Piaski – dawne Piaski Luterskie i ruiny zboru
Ruiny zboru kalwińskiego, który przez dwa stulecia czynił z Piasek ośrodek reformacji na Lubelszczyźnie, środowe targi i słynne flaki – Piaski to miasteczko, które warto odwiedzić w drodze z Lublina na wschód.
Fot. Jerzucha62, CC BY-SA 4.0
Piaski to miasteczko liczące ok. 2,5 tysiąca mieszkańców, położone nad rzeką Giełczew, w powiecie świdnickim, na Wyniosłości Giełczewskiej, na południowy wschód od Lublina. Dawniej nazywano je Piaskami Luterskimi – od protestantów, którzy przez blisko trzy stulecia mieli tu swoje zbory. Dziś większość podróżnych mija Piaski obwodnicą w drodze do Chełma albo Zamościa, a szkoda, bo w centrum kryją się ciekawe ślady historii.
Historia
Piaski otrzymały prawa miejskie w 1456 roku. Utraciły je w 1870 roku, w ramach carskiej reformy po powstaniu styczniowym, a odzyskały w 1993 roku. Przez wieki o losach miasta decydowali właściciele – przede wszystkim ród Suchodolskich, wyznawców kalwinizmu, dzięki którym Piaski stały się jednym z ośrodków reformacji na Lubelszczyźnie.
Arianie i kalwini
W latach 1573–1642 działał tu zbór ariański, którego pastorem był m.in. Marcin Krowicki. W 1642 roku Adam Suchodolski zamknął go, a w 1649 roku zbudował kościół kalwiński. W latach 1783–1785 Teodor Suchodolski wzniósł nowy, murowany zbór – jego ruiny przetrwały do dziś i są najciekawszym zabytkiem miasta. Parafię kalwińską zlikwidowano w 1849 roku, po sprzedaży Piask przez Suchodolskich.
Kościół i dzwonnica
Parafialny kościół Podwyższenia Krzyża Świętego spłonął w czasie II wojny światowej i po odbudowie stracił dawne cechy stylowe. Zachowała się jednak barokowa dzwonnica z drugiej połowy XVIII wieku. W mieście stoją też dom organisty z przełomu XIX i XX wieku oraz rogatka z XIX wieku – pamiątka po dawnych drogach.
Sztetl i pamięć
Przed wojną w Piaskach mieszkała duża społeczność żydowska. W czasie okupacji Niemcy utworzyli tu getto – przeszło przez nie ok. 11 tysięcy osób. Prawie wszyscy zginęli z głodu i chorób albo zostali zamordowani w obozach zagłady w Bełżcu i Sobiborze. Zachowały się dwa cmentarze żydowskie – stary i nowy.
Targi i flaki
Piaski słynęły z cotygodniowych targów koni, znanych w całym regionie aż do lat 80. XX wieku. Targ odbywa się do dziś – w każdą środę. Lokalnym przysmakiem są flaki piaseckie, serwowane w kilku restauracjach. To dobry powód, by zatrzymać się tu na obiad.
Ostatni partyzant
W okolicy Piask działał Józef Franczak ps. „Laluś” – uznawany za ostatniego żołnierza powojennego podziemia niepodległościowego, który ukrywał się aż do 1963 roku. W mieście stoi jego pomnik.
Plan wizyty
- Rano ruiny zboru kalwińskiego i dzwonnica.
- W południe obiad z flakami piaseckimi.
- Po południu Lublin albo Krasnystaw.
Ciekawostki
- Przy Piaskach stoi maszt radiowo-telewizyjny o wysokości ponad 340 metrów, widoczny z daleka.
- Podczas I wojny światowej zniszczeniu uległo ok. 90 budynków w mieście.
Z dziećmi
Spacer po ruinach zboru i opowieść o tym, dlaczego miasteczko nazywano „luterskim”, to ciekawa lekcja historii.
Kiedy przyjechać
Przez cały rok; w środę można trafić na targ.
Jak dojechać
Piaski leżą ok. 25 km na południowy wschód od Lublina, przy drodze ekspresowej w stronę Chełma i Zamościa; najwygodniej dojechać samochodem lub autobusem z Lublina.
W okolicy
- Lublin – Stare Miasto i Brama Krakowska.
- Krasnystaw – kolegium jezuickie.
- Bychawa – ruiny zamku.
- Chełm – kredowe podziemia.
- Arianie – bracia polscy.
- Dziedzictwo reformacji w Polsce.
Gdzie spać
W Piaskach działają zajazdy, a większy wybór jest w Lublinie – zobacz noclegi. Więcej miast: kategoria Miasta i starówki.
Galeria zdjęć

Fot. Jerzucha62, CC BY-SA 4.0

Fot. Jerzucha62, CC BY-SA 4.0

Fot. No machine-readable author provided. Yarek shalom assumed (based on copyright claims)., CC BY-SA 3.0

Fot. No machine-readable author provided. Yarek shalom assumed (based on copyright claims)., CC BY-SA 3.0
Opublikowano: 20.11.2026




