Sokołów Podlaski – miasto księdza Brzóski
Rynek, na którym zginął ostatni dowódca powstania styczniowego, pałac zaprojektowany przez Henryka Marconiego i ślady wielokulturowej historii – Sokołów Podlaski to dobry przystanek w drodze nad Bug.
Fot. Djzvir, CC BY-SA 2.5
Sokołów Podlaski to miasto liczące ok. 18 tysięcy mieszkańców, położone na południowym Podlasiu, nad rzeczką Cetynią, w północno-zachodniej części Wysoczyzny Siedleckiej. Jest siedzibą powiatu sokołowskiego w województwie mazowieckim. Od Siedlec dzieli je ok. 28 km, a od Warszawy – niespełna 100 km. Dla wielu podróżnych to po prostu przystanek w drodze nad Bug, ale miasto ma bogatą i burzliwą historię, której ślady łatwo odnaleźć podczas krótkiego spaceru.
Historia
Okolice Sokołowa były zamieszkane już we wczesnym średniowieczu – w pobliskiej Przeździatce archeolodzy odkryli duże cmentarzysko. Prawa miejskie miasto otrzymało w 1424 roku od wielkiego księcia litewskiego Witolda. Później należało do Kiszków, a od końca XVI wieku do Radziwiłłów – w czasach reformacji działał tu zbór kalwiński. Potop szwedzki spustoszył miasto, a w XVIII wieku jego właścicielami byli m.in. Ogińscy – Michał Kleofas Ogiński sprowadził do Sokołowa rzemieślników z Francji. Od 1867 roku Sokołów jest siedzibą powiatu, a kolej doprowadzona w 1887 roku uczyniła go ważnym węzłem komunikacyjnym.
Ksiądz Stanisław Brzóska
Najważniejszym miejscem pamięci w mieście jest rynek. 23 maja 1865 roku stracono tu przez powieszenie księdza Stanisława Brzóskę – naczelnika wojennego powiatu łukowskiego i generalnego kapelana wojsk powstańczych, uważanego za ostatniego powstańca styczniowego walczącego w Królestwie Polskim. Razem z nim zginął jego adiutant Franciszek Wilczyński. Egzekucji przyglądał się podobno ok. 10 tysięcy osób. W miejscu kaźni w 1925 roku stanął pomnik – w czasie okupacji Niemcy zrabowali z niego orła i wieniec, które przywrócono w latach 80.
Pałac i kościoły
Ceglany pałac zbudowano w 1857 roku według projektu Henryka Marconiego, jednego z najważniejszych architektów Królestwa Polskiego. Dawniej mieścił szpital, a dziś działa w nim Dom Miłosierdzia. Główną świątynią miasta jest neogotycka konkatedra Niepokalanego Serca NMP, wzniesiona w latach 1948–1953 według projektu Aleksandra Boniego – zastąpiła kościół zniszczony w 1944 roku, a zachowała z niego renesansową chrzcielnicę. Ciekawy jest też modernistyczny kościół salezjanów z lat 1935–1939. W mieście stoi także cerkiew Opieki Matki Bożej, drewniana kaplica św. Jana Nepomucena z 1802 roku i klasycystyczna dzwonnica.
Pamięć o Żydach sokołowskich
Przed II wojną światową Żydzi stanowili ok. 40 procent mieszkańców – byli głównie rzemieślnikami i kupcami. W latach 1941–1942 Niemcy utworzyli w mieście getto; ok. tysiąca osób zamordowano na miejscu, a pozostałych wywieziono do obozu zagłady w Treblince. Pamiątką po tej społeczności jest dawna synagoga z połowy XIX wieku przy ulicy Magistrackiej, odbudowana po wojnie, oraz dwa cmentarze żydowskie.
Sokołów dziś
Miasto kojarzy się w całej Polsce z zakładami mięsnymi, które należą do największych producentów w swojej branży w Europie. W 2004 roku Sokołów nosił tytuł Kulturalnej Stolicy Mazowsza. W XIX wieku w mieście działało obserwatorium astronomiczne lekarza i astronoma Jana Walerego Jędrzejewicza.
Plan wizyty
- Rano rynek i pomnik księdza Brzóski.
- Przed południem konkatedra, kościół salezjanów i pałac.
- Po południu pałac w Sterdynie albo Muzeum Treblinka.
Ciekawostki
- Księdza Brzóskę ujęto w kwietniu 1865 roku we wsi Krasnodęby-Sypytki, gdzie ukrywał się z adiutantem – dziś stoi tam pamiątkowy głaz.
- W 2008 roku ksiądz Brzóska został pośmiertnie odznaczony Orderem Orła Białego.
Z dziećmi
Opowieść o powstańcach ukrywających się w podlaskich lasach i spacer po rynku to dobra lekcja historii w terenie.
Kiedy przyjechać
Przez cały rok; 23 maja w mieście odbywają się uroczystości upamiętniające księdza Brzóskę.
Jak dojechać
Sokołów Podlaski leży ok. 100 km na wschód od Warszawy; najwygodniej dojechać samochodem przez Węgrów albo z Siedlec.
W okolicy
- Sterdyń – pałac Ossolińskich.
- Liw i Węgrów – zamek i lustro Twardowskiego.
- Treblinka – muzeum i miejsce pamięci.
- Siedlce – pałac Ogińskich.
- Drohiczyn nad Bugiem.
- Powstanie styczniowe – miejsca pamięci.
Gdzie spać
W Sokołowie Podlaskim działają hotele i pensjonaty, a większy wybór jest w Siedlcach – zobacz noclegi. Więcej miast: kategoria Miasta i starówki.
Galeria zdjęć

Fot. Djzvir, CC BY-SA 2.5

Fot. Nasilowski, Public domain

Fot. Grzegorz W. Tężycki, CC BY-SA 4.0
Opublikowano: 20.11.2026




