Przejdź do treści
Parki narodowe i przyroda Ciekawe miejsca

Sztabin nad Biebrzą – Brzostowski i Puszcza Augustowska

Trójkątny rynek zaprojektowany przez kanclerza Litwy, reformator, który przed czasem znosił pańszczyznę, i Biebrza płynąca skrajem Puszczy Augustowskiej – Sztabin to spokojna wieś z ciekawą historią.

Fot. Przykuta, CC BY-SA 4.0

czas: 1–2 godzinytrudność: łatwa

Sztabin to wieś licząca ok. tysiąca mieszkańców, siedziba gminy w powiecie augustowskim, położona nad Biebrzą, na skraju Puszczy Augustowskiej. Przez kilkadziesiąt lat był miastem, a jego historia wiąże się z dwoma rodami: Chreptowiczów i Brzostowskich. To dobry punkt wypadowy do Biebrzańskiego Parku Narodowego i na szlaki puszczy.

Chreptowiczowie i trójkątny rynek

W 1506 roku król Aleksander Jagiellończyk nadał tutejsze ziemie rodowi Chreptowiczów. Pod koniec XVI wieku Adam Chreptowicz założył przy przeprawie przez Biebrzę, na drodze z Augustowa do Knyszyna, wieś nazywaną wówczas Osinki. W 1627 roku powstała tu cerkiew unicka, zamieniona później na kościół. W 1760 roku kanclerz Wielkiego Księstwa Litewskiego Joachim Chreptowicz nadał miejscowości nazwę Sztabin i wytyczył trójkątny rynek z siatką ulic – układ widoczny do dziś. W 1766 roku król nadał przywilej na targi i jarmarki.

Hrabia Brzostowski

W latach 20. XIX wieku dobrami zarządzał hrabia Karol Brzostowski – reformator, który znosił pańszczyznę, założył szkołę, szpital i kasę oszczędnościowo-pożyczkową dla mieszkańców. Uruchomił też hutę szkła, cegielnię, tartak i fabrykę wyrobów żeliwnych. Przed śmiercią w 1854 roku zapisał majątek chłopom w dzierżawę dziedziczną, ale władze rosyjskie unieważniły testament.

Kościół i port

W 1895 roku powstała tu parafia i port na Biebrzy. Neogotycki kościół św. Jakuba zbudowano w 1910 roku – jego wieża jest widoczna z doliny rzeki. Około 700 metrów od centrum zachował się cmentarz żydowski. Sztabin stracił prawa miejskie w 1897 roku.

Powstanie i obława

W czasie powstania styczniowego mieszkańcy wspierali oddział Józefa Konstantego Ramotowskiego „Wawra”, który miał obóz w Puszczy Augustowskiej. 1 maja 1943 roku żołnierze Armii Krajowej na sześć godzin opanowali Sztabin. W lipcu 1945 roku, w czasie obławy augustowskiej, z okolicy aresztowano i wywieziono 126 osób – to jedna z najtragiczniejszych kart powojennej historii regionu.

Górna Biebrza i puszcza

Sztabin leży nad górną Biebrzą, gdzie rzeka płynie jeszcze wąskim korytem wśród łąk i lasów. To popularny punkt startu spływów kajakowych w stronę Lipska i Goniądza. Na północy rozciąga się Puszcza Augustowska – jeden z największych zwartych kompleksów leśnych w Polsce, z jeziorami, rzekami i szlakami rowerowymi.

Plan wizyty

  • Rano spacer po trójkątnym rynku i kościół św. Jakuba.
  • Przed południem brzeg Biebrzy i dawny port.
  • Po południu szlaki Puszczy Augustowskiej albo Augustów.

Ciekawostki

  • W Sztabinie urodził się prof. Marian Szamatowicz, który w 1987 roku przeprowadził pierwsze w Polsce udane zapłodnienie in vitro.
  • Gmina wydaje miesięcznik „Nasz Sztabiński Dom”.

Z dziećmi

Spływ kajakiem po górnej Biebrzy i spacer po puszczy w poszukiwaniu śladów zwierząt to dobra przygoda dla rodzin.

Kiedy przyjechać

Od wiosny do jesieni; wiosną nad Biebrzą trwają przeloty ptaków.

Jak dojechać

Sztabin leży ok. 30 km na południe od Augustowa; najwygodniej dojechać samochodem.

W okolicy

Gdzie spać

W okolicy Sztabina działają agroturystyki i stanice kajakowe, a większy wybór jest w Augustowie – zobacz noclegi. Więcej przyrody: kategoria Parki narodowe i przyroda.

Galeria zdjęć

Sztabin nad Biebrzą — Biebrza w pobliżu Sztabina, woj. podlaskie
Sztabin nad Biebrzą — Biebrza w pobliżu Sztabina, woj. podlaskie
Fot. Przykuta, CC BY-SA 4.0
Sztabin nad Biebrzą — Camping in Sztabin by the Biebrza River. At the site of Biebrza National Park.
Sztabin nad Biebrzą — Camping in Sztabin by the Biebrza River. At the site of Biebrza National Park.
Fot. Piotr.Wassermann, CC BY-SA 4.0
Sztabin nad Biebrzą — Sztabin, Kościół św. Jakuba Apostoła w Sztabinie
Sztabin nad Biebrzą — Sztabin, Kościół św. Jakuba Apostoła w Sztabinie
Fot. Zala, CC BY-SA 4.0

Opublikowano: 20.11.2026

Atrakcje i trasy w okolicy

Mapa →
Suchowola – środek Europy
Miasta i starówki

Suchowola – środek Europy

Głaz oznaczający środek Europy, klasycystyczny kościół, wiatrak holenderski i pamiątki po księdzu Jerzym Popiełuszce – Suchowola to krótki, ale ciekaw…

1 godzina

Więcej: Parki narodowe i przyroda

Więcej →
Nadbużański Park Krajobrazowy – przewodnik
Parki narodowe i przyroda

Nadbużański Park Krajobrazowy – przewodnik

Jedna z ostatnich wielkich nieuregulowanych rzek Europy, piaszczyste łachy, starorzecza pełne ptaków i bory na wydmach – przewodnik po Nadbużańskim Pa…

2–3 dni