Powstania śląskie – miejsca pamięci – przewodnik
Trzy zrywy, plebiscyt i podział Górnego Śląska – przewodnik po miejscach, które przypominają, jak w latach 1919–1921 Ślązacy walczyli o przyłączenie regionu do odrodzonej Polski.
Fot. Marek Mróz, CC BY-SA 4.0
Po I wojnie światowej los Górnego Śląska – jednego z najbogatszych przemysłowych regionów Europy – był nierozstrzygnięty. Polacy i Niemcy rywalizowali o kopalnie, huty i miasta, a mieszkańcy regionu trzykrotnie chwytali za broń. Powstania śląskie z lat 1919–1921 zdecydowały o tym, że część regionu z Katowicami znalazła się w granicach Polski. Od 2022 roku 20 czerwca obchodzimy Narodowy Dzień Powstań Śląskich.
Trzy powstania
- I powstanie wybuchło 16 sierpnia 1919 roku pod dowództwem Alfonsa Zgrzebnioka, po aresztowaniach działaczy polskich i masakrze w Mysłowicach. Zostało stłumione po ośmiu dniach.
- II powstanie trwało od 19/20 do 25 sierpnia 1920 roku. Doprowadziło do rozwiązania znienawidzonej niemieckiej policji i dopuszczenia Polaków do administracji przed plebiscytem.
- III powstanie wybuchło w nocy z 2 na 3 maja 1921 roku pod wodzą Wojciecha Korfantego i trwało do 5 lipca. Było największym zrywem Ślązaków w XX wieku.
Plebiscyt i podział
W plebiscycie z 20 marca 1921 roku 59,6 procent głosujących opowiedziało się za Niemcami – zdecydowały o tym m.in. głosy osób urodzonych na Śląsku, ale mieszkających poza nim. III powstanie miało poprawić niekorzystny wynik. 12 października 1921 roku komisja międzysojusznicza przyznała Polsce ok. jednej trzeciej spornego obszaru – ale aż 76 procent kopalń węgla i połowę hut. 20 czerwca 1922 roku wojsko polskie przekroczyło granicę pod Szopienicami, a pierwszym wojewodą śląskim został Józef Rymer.
Góra Świętej Anny
Najkrwawsze walki III powstania toczyły się na Górze Świętej Anny – wzniesieniu z sanktuarium franciszkańskim, które było strategicznym punktem całego regionu. Dziś stoi tu monumentalny Pomnik Czynu Powstańczego, a obok – amfiteatr i muzeum. Góra jest też ważnym miejscem pielgrzymek i częścią geoparku.
Katowice i Świętochłowice
W Katowicach, naprzeciw Spodka, wznosi się Pomnik Powstańców Śląskich – trzy wielkie skrzydła symbolizujące trzy zrywy. W Świętochłowicach działa Muzeum Powstań Śląskich, które opowiada o walkach, plebiscycie i losach powstańców, z multimedialną ekspozycją i pamiątkami z epoki.
Piekary i Mysłowice
W Piekarach Śląskich wznosi się Kopiec Wyzwolenia – usypany w latach 30. XX wieku dla upamiętnienia walk o polskość Śląska. Z jego szczytu widać panoramę Górnego Śląska. W Mysłowicach zaś, w miejscu dawnego styku trzech zaborów, warto zobaczyć Trójkąt Trzech Cesarzy – przypomnienie, jak długo region był podzielony między mocarstwa.
Plan wycieczki
- Dzień 1 – Katowice z pomnikiem i Strefą Kultury, Świętochłowice z muzeum.
- Dzień 2 – Piekary Śląskie z Kopcem Wyzwolenia i Góra Świętej Anny.
Ciekawostki
- Sejm ustanowił rok 2019, a Senat rok 2021 rokiem powstań śląskich.
- Wojciech Korfanty był jednym z najważniejszych polityków Śląska – jego pomnik stoi w Katowicach, niedaleko Sejmu Śląskiego.
Z dziećmi
Muzeum w Świętochłowicach i wejście na Kopiec Wyzwolenia to dobra lekcja historii dla starszych dzieci. Młodszym spodoba się Śląski Ogród Zoologiczny w Chorzowie.
Kiedy przyjechać
Przez cały rok; najwięcej uroczystości odbywa się w okolicy 20 czerwca i w rocznice wybuchu powstań.
W okolicy
- Góra Świętej Anny – sanktuarium.
- Katowice – Nikiszowiec i Strefa Kultury.
- Piekary Śląskie – Kopiec Wyzwolenia.
- Mysłowice – Trójkąt Trzech Cesarzy.
- Górny Śląsk w weekend.
- Co zobaczyć na Śląsku.
- Powstanie wielkopolskie – miejsca pamięci.
Gdzie spać
W Katowicach, Chorzowie i Opolu działają hotele i apartamenty – zobacz noclegi. Więcej miast: kategoria Miasta i starówki.
Galeria zdjęć

Fot. Marek Mróz, CC BY-SA 4.0

Fot. Krzysztof Popławski, CC BY-SA 4.0

Fot. YogiKijek, CC BY-SA 4.0

Fot. Niemcy, Public domain

Fot. Marek Mróz, CC BY 4.0
Opublikowano: 19.11.2026



