Długosiodło – Puszcza Biała i Jadźwingowski Wał
Wieś znana od ponad ośmiuset lat, wał, przy którym według podań walczono z Jaćwingami, konny pomnik Kościuszki i mistrzostwa w grzybobraniu – Długosiodło to serce Puszczy Białej.
Fot. Jolanta Dyr, CC BY-SA 3.0
Długosiodło to wieś licząca ok. 1,3 tysiąca mieszkańców, siedziba gminy w powiecie wyszkowskim, położona nad rzeczką Wymakracz, w lasach Puszczy Białej. Należy do grupy osad, których mieszkańcy zaliczani są do Kurpiów Puszczy Białej. To miejsce z długą historią – od średniowiecznych walk z Jaćwingami po powstania XIX wieku.
Średniowiecze i Jaćwingowie
Długosiodło pojawia się już w dokumencie uposażenia biskupstwa płockiego z 1203 roku. Historycy uważają, że osada powstała co najmniej w XI wieku – razem z sąsiednimi wsiami tworzyła linię obrony przed Jaćwingami. 5 sierpnia 1262 roku rycerstwo mazowieckie przegrało tu bitwę z połączonymi siłami litewskimi, ruskimi i jaćwieskimi. Z tą bitwą miejscowa tradycja wiąże Jadźwingowski Wał – nasyp, który można zobaczyć do dziś.
Kościół i niedoszłe miasto
W 1442 roku wieś lokowano na prawie niemieckim, a w latach 1462–1481 kapituła pułtuska ufundowała tu kościół. W 1556 roku król Zygmunt August zezwolił na założenie miasta i nadał prawo do jarmarków, ale do lokacji w praktyce nie doszło. Obecny kościół Wniebowzięcia NMP zbudowano w latach 1908–1912. Przy cmentarzu stoi drewniana kostnica z przełomu XIX i XX wieku z gotyckim skrzydłem drzwiowym.
Powstania i Kościuszko
W czasie powstania listopadowego w Długosiodle miał kwaterę generał Jan Skrzynecki, a 16 maja 1831 roku wojska polskie wyparły stąd Rosjan. W 1863 roku z okolicy wyruszyło zgrupowanie Zygmunta Padlewskiego. W centrum stoi konny pomnik Tadeusza Kościuszki z 1977 roku – pierwszy, z 1917 roku, zniszczono w czasie wojny. W 2022 roku podczas konserwacji odkryto w nim kapsułę czasu z 1917 roku.
Sztetl i pamięć
Pod koniec XIX wieku ok. dwie trzecie mieszkańców stanowili Żydzi. 5 października 1939 roku Niemcy deportowali ich do gett, głównie w Białymstoku i Zambrowie. Zachował się budynek mykwy, a pomnik upamiętnia ofiary deportacji. W lutym 1944 roku Niemcy przeprowadzili we wsi pacyfikację.
Puszcza Biała i grzybobranie
Długosiodło otaczają lasy Puszczy Białej – sosnowych borów na piaszczystych terenach między Bugiem a Narwią. Od 2003 roku odbywają się tu Mistrzostwa Polski Dziennikarzy i Aktorów w Grzybobraniu. W okolicy rośnie też dąb szypułkowy „Jan” o obwodzie ponad 7 metrów – pomnik przyrody.
Plan wizyty
- Rano kościół, kostnica i pomnik Kościuszki.
- Przed południem Jadźwingowski Wał i dąb „Jan”.
- Po południu spacer lub grzybobranie w Puszczy Białej, wieczorem Wyszków.
Ciekawostki
- Długosiodło wspomina Henryk Sienkiewicz w „Potopie”.
- Według legendy w okolicy Dziewiczych Gór zapadły się pod ziemię dziewczęta uciekające przed wojskiem.
Z dziećmi
Szukanie grzybów w Puszczy Białej i opowieść o kapsule czasu ukrytej w pomniku to świetna przygoda dla dzieci.
Kiedy przyjechać
Jesienią, w sezonie grzybowym, albo latem na spacery po lesie.
Jak dojechać
Długosiodło leży między Wyszkowem a Ostrowią Mazowiecką; najwygodniej dojechać samochodem.
W okolicy
- Wyszków – miasto nad Bugiem.
- Puszcza Biała i Brok nad Bugiem.
- Ostrów Mazowiecka – Muzeum Rodziny Pileckich.
- Jaćwingowie – ślady dawnego ludu.
- Szlakiem Tadeusza Kościuszki.
- Sztetle Mazowsza.
- Gdzie na grzyby w Polsce.
Gdzie spać
W Puszczy Białej działają agroturystyki, a większy wybór jest w Wyszkowie – zobacz noclegi. Więcej przyrody: kategoria Parki narodowe i przyroda.
Galeria zdjęć

Fot. Jolanta Dyr, CC BY-SA 3.0

Fot. Jolanta Dyr, CC BY-SA 3.0

Fot. Maria Weronika Kmoch, CC BY 4.0
Opublikowano: 20.11.2026





