Sztabin nad Biebrzą – Brzostowski i Puszcza Augustowska
Trójkątny rynek zaprojektowany przez kanclerza Litwy, reformator, który przed czasem znosił pańszczyznę, i Biebrza płynąca skrajem Puszczy Augustowskiej – Sztabin to spokojna wieś z ciekawą historią.
Fot. Przykuta, CC BY-SA 4.0
Sztabin to wieś licząca ok. tysiąca mieszkańców, siedziba gminy w powiecie augustowskim, położona nad Biebrzą, na skraju Puszczy Augustowskiej. Przez kilkadziesiąt lat był miastem, a jego historia wiąże się z dwoma rodami: Chreptowiczów i Brzostowskich. To dobry punkt wypadowy do Biebrzańskiego Parku Narodowego i na szlaki puszczy.
Chreptowiczowie i trójkątny rynek
W 1506 roku król Aleksander Jagiellończyk nadał tutejsze ziemie rodowi Chreptowiczów. Pod koniec XVI wieku Adam Chreptowicz założył przy przeprawie przez Biebrzę, na drodze z Augustowa do Knyszyna, wieś nazywaną wówczas Osinki. W 1627 roku powstała tu cerkiew unicka, zamieniona później na kościół. W 1760 roku kanclerz Wielkiego Księstwa Litewskiego Joachim Chreptowicz nadał miejscowości nazwę Sztabin i wytyczył trójkątny rynek z siatką ulic – układ widoczny do dziś. W 1766 roku król nadał przywilej na targi i jarmarki.
Hrabia Brzostowski
W latach 20. XIX wieku dobrami zarządzał hrabia Karol Brzostowski – reformator, który znosił pańszczyznę, założył szkołę, szpital i kasę oszczędnościowo-pożyczkową dla mieszkańców. Uruchomił też hutę szkła, cegielnię, tartak i fabrykę wyrobów żeliwnych. Przed śmiercią w 1854 roku zapisał majątek chłopom w dzierżawę dziedziczną, ale władze rosyjskie unieważniły testament.
Kościół i port
W 1895 roku powstała tu parafia i port na Biebrzy. Neogotycki kościół św. Jakuba zbudowano w 1910 roku – jego wieża jest widoczna z doliny rzeki. Około 700 metrów od centrum zachował się cmentarz żydowski. Sztabin stracił prawa miejskie w 1897 roku.
Powstanie i obława
W czasie powstania styczniowego mieszkańcy wspierali oddział Józefa Konstantego Ramotowskiego „Wawra”, który miał obóz w Puszczy Augustowskiej. 1 maja 1943 roku żołnierze Armii Krajowej na sześć godzin opanowali Sztabin. W lipcu 1945 roku, w czasie obławy augustowskiej, z okolicy aresztowano i wywieziono 126 osób – to jedna z najtragiczniejszych kart powojennej historii regionu.
Górna Biebrza i puszcza
Sztabin leży nad górną Biebrzą, gdzie rzeka płynie jeszcze wąskim korytem wśród łąk i lasów. To popularny punkt startu spływów kajakowych w stronę Lipska i Goniądza. Na północy rozciąga się Puszcza Augustowska – jeden z największych zwartych kompleksów leśnych w Polsce, z jeziorami, rzekami i szlakami rowerowymi.
Plan wizyty
- Rano spacer po trójkątnym rynku i kościół św. Jakuba.
- Przed południem brzeg Biebrzy i dawny port.
- Po południu szlaki Puszczy Augustowskiej albo Augustów.
Ciekawostki
- W Sztabinie urodził się prof. Marian Szamatowicz, który w 1987 roku przeprowadził pierwsze w Polsce udane zapłodnienie in vitro.
- Gmina wydaje miesięcznik „Nasz Sztabiński Dom”.
Z dziećmi
Spływ kajakiem po górnej Biebrzy i spacer po puszczy w poszukiwaniu śladów zwierząt to dobra przygoda dla rodzin.
Kiedy przyjechać
Od wiosny do jesieni; wiosną nad Biebrzą trwają przeloty ptaków.
Jak dojechać
Sztabin leży ok. 30 km na południe od Augustowa; najwygodniej dojechać samochodem.
W okolicy
- Augustów – plaże i bulwary.
- Kanał Augustowski.
- Biebrzański Park Narodowy.
- Lipsk nad Biebrzą.
- Dąbrowa Białostocka – wiatrak holender.
- Biebrza – spływ kajakowy.
Gdzie spać
W okolicy Sztabina działają agroturystyki i stanice kajakowe, a większy wybór jest w Augustowie – zobacz noclegi. Więcej przyrody: kategoria Parki narodowe i przyroda.
Galeria zdjęć

Fot. Przykuta, CC BY-SA 4.0

Fot. Piotr.Wassermann, CC BY-SA 4.0

Fot. Zala, CC BY-SA 4.0
Opublikowano: 20.11.2026





