Przejdź do treści
Miasta i starówki Ciekawe miejsca

Powstania śląskie – miejsca pamięci – przewodnik

Trzy zrywy, plebiscyt i podział Górnego Śląska – przewodnik po miejscach, które przypominają, jak w latach 1919–1921 Ślązacy walczyli o przyłączenie regionu do odrodzonej Polski.

Fot. Marek Mróz, CC BY-SA 4.0

czas: 1–2 dnitrudność: łatwa

Po I wojnie światowej los Górnego Śląska – jednego z najbogatszych przemysłowych regionów Europy – był nierozstrzygnięty. Polacy i Niemcy rywalizowali o kopalnie, huty i miasta, a mieszkańcy regionu trzykrotnie chwytali za broń. Powstania śląskie z lat 1919–1921 zdecydowały o tym, że część regionu z Katowicami znalazła się w granicach Polski. Od 2022 roku 20 czerwca obchodzimy Narodowy Dzień Powstań Śląskich.

Trzy powstania

  • I powstanie wybuchło 16 sierpnia 1919 roku pod dowództwem Alfonsa Zgrzebnioka, po aresztowaniach działaczy polskich i masakrze w Mysłowicach. Zostało stłumione po ośmiu dniach.
  • II powstanie trwało od 19/20 do 25 sierpnia 1920 roku. Doprowadziło do rozwiązania znienawidzonej niemieckiej policji i dopuszczenia Polaków do administracji przed plebiscytem.
  • III powstanie wybuchło w nocy z 2 na 3 maja 1921 roku pod wodzą Wojciecha Korfantego i trwało do 5 lipca. Było największym zrywem Ślązaków w XX wieku.

Plebiscyt i podział

W plebiscycie z 20 marca 1921 roku 59,6 procent głosujących opowiedziało się za Niemcami – zdecydowały o tym m.in. głosy osób urodzonych na Śląsku, ale mieszkających poza nim. III powstanie miało poprawić niekorzystny wynik. 12 października 1921 roku komisja międzysojusznicza przyznała Polsce ok. jednej trzeciej spornego obszaru – ale aż 76 procent kopalń węgla i połowę hut. 20 czerwca 1922 roku wojsko polskie przekroczyło granicę pod Szopienicami, a pierwszym wojewodą śląskim został Józef Rymer.

Góra Świętej Anny

Najkrwawsze walki III powstania toczyły się na Górze Świętej Anny – wzniesieniu z sanktuarium franciszkańskim, które było strategicznym punktem całego regionu. Dziś stoi tu monumentalny Pomnik Czynu Powstańczego, a obok – amfiteatr i muzeum. Góra jest też ważnym miejscem pielgrzymek i częścią geoparku.

Katowice i Świętochłowice

W Katowicach, naprzeciw Spodka, wznosi się Pomnik Powstańców Śląskich – trzy wielkie skrzydła symbolizujące trzy zrywy. W Świętochłowicach działa Muzeum Powstań Śląskich, które opowiada o walkach, plebiscycie i losach powstańców, z multimedialną ekspozycją i pamiątkami z epoki.

Piekary i Mysłowice

W Piekarach Śląskich wznosi się Kopiec Wyzwolenia – usypany w latach 30. XX wieku dla upamiętnienia walk o polskość Śląska. Z jego szczytu widać panoramę Górnego Śląska. W Mysłowicach zaś, w miejscu dawnego styku trzech zaborów, warto zobaczyć Trójkąt Trzech Cesarzy – przypomnienie, jak długo region był podzielony między mocarstwa.

Plan wycieczki

  • Dzień 1 – Katowice z pomnikiem i Strefą Kultury, Świętochłowice z muzeum.
  • Dzień 2 – Piekary Śląskie z Kopcem Wyzwolenia i Góra Świętej Anny.

Ciekawostki

  • Sejm ustanowił rok 2019, a Senat rok 2021 rokiem powstań śląskich.
  • Wojciech Korfanty był jednym z najważniejszych polityków Śląska – jego pomnik stoi w Katowicach, niedaleko Sejmu Śląskiego.

Z dziećmi

Muzeum w Świętochłowicach i wejście na Kopiec Wyzwolenia to dobra lekcja historii dla starszych dzieci. Młodszym spodoba się Śląski Ogród Zoologiczny w Chorzowie.

Kiedy przyjechać

Przez cały rok; najwięcej uroczystości odbywa się w okolicy 20 czerwca i w rocznice wybuchu powstań.

W okolicy

Gdzie spać

W Katowicach, Chorzowie i Opolu działają hotele i apartamenty – zobacz noclegi. Więcej miast: kategoria Miasta i starówki.

Galeria zdjęć

Góra Świętej Anny — Góra Świętej Anny, woj. opolskie. Bazylika św. Anny
Góra Świętej Anny — Góra Świętej Anny, woj. opolskie. Bazylika św. Anny
Fot. Marek Mróz, CC BY-SA 4.0
Katowice — The tenement at 12 Wyzwolenia Square in Nikiszowiec, a historic district of Katowice, is a
Katowice — The tenement at 12 Wyzwolenia Square in Nikiszowiec, a historic district of Katowice, is a
Fot. Krzysztof Popławski, CC BY-SA 4.0
Piekary Śląskie — The Basilica of the Blessed Virgin Mary and St. Bartholomew in the morning mist, viewed fr
Piekary Śląskie — The Basilica of the Blessed Virgin Mary and St. Bartholomew in the morning mist, viewed fr
Fot. YogiKijek, CC BY-SA 4.0
Mysłowice — Three Emperors' Corner and Jaworzno in 1910.
Mysłowice — Three Emperors' Corner and Jaworzno in 1910.
Fot. Niemcy, Public domain
Kopalnia Guido w Zabrzu — Zabrze - Guido. ul. 3 Maja 93. Zabytkowa Kopalnia Węgla Kamiennego Guido
Kopalnia Guido w Zabrzu — Zabrze - Guido. ul. 3 Maja 93. Zabytkowa Kopalnia Węgla Kamiennego Guido
Fot. Marek Mróz, CC BY 4.0

Opublikowano: 19.11.2026

Gdzie spać w okolicy

Na mapie →

Obiekty z rejestru hotelarskiego w promieniu 100 km

Pokaż wszystkie (343) na mapie

Atrakcje i trasy w okolicy

Mapa →
Śląsk z dziećmi
Z dziećmi

Śląsk z dziećmi

Legendia, Śląskie ZOO i skansen w Parku Śląskim, zjazd do kopalni Guido, podziemny rejs w Tarnowskich Górach i Nikiszowiec – Górny Śląsk z dziećmi.

2–3 dni
Legendia – Śląskie Wesołe Miasteczko
Parki rozrywki dla dzieci

Legendia – Śląskie Wesołe Miasteczko

Jeden z najstarszych parków rozrywki w Polsce, odnowiony i rozbudowany: roller coastery, atrakcje dla rodzin i najmłodszych, w samym sercu Parku Śląsk…

1 dzień

Więcej: Miasta i starówki

Więcej →