Przejdź do treści
Parki narodowe i przyroda Ciekawe miejsca

Długosiodło – Puszcza Biała i Jadźwingowski Wał

Wieś znana od ponad ośmiuset lat, wał, przy którym według podań walczono z Jaćwingami, konny pomnik Kościuszki i mistrzostwa w grzybobraniu – Długosiodło to serce Puszczy Białej.

Fot. Jolanta Dyr, CC BY-SA 3.0

czas: 1–2 godzinytrudność: łatwa

Długosiodło to wieś licząca ok. 1,3 tysiąca mieszkańców, siedziba gminy w powiecie wyszkowskim, położona nad rzeczką Wymakracz, w lasach Puszczy Białej. Należy do grupy osad, których mieszkańcy zaliczani są do Kurpiów Puszczy Białej. To miejsce z długą historią – od średniowiecznych walk z Jaćwingami po powstania XIX wieku.

Średniowiecze i Jaćwingowie

Długosiodło pojawia się już w dokumencie uposażenia biskupstwa płockiego z 1203 roku. Historycy uważają, że osada powstała co najmniej w XI wieku – razem z sąsiednimi wsiami tworzyła linię obrony przed Jaćwingami. 5 sierpnia 1262 roku rycerstwo mazowieckie przegrało tu bitwę z połączonymi siłami litewskimi, ruskimi i jaćwieskimi. Z tą bitwą miejscowa tradycja wiąże Jadźwingowski Wał – nasyp, który można zobaczyć do dziś.

Kościół i niedoszłe miasto

W 1442 roku wieś lokowano na prawie niemieckim, a w latach 1462–1481 kapituła pułtuska ufundowała tu kościół. W 1556 roku król Zygmunt August zezwolił na założenie miasta i nadał prawo do jarmarków, ale do lokacji w praktyce nie doszło. Obecny kościół Wniebowzięcia NMP zbudowano w latach 1908–1912. Przy cmentarzu stoi drewniana kostnica z przełomu XIX i XX wieku z gotyckim skrzydłem drzwiowym.

Powstania i Kościuszko

W czasie powstania listopadowego w Długosiodle miał kwaterę generał Jan Skrzynecki, a 16 maja 1831 roku wojska polskie wyparły stąd Rosjan. W 1863 roku z okolicy wyruszyło zgrupowanie Zygmunta Padlewskiego. W centrum stoi konny pomnik Tadeusza Kościuszki z 1977 roku – pierwszy, z 1917 roku, zniszczono w czasie wojny. W 2022 roku podczas konserwacji odkryto w nim kapsułę czasu z 1917 roku.

Sztetl i pamięć

Pod koniec XIX wieku ok. dwie trzecie mieszkańców stanowili Żydzi. 5 października 1939 roku Niemcy deportowali ich do gett, głównie w Białymstoku i Zambrowie. Zachował się budynek mykwy, a pomnik upamiętnia ofiary deportacji. W lutym 1944 roku Niemcy przeprowadzili we wsi pacyfikację.

Puszcza Biała i grzybobranie

Długosiodło otaczają lasy Puszczy Białej – sosnowych borów na piaszczystych terenach między Bugiem a Narwią. Od 2003 roku odbywają się tu Mistrzostwa Polski Dziennikarzy i Aktorów w Grzybobraniu. W okolicy rośnie też dąb szypułkowy „Jan” o obwodzie ponad 7 metrów – pomnik przyrody.

Plan wizyty

  • Rano kościół, kostnica i pomnik Kościuszki.
  • Przed południem Jadźwingowski Wał i dąb „Jan”.
  • Po południu spacer lub grzybobranie w Puszczy Białej, wieczorem Wyszków.

Ciekawostki

  • Długosiodło wspomina Henryk Sienkiewicz w „Potopie”.
  • Według legendy w okolicy Dziewiczych Gór zapadły się pod ziemię dziewczęta uciekające przed wojskiem.

Z dziećmi

Szukanie grzybów w Puszczy Białej i opowieść o kapsule czasu ukrytej w pomniku to świetna przygoda dla dzieci.

Kiedy przyjechać

Jesienią, w sezonie grzybowym, albo latem na spacery po lesie.

Jak dojechać

Długosiodło leży między Wyszkowem a Ostrowią Mazowiecką; najwygodniej dojechać samochodem.

W okolicy

Gdzie spać

W Puszczy Białej działają agroturystyki, a większy wybór jest w Wyszkowie – zobacz noclegi. Więcej przyrody: kategoria Parki narodowe i przyroda.

Galeria zdjęć

Długosiodło — Saint Roch church in Długosiodło
Długosiodło — Saint Roch church in Długosiodło
Fot. Jolanta Dyr, CC BY-SA 3.0
Długosiodło — Saint Roch church in Długosiodło
Długosiodło — Saint Roch church in Długosiodło
Fot. Jolanta Dyr, CC BY-SA 3.0
Długosiodło — Mural przedstawiający pory roku: jesień, 2012 r.
Długosiodło — Mural przedstawiający pory roku: jesień, 2012 r.
Fot. Maria Weronika Kmoch, CC BY 4.0

Opublikowano: 20.11.2026

Atrakcje i trasy w okolicy

Mapa →
Puszcza Biała i Brok nad Bugiem
Parki narodowe i przyroda

Puszcza Biała i Brok nad Bugiem

Jasne, sosnowe bory na piaszczystych wydmach między Bugiem a Narwią, letnisko z plażami nad meandrującą rzeką, kajaki i grzyby, a do tego tradycje Kur…

1–2 dni
Goworowo – neoromański kościół nad Orzem
Sanktuaria i klasztory

Goworowo – neoromański kościół nad Orzem

Dwuwieżowy kościół z barwną polichromią i obrazem Wojciecha Gersona, dawne miasteczko, które po wojnach napoleońskich należało do marszałka Francji, i…

1–2 godziny
Kamieńczyk – ujście Liwca i tradycja flisacka
Skanseny i tradycja

Kamieńczyk – ujście Liwca i tradycja flisacka

Dawne miasto książąt mazowieckich u ujścia Liwca do Bugu, pomnik flisaka przypominający, że stąd spławiano towary do Gdańska, i kościół wielkiego arch…

1–2 godziny

Więcej: Parki narodowe i przyroda

Więcej →
Nadbużański Park Krajobrazowy – przewodnik
Parki narodowe i przyroda

Nadbużański Park Krajobrazowy – przewodnik

Jedna z ostatnich wielkich nieuregulowanych rzek Europy, piaszczyste łachy, starorzecza pełne ptaków i bory na wydmach – przewodnik po Nadbużańskim Pa…

2–3 dni