kościół Narodzenia NMP zbudowano w 1907 roku według projektu Józefa Piusa Dziekońskiego – jednego z najważniejszych architektów kościołów w Królestwie Polskim. Znaczna część wyposażenia pochodzi z wcześniejszych, drewnianych świątyń. W mieście zachowały się też kapliczki – XVIII-wieczna nisza z figurą św. Jana Nepomucena w murze dawnego parku dworskiego i kapliczka z Chrystusem Frasobliwym z pierwszej połowy XIX wieku.
Sztetl i pamięć
Przed wojną znaczną część mieszkańców stanowili Żydzi – zachował się budynek bożnicy i cmentarz żydowski. W czasie okupacji Niemcy utworzyli tu getto, do którego w 1941 roku przesiedlono także Żydów z Kalisza. We wrześniu 1942 roku ok. 1200 osób wywieziono do pobliskiej Treblinki. Kilka osób uratowali polscy sąsiedzi – rodzinę Kołkowskich uhonorowano tytułem Sprawiedliwych wśród Narodów Świata.
Przyroda
Niedaleko miasta leży rezerwat leśny Bojarski Grąd, a na wschodzie – dolina Bugu z Nadbużańskim Parkiem Krajobrazowym. To dobry teren na spacery i wycieczki rowerowe.
Plan wizyty
- Rano kościół i kapliczki.
- Przed południem dawna bożnica i kopiec pamięci.
- Po południu Muzeum Treblinka albo dolina Bugu.
Ciekawostki
- Dawne przysłowie „kupą jak Kosowscy” wzięło się od rodu Kosowskich, który przewodził na sejmikach szlacheckich.
- Nazwa miasta pochodzi od ptaka – kosa.
Z dziećmi
Opowieść o obrazie słynnego malarza odnalezionym w plebanii małego miasteczka to świetna historia detektywistyczna dla dzieci.
Kiedy przyjechać
Przez cały rok.
Jak dojechać
Kosów Lacki leży ok. 30 km na północ od Sokołowa Podlaskiego; najwygodniej dojechać samochodem.
W okolicy
- Treblinka – muzeum i miejsce pamięci.
- Sokołów Podlaski – miasto księdza Brzóski.
- Drohiczyn nad Bugiem.
- Sterdyń – pałac Ossolińskich.
- Józef Pius Dziekoński – architekt kościołów.
- Ziemia sokołowsko-węgrowska.
Gdzie spać
W okolicy Kosowa działają agroturystyki nad Bugiem, a większy wybór jest w Sokołowie Podlaskim – zobacz noclegi. Więcej miast: kategoria Miasta i starówki.
Galeria zdjęć

Fot. Roman Czapski, CC BY-SA 4.0

Fot. Mzopw, CC BY-SA 3.0

Fot. MOs810, CC BY 4.0
Opublikowano: 20.11.2026




