Słomniki – miasteczko Kościuszki nad Szreniawą
Rynek, na którym po zwycięstwie pod Racławicami awansowano generałów, i miasteczko, w którym Kościuszko po raz pierwszy włożył chłopską sukmanę – Słomniki to mało znana karta historii insurekcji tuż pod Krakowem.
Fot. Zbigniew.czernik, CC BY 3.0
Słomniki to miasteczko na Wyżynie Miechowskiej, nad rzeką Szreniawą, ok. 24 km na północ od Krakowa. Liczą ok. 4,2 tysiąca mieszkańców i są trzecim co do wielkości miastem powiatu krakowskiego. Leżą przy linii kolejowej i drodze z Krakowa do Kielc, wśród rozległych pól lessowej wyżyny. Ich historia sięga XIII wieku, a najsłynniejszy epizod wiąże się z insurekcją kościuszkowską.
Historia
Pierwsza wzmianka o Słomnikach pochodzi z 1287 roku – była to wówczas osada myśliwska i punkt handlowy. Król Kazimierz Wielki lokował tu miasto królewskie na prawie średzkim – prawa miejskie datuje się na 1358 rok. Nazwa może pochodzić od „szłomiarzy” – rzemieślników wyrabiających hełmy (szłomy) dla królewskiej drużyny. Miasto odwiedzali królowie: Jadwiga w 1392 roku, Władysław Jagiełło w 1420, Kazimierz Jagiellończyk w 1447 i Zygmunt Stary w 1548 roku. W 1554 roku powstał tu zbór kalwiński, a w czasie potopu szwedzkiego miasto zostało spustoszone.
Kościuszko w Słomnikach
Po zwycięskiej bitwie pod Racławicami w kwietniu 1794 roku Tadeusz Kościuszko przybył do Słomnik. Tu napisał raport o bitwie i – jak głosi przekaz – po raz pierwszy włożył chłopską sukmanę, która stała się symbolem insurekcji. 6 kwietnia na słomnickim rynku awansował na generałów Józefa Zajączka i Antoniego Madalińskiego. To jeden z najważniejszych epizodów w dziejach miasteczka.
Kościół Bożego Ciała
Najważniejszym zabytkiem jest neoromański kościół Bożego Ciała, wzniesiony w latach 1888–1893. W jego wnętrzu znajdują się późnogotycki krucyfiks i obraz Świętej Rodziny z pierwszej połowy XVI wieku – pamiątki po wcześniejszych świątyniach. Dawniej stał tu drewniany kościół św. Michała Archanioła, ufundowany według przekazów przez Kazimierza Wielkiego w 1335 roku.
Pamięć wielu kultur
Słomniki były miasteczkiem wielu wyznań. Zachowała się synagoga z końca XIX wieku, wpisana do rejestru zabytków, oraz cmentarz żydowski. W 1942 roku Niemcy wywieźli większość słomnickich Żydów do obozu zagłady w Bełżcu. Na cmentarzu parafialnym z połowy XIX wieku spoczywają dawni mieszkańcy. Ze Słomnik pochodziło kilku oficerów zamordowanych w Katyniu w 1940 roku.
Prawa miejskie
Po powstaniu styczniowym, w 1870 roku, Słomniki utraciły prawa miejskie. Odzyskały je w 1917 roku, jeszcze przed odzyskaniem przez Polskę niepodległości.
Plan wizyty
- Rano rynek i kościół Bożego Ciała.
- Przed południem dawna synagoga i spacer nad Szreniawą.
- Po południu Racławice z kopcem Kościuszki albo Proszowice.
Ciekawostki
- Słomniki leżą niedaleko pola bitwy pod Racławicami – to naturalny przystanek na szlaku kościuszkowskim.
- Przez miasto przebiega linia kolejowa z Krakowa do Kielc i Warszawy.
Z dziećmi
Opowieść o Kościuszce i sukmanie na słomnickim rynku, a potem wizyta pod kopcem w Racławicach to dobra lekcja historii w terenie.
Kiedy przyjechać
Od wiosny do jesieni; w kwietniu, w rocznicę bitwy, szczególnie warto przejść szlakiem kościuszkowskim.
Jak dojechać
Do Słomnik dojedziesz pociągiem z Krakowa w ok. pół godziny albo samochodem drogą S7.
W okolicy
- Racławice – kopiec Kościuszki i pole bitwy.
- Proszowice – miasto sejmików.
- Miechów – bazylika Grobu Bożego.
- Ojców i Pieskowa Skała.
- Szlakiem Tadeusza Kościuszki.
- Panorama Racławicka we Wrocławiu.
- Kraków w dwa dni.
Gdzie spać
W Słomnikach i okolicy działają agroturystyki, a największy wybór hoteli jest w Krakowie – zobacz noclegi. Więcej miast: kategoria Miasta i starówki.
Galeria zdjęć

Fot. Zbigniew.czernik, CC BY 3.0

Fot. Zbigniew.czernik, CC BY 3.0

Fot. Jakub Hałun, CC BY-SA 4.0
Opublikowano: 19.11.2026




