Izbica – sztetl nad Wieprzem i Tarnogóra
Miasto założone dla Żydów wysiedlonych z sąsiedniej Tarnogóry, chasydzka dynastia, klinkier na Pałac Kultury i jedno z najtragiczniejszych gett tranzytowych – Izbica to miejsce, którego historia jest jak skrót dziejów polskich Żydów.
Fot. Epegeiro, CC BY-SA 4.0
Izbica to niewielkie miasto liczące ok. 1,7 tysiąca mieszkańców, położone nad Wieprzem, w powiecie krasnostawskim, ok. 12 km na południe od Krasnegostawu i 22 km na północ od Zamościa. Leży na Wyżynie Lubelskiej, w otulinie Skierbieszowskiego Parku Krajobrazowego. Przez miasto biegnie droga krajowa nr 17 z Lublina do Zamościa. Prawa miejskie Izbica odzyskała 1 stycznia 2022 roku.
Tarnogóra i Izbica
Historia Izbicy jest nierozerwalnie związana z sąsiednią Tarnogórą, leżącą po drugiej stronie rzeki. W XVI wieku lokowano tam miasto, a w 1744 roku sąd nakazał wysiedlenie z niego Żydów. Osiedlili się na gruntach Izbicy – w 1750 roku powstało tu miasteczko, które od początku było wyłącznie żydowskie, co w dawnej Rzeczypospolitej było ewenementem. Wysiedlonym zakazano nawet przekraczania mostu między obiema miejscowościami. W 1869 roku Izbica straciła prawa miejskie.
Chasydzka stolica
W XIX wieku wokół dworu cadyka Mordechaja Josefa Leinera i jego syna powstała chasydzka dynastia Izbica-Radzyń. Murowana synagoga stanęła w 1855 roku. W okresie międzywojennym działały tu żydowski bank spółdzielczy i biblioteka, a mieszkańcy mówili o swoim mieście „Izbica, Izbica – żydowska stolica”. Na cmentarzu żydowskim założonym w 1754 roku zachował się ohel cadyka Leinera.
Getto tranzytowe
W 1942 roku Niemcy utworzyli w Izbicy getto tranzytowe – przejściowy punkt dla Żydów z Polski i z zagranicy, deportowanych dalej do obozów zagłady w Bełżcu i Sobiborze. Przez getto przeszło ok. 25 tysięcy osób, a na cmentarzu rozstrzelano ok. 4,5 tysiąca. Według ustaleń historyków do getta dostał się w przebraniu kurier Jan Karski, którego relacja dotarła do rządu w Londynie. Wojnę przeżyło zaledwie kilkunastu izbickich Żydów, wśród nich Thomas „Toivi” Blatt – uczestnik buntu w Sobiborze. W 2006 roku na cmentarzu stanął pomnik upamiętniający ofiary.
Klinkier i wieża ciśnień
W 1903 roku otwarto w Izbicy państwową klinkiernię. Klinkier z Izbicy wykorzystano m.in. przy budowie Pałacu Kultury i Nauki w Warszawie, a w latach 60. eksportowano go aż do Indonezji. Pamiątką z początku XX wieku jest wieża ciśnień z 1911 roku. Przy rynku stoją piętrowe kamienice z przełomu XIX i XX wieku.
Przyroda
Dolina Wieprza koło miasta jest chroniona jako obszar Natura 2000 Izbicki Przełom Wieprza. W okolicy leżą też rezerwat „Broczówka” i źródlisko w Kryniczkach, a zimą w pobliskim Bobliwie działa stok narciarski.
Plan wizyty
- Rano cmentarz żydowski z ohelem i pomnikiem.
- Przed południem rynek, kamienice i wieża ciśnień.
- Po południu spacer nad Wieprzem albo Krasnystaw.
Ciekawostki
- Izbica bywa opisywana jako jedyne polskie miasto bez kościoła – katolicy należą do parafii w Tarnogórze.
- W 1917 roku przez Izbicę poprowadzono linię kolejową.
Z dziećmi
Spacer nad Wieprzem i opowieść o dwóch miasteczkach rozdzielonych rzeką to dobry wstęp do rozmowy o historii. Miejsca pamięci warto odwiedzić ze starszymi dziećmi.
Kiedy przyjechać
Od wiosny do jesieni.
Jak dojechać
Izbica leży przy drodze krajowej nr 17 i linii kolejowej z Lublina w stronę Zamościa.
W okolicy
- Krasnystaw – kolegium jezuickie.
- Zamość i Roztocze.
- Turobin – renesansowy kościół.
- Sobibór – muzeum i miejsce pamięci.
- Bełżec – muzeum i miejsce pamięci.
- Chasydzi w Polsce.
- Miejsca pamięci Zagłady na Lubelszczyźnie.
Gdzie spać
W Izbicy i okolicy działają agroturystyki, a większy wybór jest w Krasnymstawie i Zamościu – zobacz noclegi. Więcej miast: kategoria Miasta i starówki.
Galeria zdjęć

Fot. Epegeiro, CC BY-SA 4.0

Fot. No machine-readable author provided. Yarek shalom assumed (based on copyright claims)., CC BY-SA 3.0
Opublikowano: 20.11.2026



