Przejdź do treści
Miasta i starówki Ciekawe miejsca

Piaski – dawne Piaski Luterskie i ruiny zboru

Ruiny zboru kalwińskiego, który przez dwa stulecia czynił z Piasek ośrodek reformacji na Lubelszczyźnie, środowe targi i słynne flaki – Piaski to miasteczko, które warto odwiedzić w drodze z Lublina na wschód.

Fot. Jerzucha62, CC BY-SA 4.0

czas: 1–2 godzinytrudność: łatwa

Piaski to miasteczko liczące ok. 2,5 tysiąca mieszkańców, położone nad rzeką Giełczew, w powiecie świdnickim, na Wyniosłości Giełczewskiej, na południowy wschód od Lublina. Dawniej nazywano je Piaskami Luterskimi – od protestantów, którzy przez blisko trzy stulecia mieli tu swoje zbory. Dziś większość podróżnych mija Piaski obwodnicą w drodze do Chełma albo Zamościa, a szkoda, bo w centrum kryją się ciekawe ślady historii.

Historia

Piaski otrzymały prawa miejskie w 1456 roku. Utraciły je w 1870 roku, w ramach carskiej reformy po powstaniu styczniowym, a odzyskały w 1993 roku. Przez wieki o losach miasta decydowali właściciele – przede wszystkim ród Suchodolskich, wyznawców kalwinizmu, dzięki którym Piaski stały się jednym z ośrodków reformacji na Lubelszczyźnie.

Arianie i kalwini

W latach 1573–1642 działał tu zbór ariański, którego pastorem był m.in. Marcin Krowicki. W 1642 roku Adam Suchodolski zamknął go, a w 1649 roku zbudował kościół kalwiński. W latach 1783–1785 Teodor Suchodolski wzniósł nowy, murowany zbór – jego ruiny przetrwały do dziś i są najciekawszym zabytkiem miasta. Parafię kalwińską zlikwidowano w 1849 roku, po sprzedaży Piask przez Suchodolskich.

Kościół i dzwonnica

Parafialny kościół Podwyższenia Krzyża Świętego spłonął w czasie II wojny światowej i po odbudowie stracił dawne cechy stylowe. Zachowała się jednak barokowa dzwonnica z drugiej połowy XVIII wieku. W mieście stoją też dom organisty z przełomu XIX i XX wieku oraz rogatka z XIX wieku – pamiątka po dawnych drogach.

Sztetl i pamięć

Przed wojną w Piaskach mieszkała duża społeczność żydowska. W czasie okupacji Niemcy utworzyli tu getto – przeszło przez nie ok. 11 tysięcy osób. Prawie wszyscy zginęli z głodu i chorób albo zostali zamordowani w obozach zagłady w Bełżcu i Sobiborze. Zachowały się dwa cmentarze żydowskie – stary i nowy.

Targi i flaki

Piaski słynęły z cotygodniowych targów koni, znanych w całym regionie aż do lat 80. XX wieku. Targ odbywa się do dziś – w każdą środę. Lokalnym przysmakiem są flaki piaseckie, serwowane w kilku restauracjach. To dobry powód, by zatrzymać się tu na obiad.

Ostatni partyzant

W okolicy Piask działał Józef Franczak ps. „Laluś” – uznawany za ostatniego żołnierza powojennego podziemia niepodległościowego, który ukrywał się aż do 1963 roku. W mieście stoi jego pomnik.

Plan wizyty

  • Rano ruiny zboru kalwińskiego i dzwonnica.
  • W południe obiad z flakami piaseckimi.
  • Po południu Lublin albo Krasnystaw.

Ciekawostki

  • Przy Piaskach stoi maszt radiowo-telewizyjny o wysokości ponad 340 metrów, widoczny z daleka.
  • Podczas I wojny światowej zniszczeniu uległo ok. 90 budynków w mieście.

Z dziećmi

Spacer po ruinach zboru i opowieść o tym, dlaczego miasteczko nazywano „luterskim”, to ciekawa lekcja historii.

Kiedy przyjechać

Przez cały rok; w środę można trafić na targ.

Jak dojechać

Piaski leżą ok. 25 km na południowy wschód od Lublina, przy drodze ekspresowej w stronę Chełma i Zamościa; najwygodniej dojechać samochodem lub autobusem z Lublina.

W okolicy

Gdzie spać

W Piaskach działają zajazdy, a większy wybór jest w Lublinie – zobacz noclegi. Więcej miast: kategoria Miasta i starówki.

Galeria zdjęć

Piaski — Piaski, Ruiny zboru kalwińskiego w Piaskach
Piaski — Piaski, Ruiny zboru kalwińskiego w Piaskach
Fot. Jerzucha62, CC BY-SA 4.0
Piaski — Piaski, Ruiny zboru kalwińskiego w Piaskach
Piaski — Piaski, Ruiny zboru kalwińskiego w Piaskach
Fot. Jerzucha62, CC BY-SA 4.0
Piaski — Piaski - kościół parafialny p.w. Podwyższenia Krzyża Świętego
Piaski — Piaski - kościół parafialny p.w. Podwyższenia Krzyża Świętego
Fot. No machine-readable author provided. Yarek shalom assumed (based on copyright claims)., CC BY-SA 3.0
Piaski — autor: Yarek shalom 20:05, 19 October 2006 (UTC)yarek shalom
Piaski — autor: Yarek shalom 20:05, 19 October 2006 (UTC)yarek shalom
Fot. No machine-readable author provided. Yarek shalom assumed (based on copyright claims)., CC BY-SA 3.0

Opublikowano: 20.11.2026

Gdzie spać w okolicy

Na mapie →

Obiekty z rejestru hotelarskiego w promieniu 10 km

Atrakcje i trasy w okolicy

Mapa →
Łęczna – Wielka Synagoga i trzy rynki
Miasta i starówki

Łęczna – Wielka Synagoga i trzy rynki

Barokowa synagoga, jedna z najlepiej zachowanych na Lubelszczyźnie, renesansowy kościół, ratusz, z którego w południe płynie hejnał, i aż trzy rynki d…

1–2 godziny

Więcej: Miasta i starówki

Więcej →